Ngành phân bón bứt phá xuất khẩu, giảm mạnh nhập khẩu

Năng lực sản xuất phân bón trong nước ngày cang lớn. Ảnh: Hiệp hội Phân bón Việt Nam.

TS Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam, cho biết một số sản phẩm phân bón như urê và supe lân hiện có năng lực sản xuất trong nước vượt nhu cầu tiêu thụ nội địa. Riêng mặt hàng urê, nhu cầu trong nước khoảng 1,8 triệu tấn mỗi năm, trong khi tổng công suất sản xuất đạt khoảng 2,6 triệu tấn. Phần sản lượng dư thừa tạo điều kiện thuận lợi để các doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu khi thị trường thế giới có nhu cầu và giá bán hấp dẫn.

XUẤT KHẨU PHÂN BÓN BỨT TỐC, THỊ TRƯỜNG MỚI NỔI TĂNG TRƯỞNG MẠNH

Số liệu từ Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho thấy từ đầu năm đến hết ngày 15/8/2026, Việt Nam đã xuất khẩu hơn 1,9 triệu tấn phân bón các loại, thu về gần 1,07 tỷ USD. Riêng nửa đầu tháng 8/2026, lượng xuất khẩu đạt hơn 88.500 tấn, trị giá gần 50,9 triệu USD. Giá xuất khẩu bình quân đạt gần 542 USD/tấn, tăng khoảng 30,8% so với cùng kỳ năm trước.

Trong cơ cấu xuất khẩu, urê tiếp tục là mặt hàng chủ lực, bên cạnh các sản phẩm NPK và DAP. Các thị trường tiêu thụ chính gồm Campuchia, Hàn Quốc, Malaysia và Lào. Đáng chú ý, cơ cấu thị trường xuất khẩu phân bón của Việt Nam đang có sự chuyển dịch tích cực. Bên cạnh Campuchia - thị trường truyền thống và lớn nhất, Philippines và Hàn Quốc nổi lên như những điểm đến có tốc độ tăng trưởng cao.

Tại Philippines, lượng phân bón nhập khẩu từ Việt Nam đạt khoảng 137.000 tấn, tương ứng kim ngạch gần 74 triệu USD, tăng hơn 112% về lượng và gần 167% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Myanmar cũng ghi nhận mức tăng trên 100% cả về sản lượng lẫn kim ngạch nhập khẩu.

Trong khi đó, xuất khẩu sang Hàn Quốc đạt gần 159.000 tấn với giá trị khoảng 112,5 triệu USD, tăng hơn 45% về lượng nhưng tăng tới 150% về trị giá. Riêng trong tháng 7, giá xuất khẩu bình quân sang thị trường này đạt khoảng 826 USD/tấn, cao hơn đáng kể so với mức bình quân chung.

Theo TS Phùng Hà, Campuchia hiện vẫn là thị trường nhập khẩu phân bón lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 80% lượng phân bón sử dụng tại quốc gia này. Các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu nhiều sang Campuchia gồm Phân bón Bình Điền, Đạm Cà Mau và nhiều đơn vị sản xuất lớn khác.

Bên cạnh các thị trường truyền thống, Ấn Độ được đánh giá là thị trường giàu tiềm năng với nhu cầu tiêu thụ khoảng 18-20 triệu tấn phân bón mỗi năm. Đặc biệt, mùa vụ tại Ấn Độ có độ lệch pha với Việt Nam, tạo cơ hội tiêu thụ lượng hàng dư thừa trong giai đoạn nhu cầu trong nước thấp.

TS Phùng Hà nhận định, nếu nguồn cung phân bón toàn cầu tiếp tục thắt chặt và nhu cầu nhập khẩu duy trì ở mức cao, xuất khẩu phân bón của Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng trong những tháng cuối năm. Tuy nhiên, triển vọng này vẫn phụ thuộc đáng kể vào diễn biến giá phân bón thế giới, chi phí nguyên liệu đầu vào cũng như nhu cầu từ các thị trường nhập khẩu chủ chốt.

NHẬP KHẨU PHÂN BÓN GIẢM

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu phân bón của Việt Nam đang giảm mạnh, phản ánh xu hướng gia tăng khả năng tự chủ nguồn cung trong nước. Theo số liệu của Cục Hải quan, trong 7 tháng đầu năm 2026, Việt Nam nhập khẩu 2,38 triệu tấn phân bón, trị giá 814,47 triệu USD, giảm lần lượt 36,6% về lượng và 36,8% về giá trị so với cùng kỳ năm 2025.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường cung cấp phân bón lớn nhất cho Việt Nam với 976.370 tấn, trị giá 286,68 triệu USD. Tuy nhiên, lượng nhập khẩu từ thị trường này giảm 40,51%, kim ngạch giảm 46,9%, khiến tỷ trọng trong tổng giá trị nhập khẩu giảm từ 41,89% xuống còn 35,2%. Nga đứng thứ hai với 344.280 tấn, trị giá 164,97 triệu USD, giảm 33,83% về lượng và 31,92% về giá trị, song tỷ trọng lại tăng từ 18,8% lên 20,26%.

Diễn biến này cho thấy cơ cấu nguồn cung phân bón nhập khẩu của Việt Nam đang có sự dịch chuyển đáng chú ý. Trong khi tỷ trọng của Trung Quốc suy giảm, Nga ngày càng gia tăng vai trò trên thị trường.

Khu vực ASEAN cung cấp 227.390 tấn, trị giá 79,86 triệu USD, giảm gần một nửa về sản lượng và hơn 40% về giá trị. Các nguồn cung khác như Canada, Hàn Quốc và Nhật Bản tiếp tục duy trì hiện diện nhưng quy mô nhập khẩu đều giảm so với cùng kỳ năm trước.

Tuy nhiên, mức độ tập trung nguồn cung vẫn ở mức cao khi Trung Quốc và Nga chiếm hơn 55% tổng giá trị nhập khẩu, đặt ra yêu cầu tiếp tục đa dạng hóa thị trường nhằm hạn chế rủi ro về giá cả, logistics và nguồn cung.

Bên cạnh đó, ngành phân bón vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguyên liệu nhập khẩu. Việt Nam hiện phải nhập khẩu toàn bộ nhu cầu kali cùng lượng lớn amoniac và lưu huỳnh phục vụ sản xuất, khiến chi phí đầu vào chịu tác động trực tiếp từ biến động giá năng lượng và nguyên liệu trên thị trường quốc tế.

Theo Báo cáo thị trường nông sản mới nhất của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trên thị trường thế giới, giá phân bón cũng đang có nhiều biến động. Dẫn nguồn từ DTN, báo cáo cho hay trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị giữa Hoa Kỳ và Iran tiếp tục ảnh hưởng đến hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, giá phân bón bán lẻ tại Hoa Kỳ trong tháng 8/2026 ghi nhận xu hướng điều chỉnh. Đây là tháng thứ năm liên tiếp có 5 loại phân bón giảm giá so với tháng trước, trong khi 3 loại tăng nhẹ.

Trong đó, giá UAN28 giảm 8% xuống còn 436 USD/tấn. Giá urê ở mức 664 USD/tấn, phân 10-34-0 đạt 715 USD/tấn, amoniac khan 943 USD/tấn và UAN32 là 458 USD/tấn. Ngược lại, DAP tăng lên 916 USD/tấn, MAP đạt 959 USD/tấn và kali ở mức 495 USD/tấn. Những biến động này được dự báo sẽ tiếp tục tác động đến chi phí sản xuất cũng như khả năng cạnh tranh của ngành phân bón Việt Nam trong thời gian tới.