Ngành tôm cần đẩy mạnh chế biến sâu để tạo giá trị khác biệt
Trong khuôn khổ Festival Tôm Cà Mau lần thứ 2 năm 2026, ngày 22/11, Hội thủy sản Việt Nam phối hợp với Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau tổ chức Diễn đàn tôm Việt Nam - Giải pháp phát triển bền vững.

Mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng công nghệ cao tại ấp Điền Hải, xã Long Điền, tỉnh Cà Mau. Ảnh: Tuấn Kiệt/TTXVN
Phát biểu tại diễn đàn, ông Phùng Đức Tiến, Chủ tịch Hội Thủy sản Việt Nam - nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng: Ngành tôm Việt Nam đã khẳng định vai trò là một trong những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của thủy sản Việt Nam. Trong 10 tháng năm 2026, xuất khẩu tôm cả nước đạt khoảng 4,21 tỷ USD, tăng 8,8% so với cùng kỳ, đóng góp khoảng 40% kim ngạch xuất khẩu thủy sản cả nước. Đó là nỗ lực rất lớn của cả chuỗi ngành hàng. Tuy nhiên, thành công về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu chưa đồng nghĩa với thành công về hiệu quả kinh tế và năng lực cạnh tranh. Điều quan trọng là lợi nhuận thực chất của người nuôi và khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Ngành tôm đang phải cạnh tranh ngày càng gay gắt với Ecuador, Ấn Độ và nhiều quốc gia khác. Giá thành sản xuất của Việt Nam còn cao; chất lượng giống chưa đồng đều; dịch bệnh, biến động môi trường và chi phí đầu vào tiếp tục gây sức ép. Sản xuất phân tán và liên kết chuỗi chưa bền vững cũng là những điểm nghẽn cần tháo gỡ. Cùng với áp lực về giá là các yêu cầu ngày càng chặt chẽ của thị trường đối với an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát kháng sinh, trách nhiệm môi trường và phát triển bền vững. Những yêu cầu này vừa là thách thức, vừa là động lực đổi mới của ngành tôm.
Chính vì vậy, “định vị ngành tôm Việt Nam” lúc này không phải là chuyện vẽ thêm những khẩu hiệu mới, mà là làm cho rõ lợi thế cốt lõi của mình ở đâu và tháo cho được những điểm nghẽn đang làm khó ngành tôm. Không thể chỉ cạnh tranh bằng việc mở rộng diện tích, gia tăng sản lượng hay giá bán thấp, ngành tôm cần chuyển mạnh sang cạnh tranh bằng chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng, tính minh bạch và trách nhiệm với môi trường.
Số liệu từ Cục Thủy sản và Kiểm ngư thể hiện, năm 2026, sản xuất tôm nước lợ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng và vượt kế hoạch đề ra. Tổng diện tích thả nuôi đạt 759.566 ha, tăng 0,6 % so với năm 2025 và đạt 101,3% kế hoạch năm; tổng sản lượng tôm nước lợ năm 2026 ước đạt 1.472.206 tấn, tăng 4,8% so với năm 2025 và đạt 105,2 % kế hoạch năm 2026; xuất khẩu tôm 10 tháng đầu năm đạt 4,22 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ...
Tại Diễn đàn, các đại biểu là những chuyên gia, nhà khoa học, quản lý và các doanh nghiệp ngành tôm đã có nhiều tham luận, trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, giải pháp để đánh giá, định vị ngành tôm, hướng tới phát triển ngành tôm vươn tầm thế giới. Đặc biệt, cần xác định hướng đi phù hợp với từng đối tượng nuôi. Đối với tôm thẻ chân trắng, trọng tâm là nâng tỷ lệ nuôi thành công, giảm giá thành và ổn định chất lượng, tạo sức cạnh tranh ở các phân khúc thị trường lớn. Đối với tôm sú, lợi thế về chất lượng và giá trị thương mại, nhất là mô hình tôm – rừng, tôm – lúa, tôm quảng canh cải tiến cần được phát huy để phát triển các sản phẩm khác biệt, có thương hiệu và giá trị cao.
Các đại biểu tập trung vào các vấn đề như: Trước nguy cơ thời tiết cực đoan, hạn hán, xâm nhập mặn cùng những bất định của thị trường đặt ra cho ngành nông nghiệp, lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, trong đó có tôm yêu cầu chủ động thích ứng. Đó là phải lấy giảm giá thành và nâng tỷ lệ nuôi thành công làm thước đo hàng đầu; Cần nâng cao chất lượng con giống, từng bước chủ động nguồn tôm bố mẹ chọn tạo trong nước; kiểm soát thức ăn, vật tư, tăng cường an toàn sinh học, quan trắc và phòng, chống dịch bệnh. Không chỉ tính sản lượng trên một hecta mà phải tính đúng chi phí mỗi kilôgam tôm và lợi nhuận cuối vụ của người nuôi.
