Ngân hàng Ueno Bank tại Paraguay sụp đổ như thế nào?

Sáng 3/11, hàng triệu khách hàng của Ueno Bank tại Paraguay bất ngờ không thể truy cập số dư tài khoản. Các dịch vụ rút tiền, chuyển khoản và thanh toán bằng thẻ bị gián đoạn, khiến nhiều người không thể sử dụng tiền trong tài khoản để trang trải những nhu cầu thiết yếu.

Một ngày trước đó, Ngân hàng Trung ương Paraguay đã quyết định đưa Ueno vào diện xử lý đặc biệt sau khi phát hiện tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng giảm xuống dưới một nửa mức tối thiểu theo quy định.

Đây là biện pháp can thiệp nghiêm ngặt nhằm bảo vệ người gửi tiền và hạn chế nguy cơ khủng hoảng lan rộng, nhưng cũng đồng nghĩa hoạt động bình thường của Ueno bị đình chỉ.

Sự sụp đổ bất ngờ của Ueno Bank khiến hàng triệu khách hàng không thể truy cập tài khoản. Ảnh: Ueno Bank

Sự sụp đổ của một biểu tượng

Ueno Bank từng được xem là một trong những câu chuyện thành công nổi bật của ngành ngân hàng Paraguay.

Được hình thành vào năm 1976, ngân hàng này hoạt động ở quy mô tương đối nhỏ trong nhiều thập kỷ trước khi chuyển mình mạnh mẽ. Sau khi được cấp phép hoạt động ngân hàng đầy đủ vào năm 2023, Ueno nhanh chóng mở rộng thị phần nhờ mô hình ngân hàng số, các chương trình hoàn tiền khi mua sắm và mạng lưới hơn 70 chi nhánh. Ueno còn xuất hiện trên áo đấu của đội tuyển bóng đá quốc gia và tại sân vận động lớn nhất Paraguay.

Theo số liệu ngân hàng công bố, Ueno thu hút khoảng 3 triệu khách hàng, tương đương 60% dân số trưởng thành của đất nước. Ngân hàng cũng quản lý khoảng 800 triệu USD tiền từ các nguồn công, bao gồm 380 triệu USD từ quỹ hưu trí và y tế nhà nước.

Tuy nhiên, đằng sau tốc độ phát triển nhanh chóng là những vấn đề nghiêm trọng về hoạt động cho vay và tình hình tài chính.

Theo Al Jazeera, cơ quan quản lý phát hiện Ueno đã cấp khoảng 146 triệu USD tín dụng cho các doanh nghiệp có liên hệ với Grupo Vázquez, tập đoàn sở hữu ngân hàng.

Một số khoản vay bị phát hiện vượt giới hạn pháp luật, thiếu tài sản bảo đảm và không có đầy đủ hồ sơ cần thiết. Điều này làm gia tăng nguy cơ ngân hàng không thể thu hồi tiền nếu các doanh nghiệp vay vốn gặp khó khăn.

Đây là hình thức cho vay đối với các bên có liên quan, vốn tiềm ẩn nguy cơ xung đột lợi ích. Khi người vay có quan hệ với chủ sở hữu hoặc lãnh đạo ngân hàng, quyết định cấp tín dụng có thể không còn được đưa ra dựa trên những tiêu chuẩn đánh giá rủi ro thông thường.

Sai phạm không dừng ở hoạt động cho vay. Cơ quan quản lý còn phát hiện Ueno ghi nhận một số khoản chi phí thành tài sản trong báo cáo tài chính, khiến tình hình tài chính được thể hiện tích cực hơn thực tế.

Khi những sai lệch được điều chỉnh, tỷ lệ an toàn vốn của ngân hàng được xác định thấp hơn một nửa mức tối thiểu theo quy định.

Vì sao sai phạm tài chính có thể khiến ngân hàng sụp đổ?

Để hiểu nguyên nhân Ueno rơi vào khủng hoảng, cần nhìn vào cách một ngân hàng sử dụng tiền.

Về cơ bản, ngân hàng nhận tiền gửi từ người dân và doanh nghiệp, sau đó sử dụng một phần nguồn vốn này để cho vay hoặc đầu tư nhằm tạo lợi nhuận.

Khi khách hàng vay trả nợ đúng hạn, ngân hàng thu hồi được cả gốc và lãi. Ngược lại, nếu các khoản vay không thể thu hồi, ngân hàng phải đối mặt với tổn thất tài chính, trong khi vẫn có nghĩa vụ hoàn trả tiền cho người gửi.

Để phòng ngừa rủi ro, ngân hàng phải duy trì một lượng vốn tự có nhất định. Có thể hiểu đây là lớp đệm tài chính giúp ngân hàng chịu đựng các khoản thua lỗ mà không ngay lập tức đe dọa quyền lợi của người gửi tiền.

