Ngành xây dựng tăng tốc, áp lực chi phí gia tăng

CTCP Xếp hạng tín nhiệm đầu tư Việt Nam (VIS Rating) vừa công bố báo cáo “Ngành xây dựng - cập nhật 6 tháng năm 2026”. Báo cáo cho thấy ngành xây dựng Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh về nhu cầu, nhờ giải ngân đầu tư công tăng tốc, hoạt động xây dựng bất động sản nhà ở phục hồi và môi trường pháp lý thuận lợi hơn.

Theo VIS Rating, Luật Xây dựng năm 2025 với các quy định về tinh gọn quy trình phê duyệt, tăng cường giám sát, miễn giấy phép xây dựng và áp dụng cơ chế đặc thù cho dự án đầu tư công được kỳ vọng giảm chậm trễ trong thủ tục hành chính, hỗ trợ tiến độ triển khai dự án sau khi có hiệu lực từ ngày 1/7/2026.

Bên cạnh đó, việc Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, nhất là các dự án giao thông trọng điểm, nhà ở xã hội và nhà ở cho thuê, cùng các giải pháp tháo gỡ vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, đã hỗ trợ hoạt động xây dựng.

Theo VIS Rating, hoạt động xây dựng tăng trưởng mạnh trong nửa đầu năm 2026.

Hoạt động xây dựng tăng trưởng mạnh trong 6 tháng đầu năm 2026. Tăng trưởng GDP thực của ngành xây dựng tăng từ 8,5% trong quý I lên 10,2% trong quý II, cho thấy tiến độ triển khai các dự án được đẩy nhanh.

Nhu cầu xây dựng phục hồi trên diện rộng, trong đó 357 nghìn tỷ đồng vốn đầu tư công được giải ngân trong 6 tháng, tăng 12% so với cùng kỳ và đạt 35,5% kế hoạch. Hoạt động mở bán dự án nhà ở cũng cải thiện, với nguồn cung căn hộ tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh tăng lần lượt 55% và 78% so với cùng kỳ.

Tuy nhiên, chi phí nhân công và vật liệu xây dựng gia tăng đang hạn chế khả năng cải thiện biên lợi nhuận. Giá thép xây dựng tăng 8-10% so với cùng kỳ, trong khi giá xi măng tăng 3-4%.

Khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp cũng có sự phân hóa. Đến cuối tháng 6/2026, tín dụng ngân hàng đối với ngành xây dựng tăng 6,36% so với cuối năm 2025, thấp hơn mức tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống là 8,37%. Dư nợ tín dụng ngành xây dựng chiếm 7,4% tổng dư nợ của nền kinh tế, gần như không thay đổi so với cuối năm 2025.

Theo VIS Rating, các ngân hàng vẫn cấp tín dụng cho nhà thầu nhưng theo hướng chọn lọc. Trong khi đó, hoạt động phát hành trái phiếu của ngành tương đối hạn chế. Trong 6 tháng đầu năm, CTCP Xây dựng Coteccons (CTD) và CTCP Fecon (FCN, BBB-, ổn định) phát hành tổng cộng 1.525 tỷ đồng, chủ yếu để bổ sung vốn lưu động và tái cơ cấu nợ thay vì mở rộng đầu tư.

Về sức khỏe tài chính, doanh thu của các doanh nghiệp xây dựng tăng 12,3% so với cùng kỳ trong 6 tháng đầu năm 2026, nhưng mức tăng không đồng đều, chủ yếu đến từ các nhà thầu quy mô lớn và vừa, trong khi doanh thu của nhiều nhà thầu nhỏ suy giảm.

Áp lực chi phí đầu vào cũng bắt đầu phản ánh rõ hơn vào biên lợi nhuận. Trong quý II/2026, có 16/30 công ty xây dựng niêm yết ghi nhận biên lợi nhuận gộp giảm.

VIS Rating cho rằng các nhà thầu lớn có khả năng chống chịu tốt hơn nhờ năng lực lựa chọn dự án, triển khai, vị thế đàm phán và lợi thế mua nguyên vật liệu với khối lượng lớn. Các doanh nghiệp này cũng có dư địa hấp thụ chi phí cao hơn và khả năng chuyển hóa backlog (khối lượng công việc hoặc dự án đã ký nhưng chưa thực hiện) thành doanh thu, dòng tiền tốt hơn.

Ngược lại, các nhà thầu nhỏ và doanh nghiệp sử dụng nhiều nợ vay phải đối mặt với biên lợi nhuận thu hẹp, khả năng linh hoạt tài chính hạn chế và áp lực trả nợ gia tăng.

Mặc dù dư nợ vay toàn ngành chỉ tăng 5% so với cùng kỳ, chi phí vay cao hơn khiến chi phí lãi vay tăng 25%. Hệ số bao phủ lãi vay (EBIT/lãi vay) giảm xuống gần 1,9 lần vào cuối quý II/2026, so với 2,7 lần vào cuối năm 2025.

Dòng tiền cũng cho thấy sự phân hóa rõ nét. Dòng tiền hoạt động (CFO) trong 12 tháng gần nhất tại cuối quý II/2026 của các nhà thầu lớn tăng khoảng 50% so với quý trước. Trong khi đó, CFO vẫn âm tại nhiều nhà thầu quy mô vừa và nhỏ, gây áp lực lên thanh khoản và làm gia tăng mức độ phân hóa tín nhiệm trong ngành.

Các chuyên gia của VIS Rating đánh giá, dù nhu cầu xây dựng đang tăng mạnh, chi phí nhân công, vật liệu và vốn vay vẫn là những yếu tố có thể hạn chế khả năng cải thiện lợi nhuận, đồng thời làm khoảng cách về sức khỏe tài chính giữa các nhóm doanh nghiệp ngày càng rõ hơn.