Nền tảng của cuộc chiến chống đói nghèo

Ngày Quốc tế xóa đói giảm nghèo (17/10) năm nay được Liên hợp quốc lấy chủ đề “Nhà ở an toàn cho tất cả mọi người” (Safe homes for all) nhằm gửi đi thông điệp sâu sắc rằng một mái nhà không chỉ là điều kiện sinh hoạt cơ bản, mà còn là nền tảng để con người thoát nghèo và cải thiện chất lượng cuộc sống. Trong bối cảnh tiến trình giảm nghèo toàn cầu có dấu hiệu chững lại, thông điệp này muốn nhấn mạnh rằng, cuộc chiến chống nghèo đói đang đứng trước yêu cầu đổi mới cách tiếp cận và không thể “ngủ quên trên chiến thắng” trước những thành tựu trong quá khứ.

Trong nhiều thập kỷ qua, xóa đói giảm nghèo luôn là một trong những mục tiêu trọng tâm của cộng đồng quốc tế. Từ các chương trình phát triển của Liên hợp quốc đến những chiến lược quốc gia về tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, bảo đảm an sinh xã hội, hàng loạt sáng kiến đã góp phần cải thiện đời sống của hàng trăm triệu người.

Những tiến bộ này đặc biệt rõ nét tại Đông Á và Nam Á, nơi tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu sản xuất, mở rộng cơ hội việc làm và đầu tư vào giáo dục, y tế đã giúp nhiều cộng đồng thoát nghèo. Tuy nhiên, thành tựu trong quá khứ không đồng nghĩa với việc thế giới đang đi đúng lộ trình để hoàn thành các mục tiêu phát triển bền vững vào năm 2030. Ước tính, thế giới hiện vẫn có khoảng 847 triệu người sống trong tình trạng nghèo cùng cực.

Liên hợp quốc cảnh báo, tiến trình xóa nghèo cùng cực đang chững lại. Nghèo đói ngày càng tập trung tại khu vực châu Phi cận Sahara và những quốc gia chịu ảnh hưởng của xung đột, bất ổn và các cuộc khủng hoảng kéo dài.

Thông điệp của Liên hợp quốc năm nay nêu bật lên một thực tế rằng, một trong những thước đo quan trọng của nghèo đói là khả năng tiếp cận một nơi ở an toàn, ổn định và phù hợp với khả năng chi trả. Một mái nhà vững chắc không đơn thuần là nơi che mưa, tránh nắng, mà còn là điểm tựa để mỗi người bảo vệ sức khỏe, tiếp cận giáo dục, tìm kiếm việc làm và từng bước thoát khỏi vòng luẩn quẩn của nghèo đói.

Theo Liên hợp quốc, cuộc khủng hoảng nhà ở toàn cầu đang ảnh hưởng đến hàng tỷ người. Báo cáo Mục tiêu Phát triển bền vững số 11 công bố tháng 7/2026 cho biết, khoảng 1,16 tỷ người, tương đương 24,8% dân số đô thị thế giới năm 2024, vẫn sống trong các khu ổ chuột hoặc khu dân cư phi chính thức. Nếu không đẩy nhanh đầu tư và cải thiện chính sách, con số này có thể vượt 1,2 tỷ người vào năm 2030. Đằng sau những con số ấy là hàng loạt hệ lụy đan xen.

Nhà ở kém chất lượng dẫn đến nhiều vấn đề về sức khỏe, làm tăng chi phí y tế, giảm khả năng lao động. Chi phí nhà ở quá cao buộc nhiều gia đình thu nhập thấp phải cắt giảm các khoản chi thiết yếu như thực phẩm, giáo dục và chăm sóc sức khỏe. Vì vậy, nghèo đói thường kéo theo tình trạng người dân khó tiếp cận nhà ở phù hợp, từ đó khiến nhiều gia đình rơi vào vòng luẩn quẩn nghèo đói.

Thực tế nói trên cho thấy, nỗ lực xóa nghèo ngày nay vừa phải hướng tới việc giúp người dân vượt qua ngưỡng thu nhập tối thiểu, vừa phải bảo đảm họ có điều kiện duy trì cuộc sống ổn định, phát triển năng lực và chống chịu trước những biến động bất ngờ. Cuộc chiến chống đói nghèo đứng trước yêu cầu đổi mới cách tiếp cận, từ hỗ trợ thu nhập trước mắt sang xây dựng những điều kiện sống bền vững, lấy con người làm trung tâm, trong đó nhà ở, an sinh xã hội và khả năng chống chịu trước các cú sốc kinh tế giữ vai trò ngày càng quan trọng.

Chính sách nhà ở cần được xem là một bộ phận không thể tách rời của chính sách giảm nghèo. Điều này đòi hỏi các quốc gia mở rộng nguồn cung nhà ở xã hội, phát triển nhà cho thuê có giá phù hợp, cải thiện các khu dân cư thiếu hạ tầng và bảo vệ những nhóm dễ bị tổn thương trước nguy cơ bị đẩy khỏi nơi sinh sống.

Những nỗ lực của cộng đồng quốc tế đã đem lại những kết quả đáng khích lệ trong việc bảo đảm thêm nhiều người được tiếp cận nhà ở an toàn. Theo báo cáo thường niên năm 2025 của UN-Habitat, trong giai đoạn 2020-2025, khoảng 41,2 triệu người đã thoát khỏi điều kiện sống tương tự khu ổ chuột; 53 triệu người được tiếp cận dịch vụ nước sạch và điều kiện vệ sinh được cải thiện. Tuy nhiên, con đường hướng tới một thế giới không còn nghèo đói vẫn còn rất nhiều trở ngại, khi xung đột, biến đổi khí hậu, bất bình đẳng và những cú sốc kinh tế tiếp tục đe dọa thành quả phát triển.

Ngày Quốc tế xóa đói giảm nghèo năm 2026 nhắc nhở thế giới rằng, để cuộc chiến chống nghèo đói thành công, ngoài mục tiêu nâng cao mức thu nhập, cần bảo đảm để mọi người có cơ hội tiếp cận nhà ở an toàn, thực phẩm đầy đủ, dịch vụ thiết yếu. Nói cách khác, đây chính là dịp kêu gọi toàn thế giới chung tay giải quyết khủng hoảng nhà ở, cùng thực hiện trách nhiệm bảo vệ phẩm giá con người. Xóa nghèo bền vững chỉ có thể đạt được khi mỗi người đều được trao cơ hội vươn lên, được tạo điều kiện có một nền tảng sống an toàn để biến cơ hội thoát nghèo thành hiện thực.