Ngày 8/3: Những 'dấu mốc' của phụ nữ trên bản đồ quyền lực và kinh tế thế giới

Từ trái sang: Cựu Thủ tướng Sri Lanka Sirimavo Bandaranaike, Thủ tướng Kristrún Frostadóttir của Iceland, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi, Thủ tướng Mia Mottley của Barbados và Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen

Tăng cường vị thế của phụ nữ

Theo Cơ quan Liên hợp quốc về bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ (UN Women), sự tham gia lĩnh vực chính trị của phụ nữ đang gia tăng. Phụ nữ hiện nắm giữ 27,2% số ghế trong quốc hội, tăng 4,9 điểm phần trăm so với năm 2015.

Tính đến đầu năm 2026, có 13 trong số 193 quốc gia thành viên Liên hợp quốc có người đứng đầu chính phủ là nữ.

Năm 2025 chứng kiến những nữ lãnh đạo đầu tiên tại Nhật Bản, Namibia và Suriname. Bên cạnh đó, phụ nữ chiếm khoảng 21% đại diện thường trực tại Liên hợp quốc.

Trong 10 năm qua, vai trò lãnh đạo của phụ nữ trong các cuộc đàm phán về khí hậu đã tăng hơn gấp đôi. Năm 2015, phụ nữ chỉ chiếm chưa đến 1/10 số ghế trong các cuộc đàm phán về khí hậu. Năm 2025, con số này là gần 1/4.

Trong lĩnh vực kinh tế, phụ nữ chiếm khoảng 30% các vị trí quản lý doanh nghiệp. Liên minh châu Âu (EU) đang trên đà đạt được mục tiêu năm 2026 là phụ nữ nắm giữ ít nhất 33% tổng số vị trí giám đốc các công ty niêm yết lớn.

Mặc dù có những tiến bộ trong giáo dục, phụ nữ hiện chỉ chiếm 28% các vị trí công nghệ trên thế giới. Ở các lĩnh vực kỹ thuật cốt lõi - phát triển phần mềm, trí tuệ nhân tạo và an ninh mạng - tỷ lệ nữ thường dưới 20%.

Cương lĩnh Hành động Bắc Kinh đã mở ra một lập trường toàn cầu chống bạo lực trên cơ sở giới, với 1.583 luật được thông qua ở 193 quốc gia. Năm 2026, dự báo sẽ có thêm 550 triệu phụ nữ và trẻ em gái sống tại các quốc gia có luật và chính sách cấm mọi hình thức bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái. Quyền của phụ nữ đã được cải thiện trên toàn cầu, với khoảng 100 cải cách pháp luật tích cực kể từ năm 2019, loại bỏ các quy định có tính phân biệt đối xử trên cơ sở giới và tăng cường khuôn khổ bình đẳng giới.

Những thách thức với phụ nữ toàn cầu

Ba thập kỷ sau Tuyên bố Bắc Kinh, thế giới vẫn chưa đạt được bình đẳng giới hoàn toàn. Gần 1/4 quốc gia đang phải đối mặt với làn sóng phản đối quyền phụ nữ. Hơn 600 triệu phụ nữ và trẻ em gái sống gần các khu vực xung đột. Phụ nữ vẫn chỉ nắm giữ 30% các vị trí quản lý và gánh vác phần lớn công việc chăm sóc không được trả lương, hạn chế khả năng tiếp cận giáo dục, lãnh đạo và cơ hội kinh tế. Phụ nữ trên toàn cầu hiện chỉ hưởng khoảng 64% các quyền pháp lý so với nam giới. Trên toàn cầu, hơn 230 triệu trẻ em gái và phụ nữ đã trải qua tục cắt bỏ bộ phận sinh dục nữ và gần 1/5 phụ nữ từ 20-24 tuổi đã kết hôn hoặc sống chung trước 18 tuổi.

Thông điệp của Ngày Quốc tế Phụ nữ 2026

Theo Báo cáo "Bất bình đẳng thế giới năm 2026" do Tổ chức nghiên cứu về Bất bình đẳng thế giới liên kết với Trường Kinh tế Paris (Pháp) công bố, trên toàn cầu, phụ nữ chỉ chiếm hơn 1/4 tổng thu nhập từ lao động. Con số này hầu như không thay đổi kể từ năm 1990 và có sự chênh lệch giữa các khu vực. Ở Trung Đông và Bắc Phi, tỷ lệ của phụ nữ chỉ là 16%. Ở Nam Á và Đông Nam Á, tỷ lệ này là 20%. Ở khu vực châu Phi cận Sahara là 28%; ở Đông Á là 34%. Châu Âu, Bắc Mỹ và châu Đại Dương có kết quả tốt hơn nhưng phụ nữ vẫn chỉ chiếm khoảng 40% thu nhập từ lao động.

Phụ nữ làm việc nhiều giờ hơn nam giới, trung bình 53 giờ mỗi tuần so với 43 giờ của nam giới khi đã tính cả công việc nội trợ và chăm sóc. Tuy nhiên, công việc của họ luôn được đánh giá thấp hơn. Không tính công việc không được trả lương, phụ nữ chỉ kiếm được 61% thu nhập theo giờ của nam giới. Khi tính cả lao động không được trả lương, con số này giảm xuống còn 32%. Sự không cân xứng này hạn chế cơ hội nghề nghiệp của phụ nữ, giới hạn sự tham gia lĩnh vực chính trị và làm chậm quá trình tích lũy tài sản. Các nền kinh tế đánh giá thấp lao động của một nửa dân số sẽ làm suy yếu khả năng tăng trưởng và khả năng phục hồi của chính họ. Với 1/10 phụ nữ và trẻ em gái sống trong cảnh nghèo đói cùng cực (dưới 2,15 USD/người/ngày), với tốc độ hiện tại, dự báo việc chấm dứt nghèo đói sẽ không thể đạt được trong 137 năm nữa.

Theo Liên hợp quốc, trong năm qua, 316 triệu phụ nữ - tương đương 11% số phụ nữ trên 15 tuổi - bị bạo hành về thể chất hoặc tình dục. Bạo lực đối với phụ nữ và trẻ em gái gây thiệt hại cho nền kinh tế toàn cầu ước tính 1,5 nghìn tỷ USD mỗi năm.

Theo UN Women, bình đẳng giới có thể làm sinh lợi thêm 12 nghìn tỷ USD cho nền kinh tế toàn cầu. Giám đốc điều hành của UN Women Sima Bahous cho biết, cơ quan này đã thông qua lộ trình đưa thế giới đến gần hơn với mục tiêu đạt được bình đẳng giới vào năm 2030. Kế hoạch này kêu gọi một cuộc cách mạng số, đảm bảo quyền tiếp cận công nghệ bình đẳng cho tất cả phụ nữ và trẻ em gái. Bằng cách thu hẹp khoảng cách số, 30 triệu phụ nữ và trẻ em gái có thể thoát khỏi cảnh nghèo cùng cực vào năm 2050. Chúng ta sẽ thúc đẩy lợi ích cho các thế hệ với 1,5 nghìn tỷ USD GDP được tạo ra vào năm 2030 và hơn 100 nghìn tỷ USD tích lũy vào năm 2050. Bên cạnh đó, bằng cách đẩy nhanh hành động đầu tư vào chăm sóc, giáo dục, nền kinh tế xanh, thị trường lao động và an sinh xã hội, chúng ta có thể giảm 110 triệu phụ nữ và trẻ em gái sống trong cảnh nghèo cùng cực vào năm 2050.

Ngự Bình (Tổng hợp)