Ngành phân bón thế giới gặp khó

Các công ty phân bón trên toàn thế giới đang phải cắt giảm sản lượng của một trong những loại dưỡng chất thiết yếu nhất cho cây trồng, chủ yếu do cuộc xung đột Trung Đông gây đảo lộn chuỗi cung ứng, gia tăng lo ngại về tình trạng thiếu hụt lương thực trong tương lai, theo Financial Times.

Tình trạng gián đoạn hoạt động vận tải hàng hải tại eo biển Hormuz tác động rất mạnh đến nguồn cung lưu huỳnh toàn cầu - nguyên tố bắt buộc để sản xuất phân lân (phân phosphate) - loại phân bón được sử dụng phổ biến cho các loại cây trồng như ngô, đậu tương, lúa và dầu cọ.

Ông Faris Derrij, Giám đốc điều hành OCP Nutricrops - công ty con của OCP Group, hãng xuất khẩu phân lân lớn nhất thế giới, cho biết, tình hình bất ổn tại eo biển Hormuz ban đầu chỉ là vấn đề về nguyên liệu thô, nhưng hiện đã chuyển thành cú sốc về nguồn cung phân bón.

Trước khi cuộc xung đột Iran nổ ra vào cuối tháng 2, khoảng 50% lượng lưu huỳnh thương mại trên thế giới được vận chuyển qua eo biển này.

Phốt pho (Phosphorus) là 1 trong 3 chất dinh dưỡng đa lượng chủ chốt, bên cạnh nitơ (đạm) và kali.

Thị trường phân lân vốn đã rơi vào tình trạng khan hiếm trước khi cuộc xung đột Trung Đông nổ ra do nhu cầu lưu huỳnh gia tăng của nhiều ngành công nghiệp khác như xử lý kim loại chế tạo pin.

Chris Lawson, Phó Chủ tịch phụ trách mảng thông tin thị trường và định giá tại công ty tư vấn CRU, nhận định, nguồn cung phân lân hiện rất ảm đạm. Mọi nguồn cung ứng chủ chốt phân lân đều đang phải chịu áp lực cùng một lúc.

Mosaic, một trong những tập đoàn sản xuất phân bón lớn nhất thế giới, trụ sở tại Mỹ, đã phải cắt giảm sản lượng phân lân tại Brazil và Mỹ sau khi chi phí lưu huỳnh tăng mạnh, ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận của doanh nghiệp.

OCP Group cũng giảm sản lượng bằng cách đẩy sớm lịch bảo trì tại một số nhà máy, mặc dù Giám đốc điều hành Faris Derrij cho biết, công ty luôn duy trì "lượng hàng tồn kho chiến lược, đối với cả lưu huỳnh lẫn thành phẩm". Lượng hàng tồn kho này cho phép công ty duy trì sản xuất đến cuối tháng 7 hoặc lâu hơn.

Để ứng phó với tình trạng nguồn cung thắt chặt, Trung Quốc đã tạm dừng xuất khẩu phân lân cho đến ít nhất tháng 8 năm nay.

Các nước nhập khẩu đang chạy đua đảm bảo nguồn cung trước khi tình hình trở nên xấu hơn. Ấn Độ mới đây đã mở thầu mua 1,6 triệu tấn phân lân, gồm 1,3 triệu tấn phân DAP (diammonium phosphate) - loại phân bón được sử dụng rộng rãi nhất thế giới, đánh dấu lượng đấu thầu kỷ lục đối với một gói thầu đơn lẻ.

Các nhà sản xuất Arab Saudi, chẳng hạn như Ma’aden và Sabic, đang nỗ lực duy trì dòng chảy xuất khẩu bằng cách vận chuyển đường bộ đến các cảng ở Biển Đỏ. Dù vậy, theo số liệu của Tập đoàn CRU chuyên nghiên cứu về thị trường hàng hóa, các chuyến hàng từ Arab Saudi đã giảm khoảng một nửa do gián đoạn lưu thông quanh eo biển Hormuz.

Christian Wendel, Chủ tịch tập đoàn thương mại phân bón Hexagon Group, cho biết, vấn đề đơn giản là không có lưu huỳnh. Giá lưu huỳnh - vốn đang giao dịch ở 150-180 USD/tấn một năm trước - đã tăng lên tới 850-900 USD/tấn, thậm chí một số lô hàng đang được giao với giá 1.000 USD/tấn.

Willis Thomas, phụ trách mảng phân bón tại CRU, nhận định, ngay cả khi các nhà sản xuất phân lân gom được lưu huỳnh, bài toán kinh tế “vẫn không hiệu quả khi phải nhập lưu huỳnh với giá quá đắt”. Tại Trung Quốc hiện nay, biên lợi nhuận phân lân đang ở mức âm chỉ tính riêng từ các nguyên liệu đầu vào này - và con số đó còn chưa bao gồm chi phí chế biến.

Tình trạng gián đoạn đối với ngành phân bón ban đầu tập trung vào các sản phẩm đạm (Nitơ - N) được sử dụng rộng rãi như urê và amoniac. Khoảng 30% lượng amoniac được vận chuyển qua eo Hormuz trước khi xung đột diễn ra.

Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo rằng, ngay cả khi eo biển này mở cửa trở lại "vào ngày mai", thị trường phân lân vẫn mất nhiều thời gian hơn để hồi phục do thị trường này tập trung hơn về mặt địa lý và phụ thuộc lớn vào dòng chảy lưu huỳnh từ Vùng Vịnh.

Marốc và Tây Sahara là nơi nắm giữ phần lớn trữ lượng đá phosphate (lân tự nhiên) của thế giới, vốn được xử lý bằng axit sulfuric để sản xuất phân bón.

Tình trạng khan hiếm đang thúc đẩy xu hướng sản xuất các loại phân bón đòi hỏi ít hơn lượng lưu huỳnh và amoniac, chẳng hạn như phân lân TSP.

Tập đoàn OCP cho biết đã mở rộng sản xuất phân lân TSP từ vài năm trước khi xung đột Trung Đông nổ ra như một phần trong chiến lược thúc đẩy sử dụng hỗn hợp phân bón tùy chỉnh hơn. Tập đoàn này cũng đang tìm kiếm các nguồn lưu huỳnh thay thế, kể cả pirit và pyrrhotite, vốn là các phụ phẩm được tạo ra trong quá trình chế biến kim loại.

Chris Vlachopoulos, biên tập viên mảng phân lân tại tập đoàn nghiên cứu hàng hóa ICIS, cảnh báo, thị trường phân bón đang bị chia làm 2. Trong khi các nước giàu vẫn có thể đảm bảo nguồn cung, các quốc gia nghèo hơn có nguy cơ bị loại khỏi thị trường do giá cả quá cao.

Theo ông Vlachopoulos, cách thức vận hành của thị trường từ trước đến nay đang dần bị phá vỡ. Nông dân, nhất là ở các vùng nông nghiệp nghèo thuộc khu vực châu Phi cận Sahara và Đông Nam Á, đang trì hoãn việc mua phân bón hoặc buộc phải cắt giảm lượng phân lân bón cho cây trồng do giá quá cao. Việc này sẽ kéo giảm năng suất cây trồng.

Theo Christian Wendel, Chủ tịch tập đoàn thương mại phân bón Hexagon Group, hệ lụy từ việc trên có thể ảnh hưởng xấu đến mùa vụ và sản lượng lương thực ngay trong năm tới.