Ngày Khí tượng Thế giới 2026: Quan trắc hôm nay, bảo vệ ngày mai

Tại Việt Nam, yêu cầu này càng cấp thiết. Bởi thời tiết cực đoan đang gia tăng, diễn biến nhanh và khó lường. Từ bão mạnh trên Biển Đông, mưa lớn gây lũ quét ở miền núi, đến hạn hán, xâm nhập mặn ở đồng bằng, tất cả đều đòi hỏi công tác quan trắc, dự báo phải đi trước một bước.

Trên phạm vi toàn cầu, biến đổi khí hậu đang làm gia tăng cả tần suất và cường độ các hiện tượng thời tiết cực đoan. Nhiều quốc gia liên tiếp hứng chịu bão mạnh hơn, mưa lớn kỷ lục, nắng nóng kéo dài và hạn hán nghiêm trọng. Trong bối cảnh đó, quan trắc khí tượng thủy văn càng được khẳng định là nền tảng của dự báo và cảnh báo sớm. Dữ liệu quan trắc giúp các quốc gia chủ động hơn trong ứng phó thiên tai. Hiện đại hóa mạng lưới quan trắc, kết nối dữ liệu và ứng dụng công nghệ mới đang là xu hướng chung của nhiều nước.

Với Việt Nam, một trong những quốc gia chịu tác động rõ rệt của biến đổi khí hậu, việc nâng cao năng lực quan trắc và dự báo là yêu cầu cấp bách. PGS.TS Nguyễn Đức Ngữ, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Khí tượng Thủy văn cho rằng: "Trước tình hình biến đổi khí hậu toàn cầu, các hiện tượng thời tiết đang trở nên dị thường và cực đoan, phá vỡ những quy luật thông thường trước đây. Chính sự dị thường này đang gây ra những khó khăn rất lớn cho công tác dự báo. Vì vậy, ngành khí tượng thủy văn cần chủ động nhận diện sớm các thách thức này để tăng cường đầu tư, tập trung nghiên cứu sâu những biểu hiện bất thường của thời tiết và khí hậu tại nước ta. Chỉ có sự chuẩn bị từ sớm, từ xa mới giúp chúng ta nâng cao năng lực ứng phó với thiên tai."

Thực tế đó đòi hỏi ngành khí tượng thủy văn phải đẩy mạnh đầu tư nghiên cứu, nhất là với các hiện tượng thời tiết, khí hậu bất thường, cực đoan, ngày càng khó dự báo theo quy luật cũ. PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, ngành khí tượng thủy văn cần đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số nhằm nâng cao năng lực quan trắc và dự báo.

Theo các chuyên gia, cùng với hiện đại hóa thiết bị, ngành khí tượng thủy văn cần tiếp tục thúc đẩy nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu đồng bộ và tăng khả năng phân tích, chia sẻ thông tin phục vụ công tác ứng phó thiên tai.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới là hoàn thiện hệ thống dự báo, cảnh báo đa thiên tai. Trong đó, dữ liệu sẽ được tích hợp từ nhiều nguồn, từ quan trắc mặt đất đến vệ tinh, ra đa thời tiết. Cùng với đó là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường hợp tác quốc tế, từng bước tiệm cận trình độ dự báo của các nước tiên tiến trong khu vực. Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, Cục Khí tượng thủy văn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết: "Trong thời gian tới, song song với việc tăng cường quản lý các trạm quan trắc, chúng ta sẽ đẩy mạnh ứng dụng các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI) và phân tích dữ liệu lớn. Mục tiêu là xây dựng thêm các công cụ dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn và thiên tai có độ chính xác cao. Đây chính là bài toán trọng tâm của ngành khí tượng thủy văn trong những năm tới, nhằm chủ động ứng phó với các diễn biến phức tạp của thời tiết."

Từ thực tế biến đổi khí hậu toàn cầu đến yêu cầu ứng phó trong nước, có thể thấy rõ: quan trắc khí tượng thủy văn là nền tảng của dự báo và cảnh báo sớm thiên tai. Khi hệ thống quan trắc được đầu tư đồng bộ, hiện đại; khi dữ liệu được khai thác hiệu quả, năng lực dự báo sẽ được nâng lên. Qua đó góp phần giảm thiểu rủi ro, bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân. Thông điệp của Ngày Khí tượng Thế giới năm nay, “Quan trắc hôm nay, bảo vệ ngày mai”, vì thế không chỉ là lời kêu gọi, mà còn là định hướng hành động rõ ràng cho toàn ngành trong thời gian tới.

Ngọc Ánh