Ngày hội Tết Độc lập của cộng đồng người Mường tại xã Trà My

Nghi thức cồng chiêng khai hội Tết Độc lập và du lịch làng Mường. Ảnh: PHAN VINH

Giữ hồn ngày hội

Cộng đồng người Mường tại xã Trà My hiện có hơn 120 hộ dân (hơn 1.000 nhân khẩu), sinh sống tập trung ở thôn Đồng Trầu. Phần lớn bà con di cư từ Hòa Bình và Phú Thọ vào đây lập nghiệp trong giai đoạn 1980 - 1985, mang theo ngôn ngữ, phong tục tập quán, kiến trúc nhà sàn truyền thống, nghề đan lát cùng những nét ẩm thực đặc sắc, tiếng cồng chiêng, đàn nhị, sáo và nếp sinh hoạt cộng đồng được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Theo thời gian, không gian văn hóa Mường dần định hình giữa núi rừng Trà My. Nhiều gia đình hiện vẫn giữ nếp nhà sàn gỗ lợp ngói, trang phục truyền thống, tiếng nói cùng các món ăn dân dã như rau chân vịt, ốc đá, măng chua.

Thầy mo Mường làm lễ cúng báo công dâng Bác Hồ. Ảnh: PHAN VINH

Vào ngày 28/8, Ngày hội Tết Độc lập tại thôn Đồng Trầu được tổ chức, trở thành dịp để cộng đồng cùng quần tụ và tái hiện những thực hành văn hóa quen thuộc.

Ngày hội mở đầu bằng nghi thức dâng hương, báo công, cúng Tết Độc lập và "dậy chiêng". Tiếp đó là phần thi đan lát, chế biến món ăn truyền thống, kéo co, ném còn, nhảy sạp, đánh mảng, hòa cùng tiếng chiêng, làn điệu dân ca, tiếng đàn nhị và sáo Mường.

Mâm ẩm thực giới thiệu xôi hông ba màu, gà nấu măng mưng, thịt quấn lá bưởi, canh xương sắn, rau rừng, ếch đá nướng và rượu cần. Đến đây, du khách vừa có thể xem, tham gia trực tiếp, vừa được nghe người dân kể câu chuyện về từng nghi thức, món ăn và trò chơi dân gian.

Ẩm thực của cộng đồng người Mường tại Trà My được chế biến từ những sản vật của núi rừng, sông suối. Ảnh: PHAN VINH

Ông Bùi Văn Dùng, Trưởng ban họ Bùi tự quản tại xã Trà My, chia sẻ rằng Tết Độc lập được cộng đồng duy trì từ nhiều năm nay, bắt đầu từ quy mô gia đình, dòng họ, rồi dần mở rộng thành ngày hội chung của bản làng.

Đối với đồng bào Mường ở thôn Đồng Trầu, lễ báo công dâng Bác và tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ là nghi lễ đặc biệt quan trọng, vừa giáo dục con cháu lòng yêu nước, vừa nhắc nhở mỗi gia đình về trách nhiệm lao động, vun đắp cuộc sống ở quê hương mới.

Phụ nữ trong làng thi tài đan lát tại ngày hội. Ảnh: PHAN VINH

Trong chương trình ngày hội, nghi thức "dậy chiêng" và đánh chiêng hội được chọn mở màn, tiếp sau đó là các hoạt động thi đan lát, ẩm thực, trò chơi dân gian, giao lưu rượu cần và biểu diễn văn nghệ.

Cách sắp xếp này giữ trọn mạch sinh hoạt vốn có của cộng đồng, đồng thời gợi mở cấu trúc cho một sản phẩm du lịch trải nghiệm: lắng nghe chuyện làng, xem nghi lễ, thử đan lát, tham gia ném còn, nhảy sạp, thưởng thức bữa cơm Mường và khép lại bằng tiếng chiêng, làn điệu dân ca trong không gian nhà sàn.

[VIDEO] - Đại diện cộng đồng người Mường và du khách chia sẻ cảm nhận về ngày hội:

Đưa văn hóa bản địa vào tour du lịch

UBND xã Trà My định hướng đưa các giá trị văn hóa bản địa đang được duy trì thành hoạt động trải nghiệm thường xuyên, từng bước hình thành sản phẩm du lịch cộng đồng, du lịch nông thôn tại làng Mường; đồng thời đẩy mạnh quảng bá số, xây dựng phim về phong tục, cảnh quan, đời sống và tích cực kết nối với các đơn vị lữ hành.

Bà Võ Thị Thúy Hằng, Phó Chủ tịch UBND xã Trà My, cho biết xã đã xây dựng chương trình tổng thể về bảo tồn văn hóa các dân tộc, lồng ghép nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Năm 2026, địa phương xây dựng riêng kế hoạch Ngày hội Tết Độc lập và du lịch làng Mường.

Những mái nhà sàn của cộng đồng người Mường dưới chân núi Hòn Bà. Ảnh: PHAN VINH

"Ngày hội là dịp để nhìn lại những giá trị cốt lõi mà cộng đồng Mường gìn giữ, từ nghi lễ, tiếng chiêng, dân ca, ẩm thực, trò chơi dân gian cho đến nghề thủ công truyền thống. Chỉ khi các giá trị ấy được người dân thực hành thường nhật, địa phương mới có cơ sở đẩy mạnh phát triển du lịch. Xã sẽ tăng cường quảng bá, kết nối lữ hành để du khách đến làng Mường có thể cùng trải nghiệm, hiểu sâu hơn về đời sống và văn hóa của bà con", bà Hằng nói.

Theo bà Hằng, nghề đan lát truyền thống là "chất liệu" có thể kết nối trực tiếp với du lịch. Tổ hợp tác hiện quy tụ từ 30 - 35 thành viên, chủ động phối hợp sản xuất khi có đơn hàng. Một số hộ đã đưa sản phẩm tham gia các chương trình khởi nghiệp sáng tạo, hội thi và gian hàng trưng bày. Tại đây, du khách có thể xem đồng bào đan lát, trải nghiệm thử vài công đoạn và mua sản phẩm làm quà ngay tại làng.

Người dân và du khách hào hứng tham gia phần thi kéo co. Ảnh: PHAN VINH

Bà Phạm Thị Thanh Xuân, du khách từ phường Quảng Phú, chia sẻ lần đầu dự Tết Độc lập của người Mường, bà rất ấn tượng trước không khí gắn kết cộng đồng và cách người dân trực tiếp tham gia các hoạt động.

"Tôi được xem đan lát, tham gia trò chơi, thưởng thức ẩm thực truyền thống và lắng nghe tiếng chiêng. Tôi rất thích cảm giác được bước vào không gian sinh hoạt lễ hội chân thực, gần gũi với đời sống người dân", bà Xuân cho biết.

Dưới chân thác Hoa Lư là những sạp tre phục vụ du khách. Ảnh: PHAN VINH

Theo ông Phùng Văn Huy, Bí thư Đảng ủy xã Trà My, việc phát triển du lịch bền vững cần bám sát những giá trị cốt lõi mà cộng đồng đang giữ gìn, kết hợp đẩy mạnh truyền thông, hỗ trợ người dân và kết nối nguồn khách. Địa phương sẽ tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng làng Mường để nâng tầm lễ hội, từng bước xây dựng thành sản phẩm du lịch đặc sắc.

[VIDEO] - Đại diện lãnh đạo địa phương chia sẻ về định hướng phát triển du lịch cộng đồng tại làng Mường: