Hoàn thiện chính sách, tạo động lực phát triển dịch vụ logistics trong bối cảnh mới

Chiều 7/11, trong khuôn khổ Diễn đàn Logistics Việt Nam 2026, Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) chủ trì tổ chức Phiên chuyên đề 1 với chủ đề: “Hoàn thiện chính sách, thể chế pháp luật nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển dịch vụ logistics trong bối cảnh mới” tập trung thảo luận việc rà soát, sửa đổi Nghị định số 163/2017/NĐ-CP và hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động logistics.

Thực thi Nghị định 163/2017/NĐ-CP và những vấn đề đặt ra từ thực tiễn

Phát biểu khai mạc Phiên chuyên đề, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, sau gần 10 năm thi hành, Nghị định số 163/2017/NĐ-CP ngày 30/12/2017 của Chính phủ về kinh doanh dịch vụ Logistics đã góp phần cụ thể hóa Luật Thương mại, xác lập khung pháp lý về kinh doanh dịch vụ logistics, điều kiện kinh doanh, tiếp cận thị trường và giới hạn trách nhiệm của thương nhân. Khung pháp lý đó đã tạo cơ sở cho thị trường phát triển, doanh nghiệp mở rộng dịch vụ và Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới logistics khu vực, toàn cầu.

Tuy nhiên, ông Sơn cho biết, thực tiễn đã thay đổi nhanh hơn nhiều so với thời điểm Nghị định được ban hành. Dịch vụ logistics ngày nay không còn được tổ chức thành những công đoạn tách rời. Thị trường đang chuyển sang dịch vụ tích hợp, nền tảng số, chứng từ điện tử, thương mại điện tử xuyên biên giới, vận tải đa phương thức, logistics chuyên ngành, logistics xanh và các mô hình chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực. Cạnh tranh không chỉ diễn ra giữa các doanh nghiệp vận tải hoặc kho bãi, mà giữa các hệ sinh thái dịch vụ, mạng lưới và năng lực điều phối chuỗi cung ứng.

Quyết định số 2229/QĐ-TTg ngày 09/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Trong giai đoạn 2025 - 2035, Chiến lược đặt mục tiêu tỷ trọng giá trị tăng thêm của dịch vụ logistics đạt 5-7% GDP; tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 12-15% mỗi năm; chi phí logistics giảm xuống tương đương 12-15% GDP; 80% doanh nghiệp logistics sử dụng giải pháp chuyển đổi số. Các mục tiêu này đòi hỏi thể chế phải đi trước một bước, tạo không gian cho đổi mới nhưng vẫn bảo đảm cạnh tranh lành mạnh, an toàn, minh bạch và quyền lợi hợp pháp của các bên.

Cùng với Chiến lược, công tác hoàn thiện thể chế, chính sách phát triển lĩnh vực dịch vụ logistics luôn nhận được sự quan tâm, lãnh đạo, chỉ đạo của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước. Gần đây nhất, ngày 02/11/2026, đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các Bộ, ngành, cơ quan về định hướng phát triển logistics trong thời gian tới.

Trên cơ sở các ý kiến tại buổi làm việc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kết luận 06 nhóm nhiệm vụ trọng tâm để tổ chức triển khai. Trong đó trước hết là hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu quả điều phối quốc gia. Tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy hoạch mạng lưới logistics quốc gia theo mô hình đa trung tâm, đa phương thức; xây dựng tiêu chí lựa chọn vị trí, quy mô trung tâm logistics dựa trên lợi thế kết nối, nguồn hàng, vùng sản xuất, thị trường, quỹ đất và hiệu quả đầu tư. Đồng thời, làm rõ trách nhiệm giữa các bộ, ngành, địa phương, thiết lập cơ chế xử lý nhanh những vướng mắc liên ngành về đất đai, đầu tư, vận tải, hải quan và kiểm tra chuyên ngành. Đẩy mạnh quản lý rủi ro, chia sẻ dữ liệu và tái sử dụng hồ sơ điện tử; đánh giá cải cách bằng thời gian, chi phí thực tế doanh nghiệp tiết kiệm được; xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm với từng điểm nghẽn...

Theo Lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu, việc tổng kết thi hành Nghị định 163/2017/NĐ-CP của Chính phủ về kinh doanh dịch vụ Logistics nhằm đánh giá toàn diện khung chính sách: phạm vi điều chỉnh có còn phù hợp; cách phân loại dịch vụ có theo kịp thị trường; điều kiện kinh doanh và tiếp cận thị trường có rõ ràng, thống nhất; trách nhiệm của doanh nghiệp trong chuỗi dịch vụ tích hợp được xác định ra sao; hợp đồng, chứng từ điện tử, dữ liệu, nền tảng số, logistics xanh và cơ chế giải quyết tranh chấp cần được điều chỉnh đến mức nào...

Đề xuất xây dựng Nghị định mới về kinh doanh dịch vụ logistics, thay thế Nghị định số 163/2017/NĐ-CP

Trong chương trình, đại diện cơ quan quản lý Nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp đã tham luận tập trung vào những vấn đề đặt ra từ thực tiễn thi hành Nghị định số 163/2017/NĐ-CP; đề xuất hoàn thiện hành lang pháp lý về dịch vụ logistics; tiềm năng phát triển dịch vụ logistics hóa chất và kiến nghị về thể chế; cũng như các quy định pháp lý đối với ứng dụng công nghệ trong logistics, nhìn từ bài toán thử nghiệm xe tự lái.

