Nga đối mặt thách thức lớn khi xuất khẩu vũ khí sụt giảm và Ấn Độ thay đổi chiến lược

Nga đang đối mặt với sự sụt giảm nghiêm trọng trong lĩnh vực xuất khẩu vũ khí toàn cầu, đặc biệt là tại thị trường chiến lược Ấn Độ. Theo số liệu từ Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), doanh số xuất khẩu quốc phòng của Moskva đã giảm tới 64% trong giai đoạn 2020-2024 so với 5 năm trước đó. Sự sụt giảm này đã đẩy Nga xuống vị trí thứ ba thế giới về xuất khẩu vũ khí, nhường vị trí thứ hai cho Pháp.

Sự sụt giảm thị phần của Nga trên bản đồ quân sự thế giới

Thị phần của Nga trên thị trường vũ khí toàn cầu đã chứng kiến bước lùi lớn, từ mức 21% xuống còn khoảng 6,8% vào cuối năm 2025. Nguyên nhân chính được xác định là do cuộc xung đột tại Ukraine bùng nổ từ năm 2022, buộc Moskva phải ưu tiên tối đa sản lượng công nghiệp quốc phòng cho nhu cầu nội địa thay vì xuất khẩu. Bên cạnh đó, các lệnh trừng phạt quốc tế và áp lực chính trị cũng khiến nhiều quốc gia hạn chế mua sắm khí tài từ Nga.

Đối với Moskva, việc duy trì quan hệ với New Delhi mang tính chất sống còn. Trong giai đoạn 2021-2025, khoảng 74% tổng lượng vũ khí xuất khẩu của Nga chỉ tập trung vào ba quốc gia: Ấn Độ (chiếm 48%), Trung Quốc (13%) và Belarus (13%). Điều này cho thấy bất kỳ sự thay đổi nào trong chính sách mua sắm của Ấn Độ cũng sẽ tác động trực tiếp đến toàn bộ ngành công nghiệp quốc phòng Nga.

Ấn Độ và chiến lược đa dạng hóa nguồn cung

Trong nhiều thập kỷ, Moskva là nhà cung cấp vũ khí chủ lực giúp hiện đại hóa quân đội Ấn Độ. Hiện nay, Ấn Độ chiếm khoảng 8,2% tổng lượng nhập khẩu vũ khí toàn cầu giai đoạn 2021-2025. Tuy nhiên, tỷ lệ vũ khí Nga trong kho dự trữ của quốc gia Nam Á này đang giảm dần qua từng thời kỳ. Nếu như giai đoạn 2011-2015, vũ khí Nga chiếm 70% tổng lượng nhập khẩu của Ấn Độ, thì giai đoạn 2016-2020 con số này giảm xuống 51% và hiện tại chỉ còn khoảng 40%.

Mức độ phụ thuộc này vẫn còn hiện rõ trong cấu trúc trang bị hiện tại. Đại sứ Nga tại New Delhi, Denis Alipov, cho biết khoảng 60-70% khí tài của quân đội Ấn Độ có nguồn gốc từ Liên Xô hoặc Nga. Nhiều dự án lớn đã trở thành biểu tượng hợp tác như tên lửa hành trình siêu thanh BrahMos, dây chuyền sản xuất súng trường AK-203, hay việc lắp ráp xe tăng T-90 và tiêm kích Su-30MKI tại Ấn Độ. Ngay cả tàu sân bay chủ lực INS Vikramaditya cũng được cải tiến từ lớp tàu Kiev của Liên Xô.

Thách thức từ chương trình "Make in India" và tiêm kích Su-57

Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay đối với Nga là chiến lược "Make in India" của chính quyền New Delhi. Ấn Độ đang đẩy mạnh phát triển ngành công nghiệp quân sự nội địa để giảm dần sự phụ thuộc vào bên ngoài. Đáng chú ý, mặc dù tập đoàn Rostec và Rosoboronexport đã tích cực vận động, Ấn Độ vẫn chưa đưa ra cam kết mua tiêm kích tàng hình thế hệ năm Su-57. Ngay cả các đề xuất chia sẻ công nghệ và hợp tác sản xuất từ phía Nga vẫn chưa đủ thuyết phục New Delhi thay đổi lập trường.

Ngoài việc chuyển hướng sang các đối tác phương Tây, Nga còn phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt từ Trung Quốc và các nước châu Âu. Trung Quốc đang nhanh chóng nội địa hóa các công nghệ quan trọng như động cơ máy bay, giảm dần nhu cầu nhập khẩu từ Nga. Trong khi đó, các quốc gia như Đức, Ý và Pháp đang gia tăng đáng kể thị phần xuất khẩu quốc phòng. Cụ thể, xuất khẩu vũ khí của Ý đã tăng tới 157% trong giai đoạn 2021-2025.

Kết luận

Nhìn chung, ngành xuất khẩu vũ khí của Nga đang đứng trước một giai đoạn khó khăn kéo dài. Việc kết hợp giữa áp lực sản xuất phục vụ chiến tranh, các lệnh trừng phạt và xu hướng đa dạng hóa nguồn cung của các khách hàng truyền thống như Ấn Độ đang tạo ra một bài toán kinh tế và địa chính trị phức tạp cho Moskva trong những năm tới.

Tuệ Nhân