Ngành Thuế chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ
Sự chuyển dịch từ tư duy quản lý hành chính sang phương thức phục vụ đang tạo ra bước ngoặt lớn trong toàn ngành Thuế.
Quá trình chuyển mình từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ của ngành Thuế đang mang lại những hiệu quả thiết thực cho nền kinh tế.
Sự chuyển đổi trong phương thức quản lý của ngành Thuế được thúc đẩy từ khi Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 được thông qua và có hiệu lực từ ngày 1/7/2020. Luật quy định rõ hơn quyền của người nộp thuế, trách nhiệm hỗ trợ, hướng dẫn của cơ quan thuế, tạo cơ sở pháp lý để đổi mới phương thức quản lý theo hướng tăng cường hỗ trợ, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thuế.
Tiếp nối quá trình này, hệ thống pháp luật về quản lý thuế tiếp tục được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số. Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, cùng các văn bản hướng dẫn như Nghị định số 252/2026/NĐ-CP, 254/2026/NĐ-CP, 68/2026/NĐ-CP và 141/2026/NĐ-CP, đã bổ sung, hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho quản lý thuế, sử dụng hóa đơn điện tử và thực hiện nghĩa vụ thuế trên môi trường số.
Trên cơ sở đó, ngành Thuế đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động quản lý, thu ngân sách nhà nước. Một trong những bước tiến đáng chú ý là triển khai hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc từ ngày 1/7/2022 theo Nghị định số 123/2020/NĐ-CP.
Các quy định tiếp tục được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn hoạt động kinh doanh. Theo Nghị định số 141/2026/NĐ-CP, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có doanh thu năm trên 1 tỷ đồng phải sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế.
Cùng với việc hoàn thiện chính sách, ngành Thuế phát triển các nền tảng điện tử phục vụ người nộp thuế. Thông qua các hệ thống như eTax, eTax Mobile, người dân và doanh nghiệp có thể thực hiện nhiều thủ tục về kê khai, nộp thuế, tra cứu nghĩa vụ thuế trên môi trường mạng, giảm thời gian đi lại, chi phí thực hiện thủ tục hành chính và tăng tính minh bạch trong quá trình thu, nộp ngân sách.
Việc ứng dụng công nghệ và khai thác dữ liệu cũng tạo điều kiện đổi mới phương thức thanh tra, kiểm tra thuế theo hướng tăng cường quản lý rủi ro. Thay vì kiểm tra dàn trải, cơ quan thuế có thể tập trung nguồn lực vào các trường hợp có dấu hiệu rủi ro cao, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật thuế.
Bên cạnh cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số, ngành Thuế chú trọng tăng cường đối thoại, hỗ trợ người nộp thuế, nhất là trong quá trình triển khai các chính sách mới. Cơ quan thuế các cấp tổ chức hội nghị đối thoại, tiếp nhận và giải đáp vướng mắc liên quan đến kê khai, tính thuế, hoàn thuế, quản lý và sử dụng hóa đơn điện tử.
Các kênh hỗ trợ như đường dây nóng, thư điện tử, cổng thông tin điện tử và hệ thống giải đáp trực tuyến được duy trì nhằm tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận thông tin, thực hiện đúng quy định của pháp luật.
Công tác hướng dẫn, hỗ trợ pháp lý miễn phí cho người nộp thuế cũng được đẩy mạnh thông qua hoạt động tuyên truyền, phổ biến chính sách và tổ chức các lớp tập huấn. Đặc biệt, khi chính sách thuế thay đổi, việc hướng dẫn kịp thời có ý nghĩa quan trọng đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, giúp các đối tượng này nắm bắt quy định mới, hạn chế sai sót và giảm rủi ro pháp lý.
Đơn cử, việc triển khai Nghị quyết số 43/2026/QH16 về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp đặt ra yêu cầu tăng cường hướng dẫn để người nộp thuế xác định đúng đối tượng, điều kiện và mức giảm thuế theo quy định.
Cùng với đó, hệ thống thông tin điện tử của ngành Thuế cung cấp văn bản pháp luật, hướng dẫn thực hiện chính sách và các tiện ích tra cứu, góp phần giúp người nộp thuế chủ động cập nhật thông tin, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.
Từ nền tảng pháp lý của Luật Quản lý thuế năm 2019 đến các quy định mới có hiệu lực trong năm 2026, quá trình cải cách của ngành Thuế đang hướng tới phương thức quản lý hiện đại, minh bạch, lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ.
Việc kết hợp chuyển đổi số, cải cách thủ tục hành chính với tăng cường đối thoại, hỗ trợ pháp lý góp phần giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao hiệu quả quản lý thuế.
TS Phan Phương Nam
Đại học Luật TPHCM