Ngành gỗ nỗ lực hóa giải thách thức

Gỗ xuất khẩu đối diện nhiều thách thức. Ảnh: Đỗ Hương.

Thị trường dịch chuyển

Số liệu thống kê cho hay, 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt 10,2 tỷ USD, ghi nhận mức tăng trưởng 5,6% so với cùng kỳ năm trước. Dù tốc độ này thấp hơn mức tăng trưởng chung của cả nước nhưng ngành gỗ vẫn vững vàng trong nhóm 7 mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu cao nhất. Trong đó, các sản phẩm gỗ chế biến sâu chiếm tỷ trọng áp đảo với 6,6 tỷ USD, tương đương hơn 64% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành.

Trong khi thị trường Hoa Kỳ vẫn giữ ngôi vị đối tác lớn nhất với 5,1 tỷ USD, chiếm khoảng 50% tổng kim ngạch, nhưng lại sụt giảm 5,8% so với cùng kỳ thì các thị trường khác lại ghi nhận những con số tăng trưởng đầy ấn tượng. Trung Quốc đứng thứ hai với 1,5 tỷ USD cùng mức tăng trưởng 46,4% và Nhật Bản đạt 1,3 tỷ USD với mức tăng 5,8%. Đặc biệt, khu vực châu Âu đang trở thành điểm sáng khi xuất khẩu sang Hà Lan tăng tới 104% và Đức tăng 47%. Đây là những tín hiệu cho thấy dư địa mở rộng thị phần tại châu Âu còn rất lớn.

Theo ông Trần Ngọc Liêm - Giám đốc VCCI chi nhánh TPHCM, thị trường nội thất châu Âu có thể đạt quy mô 277,2 tỷ USD ngay trong năm nay và tiến tới mốc hơn 358 tỷ USD vào năm 2031. Đây thực sự là thị trường rất tiềm năng cho các doanh nghiệp (DN) Việt nếu biết khai thác đúng cách.

Ông Liêm thông tin,  hiện nhiều DN đã bước đầu hình thành năng lực cung ứng và thiết kế để đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thế giới.

5 nhóm giải pháp chiến lược trọng tâm

Theo ông Ngô Sỹ Hoài - Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (VIFOREST), để ngành gỗ đạt được kim ngạch xuất khẩu chạm ngưỡng 19,7 tỷ USD, hiệp hội đã đề ra 5 nhóm giải pháp chiến lược trọng tâm: Đầu tiên là việc giữ vững thị trường Hoa Kỳ thông qua kiểm soát chặt chẽ chuỗi cung ứng và ưu tiên nhập khẩu nguyên liệu từ chính quốc gia này để giảm thiểu rủi ro thương mại; Đẩy mạnh đa dạng hóa thị trường sang Nhật Bản, EU và các khu vực mới nổi như Trung Đông; Tập trung khai thác thị trường nội địa thông qua các dự án đầu tư công và hạ tầng; Đẩy mạnh kinh tế tuần hoàn bằng cách tận dụng phụ phẩm để sản xuất viên nén và vật liệu mới; Cuối cùng là phát triển nguồn nguyên liệu bền vững có chứng chỉ để đáp ứng các quy định nghiêm ngặt như EUDR của châu Âu.

Bên cạnh đó, VIFOREST cũng kiến nghị Chính phủ và các bộ ngành hỗ trợ về chính sách thuế. Cụ thể là đề xuất bãi bỏ thuế xuất khẩu 25% đối với gỗ xẻ từ gỗ tròn nhập khẩu và thuế 5% đối với viên nén đen. Theo tính toán, nếu các bất cập này được tháo gỡ, ngành gỗ có thể tăng thêm từ 500 - 700 triệu USD kim ngạch mỗi năm. Ngoài ra, việc hỗ trợ gói tín dụng phù hợp và đơn giản hóa thủ tục hành chính, số hóa hồ sơ truy xuất nguồn gốc sẽ là bệ phóng quan trọng để ngành gỗ hoàn thành mục tiêu tăng trưởng và vươn tầm quốc tế.

Chia sẻ quan điểm của mình, TS Nguyễn Đức Thành, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Công nghiệp rừng (Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam - Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, ngành gỗ đang đứng trước yêu cầu kép, vừa đổi mới công nghệ, vừa tái cấu trúc thị trường. Việc đáp ứng các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải và chứng chỉ bền vững không còn là rào cản mà sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh của DN Việt. Theo ông Thành, dù kim ngạch xuất khẩu tăng cao, nhưng sự tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu của DN nội vẫn còn hạn chế.

Để tháo gỡ những “nút thắt” này, cần giải pháp phát triển nguồn nguyên liệu trong nước theo hướng rừng gỗ lớn. Điều này đòi hỏi chính sách hỗ trợ dài hạn như tín dụng xanh, bảo hiểm rừng và cơ chế chia sẻ rủi ro. Do vậy cần chuyển từ tư duy khai thác sang quản lý tài sản rừng, trong đó người trồng rừng được hưởng lợi từ giá trị gia tăng của gỗ và tín chỉ carbon. Bên cạnh đó, đổi mới công nghệ là yếu tố then chốt. DN cần đầu tư máy móc hiện đại, số hóa quản trị và xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch. Một hướng đi quan trọng khác là phát triển thiết kế và thương hiệu. Khi làm chủ được sản phẩm và thị trường, DN sẽ không còn phụ thuộc vào đơn hàng gia công mà có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.