Bên cạnh đó, cần phải tổ chức lại sản xuất theo chuỗi liên kết thực chất; phát huy vai trò hợp tác xã, tổ hợp tác trong cung ứng vật tư, áp dụng quy trình kỹ thuật và kết nối doanh nghiệp. Thúc đẩy quản lý thông tin cơ sở nuôi, nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc và hình thành vùng nguyên liệu ổn định. Liên kết phải minh bạch về hợp đồng, giá thu mua và cơ chế chia sẻ rủi ro, bảo đảm lợi ích hài hòa giữa các bên.
Một vấn đề quan trọng nữa là phải đẩy mạnh chế biến sâu để tạo giá trị khác biệt. Phát huy bản sắc sinh thái, khai thác thế mạnh của tôm – rừng, tôm – lúa gắn với chứng nhận phù hợp, xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm; tiếp tục đầu tư sản phẩm chế biến sâu gắn với đa dạng hóa thị trường, giảm lệ thuộc vào phân khúc cạnh tranh chủ yếu bằng giá. Giá trị của ngành tôm phải được nâng lên từ cả khâu nuôi, chế biến đến tiêu thụ...
Ông Phạm Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội thủy sản Việt Nam (Vinaffis) nhìn nhận: Năm 2025, Trung Quốc dẫn đầu với sản lượng là khoảng 2,6 triệu tấn, Việt Nam, Ấn Độ, Ecuado đứng ở các vị trí tiếp theo, tức là Việt Nam trong top 4 về sản lượng tôm trên thế giới. Việc cạnh tranh về sản lượng, giá giữa các nước luôn được các nhà quản lý, doanh nghiệp quan tâm. Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh tăng sản lượng, phát triển thị trường, nhiều nước cũng đang cố gắng phát triển nghề tôm, câu hỏi đặt ra là Việt Nam cần làm gì để phát triển có hiệu quả, có khả năng cạnh tranh cao?
Ông Lê Văn Sử, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau nhấn mạnh đến lợi thế và điểm yếu của tỉnh cần phải khắc phục đó là Cà Mau có vùng nuôi tôm rộng lớn, nhiều mô hình nuôi tôm sinh thái đặc trưng như tôm rừng, tôm lúa cùng với năng lực chế biến, xuất khẩu và đội ngũ nông dân giàu kinh nghiệm. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy những hạn chế về chất lượng con giống, về tỉ lệ nuôi thành công, về hạ tầng vùng nuôi còn yếu kém, về liên kết chuỗi chưa đồng bộ, về chi phí đầu vào cao... tháo gỡ được những điểm nghẽn đó mới có thể phát triển ngành tôm hiệu quả, nâng cao chuỗi giá trị cho người nuôi và doanh nghiệp.
Theo lãnh đạo UBND tỉnh Cà Mau: Diễn đàn tôm có ý nghĩa thiết thực, đặt ra rất nhiều câu hỏi lớn: làm thế nào để ngành tôm Việt Nam phát huy được lợi thế, nâng cao được sức cạnh tranh và phát triển bền vững trong bối cảnh thị trường thế giới ngày càng đòi hỏi cao về giá thành, về chất lượng, về truy xuất nguồn gốc và trách nhiệm với môi trường? Đây cũng là những vấn đề mà ngành tôm Cà Mau cần phải xem xét, giải quyết trong thời gian tới.
Trên cương vị Chủ tịch Hội Thủy sản Việt Nam, ông Phùng Đức Tiến cho rằng: Để phát triển ngành tôm, định vị Thương hiệu tôm Việt Nam vươn tầm thế giới cần có sự chung tay, đồng bộ từ các cấp ngành, nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên môn, doanh nghiệp nuôi, cung cấp giống, thức ăn, thuốc; đảm bảo môi trường nước, đồng bộ hạ tầng nghề nuôi...
Đánh giá ngành tôm năm 2026, ông Trần Đình Luân, Cục Trưởng Cục thủy sản và Kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng: Năm 2026, ngành tôm nước lợ Việt Nam tiếp tục phát triển trong bối cảnh thuận lợi và khó khăn, thách thức đan xen. Nhu cầu tiêu thụ tôm trên thị trường thế giới tiếp tục mở ra cơ hội cho sản xuất, chế biến và xuất khẩu. Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, quy mô vùng nuôi, kinh nghiệm sản xuất, năng lực chế biến sâu, hệ thống thị trường xuất khẩu đa dạng và sự phát triển của các mô hình nuôi sinh thái, nuôi thâm canh ứng dụng công nghệ cao, ngành tôm Việt Nam có nền tảng quan trọng để nâng cao giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh.

