Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc: Hiệp ước New START hết hiệu lực là 'thời khắc nguy hiểm'

Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres kêu gọi Nga và Mỹ xem xét gia hạn New START. Ảnh: Reuters

Cần ngăn chặn nguy cơ phổ biến hạt nhân
Hiệp ước New START, hết hạn vào nửa đêm 4/2, từng đặt ra các giới hạn đối với số lượng đầu đạn hạt nhân chiến lược mà Mỹ và Nga được phép triển khai, cũng như việc triển khai các loại tên lửa phóng từ mặt đất, từ tàu ngầm và máy bay ném bom dùng để mang theo các đầu đạn này.

“Lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ, thế giới phải đối mặt với thực tế không còn bất kỳ ràng buộc mang tính pháp lý nào đối với kho vũ khí hạt nhân chiến lược của Nga và Mỹ - hai quốc gia nắm giữ phần lớn tuyệt đối số vũ khí hạt nhân trên toàn cầu”, ông Guterres nói trong một tuyên bố.

Ông nhấn mạnh rằng, sự tan rã của những thành tựu kiểm soát vũ khí được xây dựng trong nhiều thập niên “xảy ra vào thời điểm tồi tệ nhất có thể - khi nguy cơ sử dụng vũ khí hạt nhân đang ở mức cao nhất trong nhiều thập kỷ”.

Tuy vậy, Tổng Thư ký LHQ cho rằng, tình hình hiện nay cũng mở ra một cơ hội “tái thiết và xây dựng một chế độ kiểm soát vũ khí phù hợp với bối cảnh đang thay đổi nhanh chóng”, đồng thời hoan nghênh việc lãnh đạo Nga và Mỹ đều thừa nhận sự cần thiết phải ngăn chặn nguy cơ quay trở lại một thế giới với sự phổ biến vũ khí hạt nhân không bị kiểm soát. “Giờ đây, thế giới trông đợi Nga và Mỹ biến lời nói thành hành động”, ông Guterres nói.

“Tôi kêu gọi hai quốc gia ngay lập tức trở lại bàn đàm phán và đạt được một khuôn khổ kế nhiệm nhằm khôi phục các giới hạn có thể kiểm chứng, giảm thiểu rủi ro và củng cố an ninh chung của chúng ta”.

Lần đầu tiên Giáo hoàng lên tiếng

Trước đó, khi thời điểm Hiệp ước sắp hết hiệu lực tới gần, Giáo hoàng Tòa thánh Vatican Leo XIV đã kêu gọi cả hai bên không từ bỏ các giới hạn được đặt ra trong New START.

“Tôi đưa ra lời kêu gọi khẩn thiết: đừng để công cụ này mất hiệu lực”, vị Giáo hoàng đầu tiên sinh ra tại Mỹ phát biểu trong buổi tiếp kiến hàng tuần. “Hơn bao giờ hết, cần thay thế logic của nỗi sợ hãi và sự ngờ vực bằng một chuẩn mực đạo đức chung, có khả năng định hướng các lựa chọn vì lợi ích chung”.

Matt Korda, Phó Giám đốc Dự án thông tin hạt nhân thuộc Liên đoàn Các nhà khoa học Mỹ (FAS) cho biết, nếu không có thỏa thuận gia hạn các điều khoản then chốt của hiệp ước, cả Nga lẫn Mỹ sẽ không còn bị hạn chế nếu họ muốn bổ sung thêm đầu đạn.

“Không có hiệp ước, mỗi bên sẽ tự do “nạp thêm” hàng trăm đầu đạn lên các tên lửa triển khai và máy bay ném bom hạng nặng, trong kịch bản tối đa có thể gần như nhân đôi quy mô kho vũ khí đang được triển khai hiện nay”, ông nói.

Tuy nhiên, ông Korda cũng nhấn mạnh rằng, việc New START hết hiệu lực không nhất thiết đồng nghĩa một cuộc chạy đua vũ trang sẽ bùng nổ ngay lập tức, do chi phí rất lớn liên quan đến việc phát triển và duy trì vũ khí hạt nhân.

Quỳnh Vũ