Vấn đề xuất hiện khi những khoản cho vay rủi ro tăng lên, tài sản bị định giá sai hoặc các khoản lỗ không được phản ánh đầy đủ trong báo cáo tài chính. Khi đó, ngân hàng có thể trông vẫn hoạt động bình thường, thậm chí tiếp tục mở rộng kinh doanh, nhưng khả năng chống đỡ rủi ro thực tế đã suy yếu.

Trong trường hợp Ueno, vấn đề không đơn thuần xuất phát từ việc khách hàng đồng loạt rút tiền. Cơ quan quản lý phát hiện ngân hàng không đáp ứng yêu cầu về an toàn vốn sau khi điều chỉnh các số liệu tài chính. Điều này buộc Ngân hàng Trung ương Paraguay phải can thiệp, hạn chế hoạt động giao dịch và triển khai quy trình xử lý ngân hàng nhằm bảo vệ tài sản còn lại.

Tuy nhiên, việc tài khoản bị đóng băng không có nghĩa toàn bộ tiền gửi đã biến mất. Paraguay có cơ chế bảo hiểm tiền gửi với mức bảo vệ tối đa 228,3 triệu guarani (khoảng 935,4 triệu đồng) cho mỗi người gửi tiền tại một tổ chức tài chính. Mức bảo vệ này đủ để chi trả toàn bộ số dư của khoảng 97% khách hàng Ueno. Chính phủ cũng triển khai các biện pháp đẩy nhanh quá trình hoàn trả tiền gửi.

Từ khủng hoảng ngân hàng đến biến động chính trị

Sự sụp đổ của Ueno không chỉ gây ảnh hưởng tới người gửi tiền mà còn là chính trường Paraguay. Tâm điểm tranh cãi là mối quan hệ giữa ngân hàng với cựu Tổng thống Santiago Peña.

Ông Peña từng sở hữu cổ phần tại Grupo Vázquez, công ty mẹ của Ueno, trước khi thoái vốn vào tháng 3/2025. Sau khi nhậm chức năm 2023, ông bổ nhiệm Carlos Carvallo, người từng lãnh đạo công ty tiền thân của Ueno, giữ chức Thống đốc Ngân hàng Trung ương.

Việc Ueno quản lý khoảng 800 triệu USD tiền ngân sách nhà nước, trong đó có nguồn từ quỹ hưu trí và y tế, càng làm gia tăng nghi vấn về xung đột lợi ích và hiệu quả giám sát của cơ quan chức năng.

Các công tố viên đã mở nhiều cuộc điều tra liên quan đến hoạt động quản lý ngân hàng, trách nhiệm của cơ quan giám sát và việc chuyển nguồn vốn công vào Ueno.

Khủng hoảng cũng châm ngòi cho các cuộc biểu tình lớn. Nhiều người dân xuống đường yêu cầu được tiếp cận tiền tiết kiệm và làm rõ trách nhiệm của những cá nhân liên quan.

Ngày 6/11, Thượng viện Paraguay bỏ phiếu phế truất Tổng thống Santiago Peña. Ông sau đó bị quản thúc tại gia để phục vụ điều tra, trong khi Phó Tổng thống Pedro Alliana tuyên thệ nhậm chức tổng thống. Tuy nhiên, ông Peña phủ nhận mọi hành vi sai trái liên quan đến ngân hàng.

Đáng chú ý, Ueno không phải ngân hàng đầu tiên tại Paraguay sụp đổ vì những vấn đề trong hoạt động cho vay và quản trị. Năm 1995, Ngân hàng Trung ương Paraguay phải đóng cửa Bancopar sau khi phát hiện những vấn đề nghiêm trọng, trong đó có hoạt động cho vay đối với các doanh nghiệp liên quan đến chủ sở hữu. Một số ngân hàng khác cũng lần lượt phá sản, buộc Chính phủ Paraguay phải can thiệp để bảo vệ người gửi tiền.

Sự sụp đổ của Ueno cho thấy quy mô khách hàng lớn, thương hiệu nổi tiếng hay tốc độ tăng trưởng cao không đồng nghĩa với một ngân hàng có nền tảng tài chính vững chắc. Chỉ cần những sai phạm nghiêm trọng bị phát hiện, niềm tin của người gửi tiền có thể sụp đổ trong thời gian rất ngắn.

Và khi ngân hàng không chỉ nắm giữ tiền tiết kiệm của người dân mà còn quản lý những nguồn lực công lớn, hậu quả có thể vượt khỏi phạm vi tài chính, trở thành cuộc khủng hoảng kinh tế, xã hội và chính trị của cả một quốc gia.