Ngành xuất bản thời công nghệ số

Quang cảnh buổi tọa đàm Tương lai của ngành xuất bản - cơ hội và thách thức. Ảnh: Thùy Trang

Diễn giả tại tọa đàm là bà Claudia Kaiser, Phó Chủ tịch FrankFurt Book Fair. Frankfurt Book Fair là hội sách thương mại lớn nhất thế giới, được tổ chức thường niên vào tháng 10 tại Trung tâm Triển lãm Messe Frankfurt, là nơi định hình xu hướng xuất bản toàn cầu, thu hút hàng ngàn nhà xuất bản từ hơn 100 quốc gia.

Sự thay đổi trong cách tiếp cận độc giả trẻ

Về khó khăn và thách thức của ngành xuất bản, diễn giả và các đại biểu tham dự tọa đàm cho rằng ngày nay người ta dùng điện thoại thông minh, dùng mạng xã hội quá nhiều nên ít đọc sách. Điều này diễn ra mạnh hơn ở châu Á so với châu Âu, châu Mỹ.

Theo bà Claudia Kaiser, vấn đề đọc là vô cùng quan trọng, cần phải đưa việc đọc sách vào trường học càng sớm càng tốt. Việc phát triển văn hóa đọc phải dài hơi, chứ không phải một vài phong trào mang tính ngắn hạn. Bà Claudia Kaiser cũng cho biết: Ngày nay, giới trẻ thích thú những nội dung ngắn, nên có thể nghĩ đến giải pháp là những dòng sách truyện tranh, ít chữ, giống như Nhật Bản đang làm, sẽ giúp người ta dễ đọc hơn. Hoặc một thực tế nữa ở châu Âu, đặc biệt là ở Đức hiện nay, nhiều dòng tiểu thuyết dành cho tuổi mới lớn đang được đầu tư mạnh về thiết kế, hình ảnh và trải nghiệm đọc nhằm khuyến khích giới trẻ quay trở lại với sách. Không chỉ nội dung mà hình thức thể hiện của sách cũng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo hứng thú đọc cho thế hệ mới. Nhờ thế, các bạn đọc trẻ đã xếp hàng để xin chữ ký các tác giả sách.

Bạn đọc trẻ tìm mua sách tại Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh.

Quan tâm đến vấn đề ngày nay người ta đọc sách điện tử nhiều nên một số đại biểu tham dự tọa đàm đặt câu hỏi: Liệu tương lai sách điện tử có thay thế sách giấy không? nếu vậy thì tương lai văn hóa đọc sẽ như thế nào? Về vấn đề này, bà Claudia Kaiser cho rằng: Khoảng những năm 1990 khi bắt đầu có sách điện tử, bà và nhiều người “cá cược” liệu sách điện tử có “lấy hết chỗ” của sách giấy không? Nhưng đến nay chẳng có chuyện gì xảy ra và người ta vẫn đang đọc sách giấy. “Tôi cũng hiểu những lo sợ không đáng có của mọi người. Những năm 1990, chúng tôi cũng lo sợ như vậy nhưng lo sợ đó không xảy ra. Hiếm có nước nào doanh thu sách điện tử chiếm 50% cả. Như tôi nói ở Đức đang có trào lưu sách tiểu thuyết về tuổi mới lớn. Sách rất đẹp. Sách điện tử không bao giờ có bản đẹp như bản giấy được. Đối với những loại sách cần cảm xúc của con người, thì sách điện tử khó thay thế được sách giấy” - bà Claudia Kaiser khẳng định.

Cơ hội lẫn thách thức cho ngành xuất bản toàn cầu

Một chủ đề nhận được nhiều sự quan tâm của các đại biểu tại tọa đàm là AI. Hiện nay, AI phát triển rất mạnh mẽ và dần tham gia vào nhiều công đoạn của ngành xuất bản như: viết sách, dịch sách, tóm tắt nội dung hay sản xuất giọng đọc tự động. Điều này đặt ra cả cơ hội lẫn thách thức cho ngành xuất bản toàn cầu. Theo đó, một số vấn đề được đặt ra tại tọa đàm là: thông tin từ AI có chuẩn, có chính xác hay không? Việc AI tham gia nhiều công đoạn trong ngành xuất bản như vậy có ảnh hưởng đến việc làm trong ngành này không?...

Thực tế, AI có thể khiến một số công việc truyền thống trong ngành xuất bản dần biến mất hoặc thay đổi hoàn toàn trong tương lai. Ví dụ trong tương lai không cần dịch giả ở những sách đơn giản. Hoặc nhóm tác giả cũng có thể bị ảnh hưởng khi có những cuốn sách bán chạy do AI làm. Ngoài ra, đối với nhóm biên tập viên, những quyển sách đơn giản AI cũng biên tập được, song đối với những cuốn sách liên quan đến cảm xúc, ngôn từ phức tạp… vai trò của biên tập viên được đề cao.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là cần sớm xây dựng các quy định và nguyên tắc rõ ràng liên quan đến việc sử dụng AI, đặc biệt là trong các vấn đề như: bản quyền, quyền sở hữu tác phẩm do AI tạo ra hay việc sử dụng giọng nói AI trong sản xuất nội dung.

Tọa đàm cũng đề cập đến sự phát triển của audio book và sách nói trên thế giới. Đây đang là xu hướng tăng trưởng mạnh tại nhiều quốc gia và ở châu Mỹ và châu Âu, các đơn vị xuất bản kiếm nhiều doanh thu từ lĩnh vực này. Tuy nhiên, ở một số nước châu Á, doanh thu thấp vì phần lớn người dùng vẫn quen với việc sử dụng nội dung miễn phí.

Có thể thấy, cùng với sự phát triển của khoa học - công nghệ và nhu cầu, thói quen của độc giả hiện đại, ngành xuất bản đã thay đổi và phải thay đổi rất nhiều để tồn tại và phát triển. Tuy nhiên, có một điểm chung vẫn luôn tồn tại trong những người làm nghề xuất bản, từ các tác giả, dịch giả đến các nhà xuất bản, nhà in, thư viện… đó là tình yêu bền bỉ với sách và niềm tin sách vẫn luôn góp phần quan trọng trong phát triển con người và xã hội.