Nga tuyên bố không còn bị ràng buộc bởi giới hạn hạt nhân

Cựu Tổng thống Mỹ Obama và cựu Tổng thống Nga Medvedev ký New START năm 2010. Ảnh: Reuters

Lập trường của Nga: giữa cứng rắn và kiềm chế

Nga tuyên bố sẵn sàng đối thoại về an ninh nhưng sẽ kiên quyết đáp trả mọi mối đe dọa mới, trong bối cảnh hiệp ước kiểm soát vũ khí cuối cùng với Mỹ chính thức hết hiệu lực, khép lại hơn nửa thế kỷ áp đặt các giới hạn đối với kho vũ khí hạt nhân chiến lược của hai nước.

Moscow cho biết, Washington đã không phản hồi đề xuất của Tổng thống Vladimir Putin về việc tiếp tục tuân thủ các giới hạn đối với tên lửa và đầu đạn hạt nhân thêm 12 tháng. “Về bản chất, các ý tưởng của chúng tôi đang bị cố tình phớt lờ. Cách tiếp cận này là sai lầm và đáng tiếc”, Bộ Ngoại giao Nga nêu trong một tuyên bố.

New START chính thức có hiệu lực từ năm 2011 và đã được gia hạn thêm 5 năm vào tháng 2/2021 trên cơ sở quyền gia hạn một lần được quy định trong Hiệp ước. Vào tháng 9/2025, Tổng thống Vladimir Putin từng công khai đề xuất các bên tham gia Hiệp ước New START cam kết áp dụng "những biện pháp tự hạn chế mang tính tự nguyện, nhằm duy trì các mức trần về số lượng đối với những loại vũ khí liên quan được quy định trong hiệp ước, ít nhất trong vòng một năm sau khi hiệp ước chấm dứt hiệu lực".

"Tuy nhiên, cho đến nay Nga chưa nhận được phản hồi chính thức của Mỹ về sáng kiến này thông qua các kênh song phương. Những phát biểu công khai từ phía Mỹ cũng không cho thấy Washington sẵn sàng đi theo lộ trình hành động trong lĩnh vực vũ khí tấn công chiến lược do Liên bang Nga đề xuất. Trên thực tế, điều này đồng nghĩa với việc các ý tưởng của chúng tôi đã cố tình bị bỏ qua. Cách tiếp cận này dường như sai lầm và đáng tiếc", tuyên bố của Bộ Ngoại giao Nga nêu rõ.

Theo Bộ Ngoại giao Nga: "Trong bối cảnh hiện nay, chúng tôi cho rằng các bên tham gia Hiệp ước New START không còn bị ràng buộc bởi bất kỳ nghĩa vụ hay tuyên bố mang tính đối xứng nào trong khuôn khổ hiệp ước, gồm cả các điều khoản cốt lõi, và về nguyên tắc đều có quyền tự do lựa chọn các bước đi tiếp theo.

Trong bối cảnh không còn một khuôn khổ hiệp ước mang lại sự ổn định và khả năng dự đoán, các nhà phân tích cho rằng mỗi bên sẽ khó đánh giá ý định của bên kia hơn. Điều này có thể dẫn tới một vòng xoáy leo thang, trong đó mỗi bên cảm thấy cần tiếp tục bổ sung vũ khí dựa trên những giả định xấu nhất về kế hoạch của đối phương.

Dù chỉ trích lập trường của Mỹ, tuyên bố của Nga vẫn thể hiện sự cân bằng giữa cứng rắn và kiềm chế. Tuyên bố của Bộ Ngoại giao Nga nhấn mạnh Moscow có ý định hành động “một cách có trách nhiệm và thận trọng”, dựa trên việc phân tích kỹ lưỡng chính sách quân sự của Mỹ và môi trường chiến lược tổng thể.

Nga “vẫn sẵn sàng thực hiện các biện pháp đối phó quân sự-kỹ thuật mang tính quyết đoán nhằm giảm thiểu những mối đe dọa tiềm tàng mới đối với an ninh quốc gia”, tuyên bố cho biết.

Đồng thời, Moscow cũng khẳng định “sẵn sàng xem xét các con đường chính trị và ngoại giao nhằm ổn định toàn diện tình hình chiến lược, dựa trên các giải pháp đối thoại công bằng và cùng có lợi, nếu các điều kiện thích hợp cho sự tương tác như vậy xuất hiện”.

Phía Mỹ hiện chưa đưa ra phản hồi

Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố ông muốn Trung Quốc tham gia các cơ chế kiểm soát vũ khí, đồng thời đặt câu hỏi vì sao Mỹ và Nga cần tiếp tục chế tạo vũ khí hạt nhân mới khi cả hai đã sở hữu đủ sức mạnh để hủy diệt thế giới nhiều lần.

Nhà Trắng cho biết trong tuần này rằng ông Donald Trump sẽ tự quyết định hướng đi tiếp theo về kiểm soát vũ khí hạt nhân và sẽ “làm rõ theo lộ trình thời gian của riêng mình”.

Các chuyên gia an ninh cảnh báo việc New START chấm dứt hiệu lực có nguy cơ mở ra một cuộc chạy đua vũ trang mới, vốn sẽ càng bị thúc đẩy bởi việc Trung Quốc đang nhanh chóng mở rộng năng lực hạt nhân.

Nga và Mỹ giờ đây đều có thể tự do tăng số lượng tên lửa và triển khai thêm hàng trăm đầu đạn hạt nhân chiến lược, dù quá trình này sẽ đối mặt với những thách thức về hậu cần và cần thời gian để thực hiện.

Quỳnh Vũ