Cụ thể, trình bày tham luận "Rà soát, sửa đổi Nghị định 163/2017/NĐ-CP: Những vấn đề đặt ra từ thực tiễn", TS. Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu cho biết: Việc rà soát Nghị định số 163/2017/NĐ-CP trước hết xuất phát từ nhiệm vụ được Thủ tướng Chính phủ giao trong Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050. Chiến lược đặt ra các mục tiêu lớn như: tốc độ tăng trưởng dịch vụ logistics bình quân đạt 12-15% mỗi năm; giảm chi phí logistics xuống tương đương 12–15% GDP; đưa Việt Nam vào nhóm 40 quốc gia và vùng lãnh thổ có chỉ số hiệu quả logistics hàng đầu; đồng thời phấn đấu khoảng 80% doanh nghiệp sử dụng các giải pháp chuyển đổi số trong giai đoạn 2025-2035.

Bên cạnh đó, khuôn khổ pháp luật liên quan cũng có nhiều thay đổi. Theo những thay đổi được đề cập trong Luật Đầu tư, ngành, nghề kinh doanh dịch vụ logistics đã được đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Nghị quyết số 66/NQ-CP của Chính phủ cũng đặt ra định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm đối với hoạt động đại lý hải quan. Đồng thời, pháp luật về hải quan đã có những sửa đổi đáng kể. Những thay đổi cả về thực tiễn hoạt động và hệ thống pháp luật đặt ra yêu cầu phải rà soát Nghị định số 163/2017/NĐ-CP, từ đó xem xét phương án sửa đổi hoặc thay thế.

Thông qua phân tích một số hạn chế của khuôn khổ pháp luật hiện hành, TS. Bùi Bá Nghiêm đề xuất các quan điểm và các nhóm chính sách trọng tâm.

Cụ thể, các quan điểm xây dựng chính sách, gồm: (1) bảo đảm tính hợp pháp và thống nhất của hệ thống pháp luật; (2) bảo đảm quyền tự do kinh doanh và đổi mới phương thức quản lý nhà nước theo mức độ rủi ro; (3) thiết kế quy định theo chuỗi dịch vụ và vai trò thực tế của từng chủ thể; (4) tích hợp yêu cầu số hóa ngay từ khâu thiết kế chính sách; (5) đánh giá chính sách bằng kết quả có thể đo lường.

Sáu nhóm chính sách trọng tâm được đề xuất, gồm: (i) Phạm vi điều chỉnh và phân loại dịch vụ logistics; (ii) điều kiện kinh doanh và tiếp cận thị trường; (iii) trách nhiệm và giới hạn trách nhiệm; (iv) logistics số, dữ liệu và kết nối thủ tục; (v) logistics xanh; (vi) điều phối và tổ chức thực hiện.

Từ các nhóm chính sách trên, TS. Bùi Bá Nghiêm đề xuất xây dựng một nghị định mới thay thế Nghị định số 163/2017/NĐ-CP. Việc thay thế cần xuất phát từ yêu cầu đổi mới cách tiếp cận quản lý, phản ánh sự phát triển của chuỗi dịch vụ, công nghệ và mô hình kinh doanh. "Nếu chỉ điều chỉnh riêng lẻ một số nội dung, chúng ta có thể chưa giải quyết được những bất cập mang tính hệ thống. Trong quá trình xây dựng, cần rà soát đồng thời tính hợp pháp, tính thống nhất và khả năng thực thi của từng chính sách. Những nội dung chưa đủ cơ sở pháp lý cần được nhận diện để kiến nghị xử lý ở cấp phù hợp".

Bên cạnh đó, bà Nguyễn Thị Hồng Ngân, Trưởng Ban Pháp chế, Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) trình bày tham luận "Một số ý kiến và đề xuất nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý về dịch vụ logistics"; ông Trần Việt Huy, Tổng Giám đốc Công ty TRA-SAS trình bày tham luận "Dịch vụ logistics hóa chất - tiềm năng phát triển và kiến nghị thể chế"; ông Đinh Vĩnh Cường, Tổng Giám đốc 365Group trình bày tham luận "Quy định pháp lý cho ứng dụng công nghệ trong logistics, nhìn từ bài toán thử nghiệm xe tự lái".

Các khách mời trao đổi tại phiên thảo luận, Phiên chuyên đề 1.

Sau các tham luận là Phiên thảo luận có sự tham gia của TS. Ngô Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ hàng hải Việt Nam (VISABA); ông Trần Đức Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hà Nội (HNLA); ông Nguyễn Thành Trung, Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Logistics và Cảng biển Thành phố Hồ Chí Minh (HLA); bà Phạm Khánh Linh, Tổng Giám đốc Logivan; luật sư Nguyễn Mạnh Cường, Giám đốc Công ty Luật Cuong & Lawyers.

Đại diện cơ quan quản lý nhà nước, các hiệp hội logistics, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ và chuyên gia pháp lý tập trung trao đổi về những bất cập trong quy định hiện hành, yêu cầu thích ứng với các mô hình kinh doanh mới, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển dịch vụ logistics tích hợp.