Ngày Thế giới nhận thức về tự kỷ (2-4): Luôn có cánh cửa sẵn sàng mở ra…

Điều này mở ra hy vọng lớn cho những gia đình có con là trẻ tự kỷ với niềm tin rằng, luôn có một cánh cửa sẵn sàng mở ra nếu có đủ sự kiên trì, niềm tin và tình thương yêu.

1. Chiều 1-4, tan học từ Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Nụ cười Pleiku (71 Bùi Đình Túy, phường Pleiku, một cơ sở giáo dục đặc biệt dành cho trẻ tự kỷ), em Trần Minh Khang (SN 2008) tung tăng đi bộ về nhà cách đó chừng 500 m. Từ chỗ làm, chị Nguyễn Thị Cẩm Vân, mẹ em, quan sát qua camera tại nhà và yên tâm thấy con đã về đến nơi, tự đi tắm rửa rồi phơi quần áo giúp mẹ.

Với những thanh thiếu niên đồng trang lứa, đó là phần việc rất đỗi bình thường nhưng với Khang thì đây là tiến bộ vượt bậc sau gần 15 năm được can thiệp đặc biệt.

Với khả năng tự phục vụ bản thân tốt cũng như có năng khiếu pha chế, nấu nướng, Minh Khang đã tự mình mở ra một cánh cửa hướng nghiệp trong tương lai. Ảnh: Phương Duyên

Kể về hành trình đồng hành cùng con qua những tháng ngày đầy hoang mang, chị Vân nhớ lại: Từ khi mười mấy tháng tuổi, đứa con trai đầu của vợ chồng chị đã có những biểu hiện lạ như không giao tiếp bằng mắt với người khác, xoay tròn liên tục mà không biết chóng mặt, hầu như không phát triển ngôn ngữ nên rất dễ nổi nóng do không biết cách diễn đạt ý muốn… Không nhận thức được về sự nguy hiểm, nhiều lần con chạy thẳng ra đường mà không quan tâm đến dòng xe cộ nườm nượp.

Với kết luận Khang mắc rối loạn phổ tự kỷ - một rối loạn bẩm sinh ngay từ trong bụng mẹ, những chuyến vào TP. Hồ Chí Minh để chạy chữa, thậm chí thuê nhà lưu trú dài ngày để can thiệp khiến gia đình gần như kiệt sức.

Sự có mặt khi ấy của cô Nguyễn Thị Liệu, một chuyên gia tâm lý, có chuyên môn sâu về giáo dục đặc biệt tại Pleiku, và tiếp đó sự ra đời của Trung tâm Nụ cười Pleiku đã trở thành điểm tựa của gia đình chị Vân. Với nỗ lực của gia đình và sự kiên trì của các giáo viên tại đây, Khang dần có những tiến bộ ngoài mong đợi.

Một cách truyền thông của Trung tâm Nụ cười Pleiku nhằm giúp cộng đồng nâng cao nhận thức về tự kỷ. Ảnh: Phương Duyên

Cậu bé biết đọc, biết viết, biết dùng những câu ngắn trong giao tiếp, vệ sinh cá nhân tốt và rất tình cảm. “Chỉ cần mình nói là mẹ đau đầu thì anh chàng lập tức sà lại xoa đầu cho mẹ” - chị Vân kể với ánh mắt biết cười của một người mẹ kiên cường và lạc quan.

Cánh cửa hướng nghiệp cũng mở ra cho Khang khi cậu bé được bù đắp một trí nhớ đáng nể để áp dụng trong pha chế, nấu nướng. Khang nhớ ngay các công thức pha chế trong lần đầu được hướng dẫn và không gặp khó khăn gì khi được yêu cầu làm món tương tự. Với các món ăn cũng thế.

Nhờ tay nghề làm bếp khá thuần thục, hiện cậu đang hỗ trợ đắc lực cho các cô giáo tại Trung tâm với công việc yêu thích như làm nước ép trái cây, trà sữa, chế biến món mì Ý... Thạc sĩ Tâm lý Nguyễn Thị Liệu - Giám đốc Trung tâm Nụ cười Pleiku cho hay, khi Khang tròn 18 tuổi, Trung tâm sẽ ký hợp đồng lao động với cậu học trò đặc biệt này.

2. Một trường hợp truyền cảm hứng khác là em Vũ Nhật Minh (học sinh lớp 3/2 Trường Tiểu học Bùi Dự, phường Pleiku). Cậu bé được phát hiện mắc hội chứng tăng động giảm chú ý và rối loạn phổ tự kỷ thể nhẹ cách đây nhiều năm nhưng hiện giao tiếp lưu loát không khác gì bạn bè cùng tuổi. Nhật Minh cũng tự hào khoe em vừa đạt giải 3 Cuộc thi kể chuyện về Bác Hồ cấp trường với câu chuyện “Quây quần bên Bác”.

Chị Bùi Thị Vân - mẹ em cho hay, bằng linh cảm của một người mẹ, ngay từ lúc Minh khoảng 17 tháng tuổi, chị đã thấy con khác biệt khi không giao tiếp bằng mắt, gọi không quay lại, phát triển ngôn ngữ kém, hoạt động liên tục và không thật sự chú tâm vào việc gì.

Sau nhiều nỗ lực tìm kiếm cách thức can thiệp nhưng chưa thật hiệu quả, một lần chị đọc được bài viết trên Báo Gia Lai về Trung tâm Nụ cười Pleiku. Tìm hiểu kỹ càng mọi thông tin, gia đình chị đi đến một quyết định không dễ dàng: Bán nhà ở xã Đak Pơ, chuyển lên phường Pleiku sinh sống để tiện cho việc đưa con đến học bán trú tại Trung tâm.

Chị Vân và con trai Nhật Minh có chung niềm vui với sách. Ảnh: Phương Duyên

Thời điểm Minh thực hiện can thiệp là đã 4 tuổi, khá muộn khi lỡ mất giai đoạn vàng (trước 36 tháng tuổi). Tuy nhiên, hiện em được xem là một trong những trường hợp can thiệp thành công: Đi học đúng độ tuổi, tiếp thu kiến thức tốt, giao tiếp nhanh nhẹn, biết đồng cảm và chia sẻ về mặt cảm xúc với các thành viên trong gia đình.

Đáng nói, cậu bé rất mê đọc sách. Em đọc đủ các thể loại, từ truyện tranh, sách văn học đến sách kỹ năng sống… và dần dà “lôi kéo” được cả gia đình cùng quan tâm, yêu thích việc đọc. Minh cũng lắp được nhiều mô hình lego, một trò chơi đòi hỏi sự tỉ mỉ và tập trung cao độ.

Chị Vân cũng bày tỏ thêm một niềm vui khác: Từ chỗ tích lũy được nhiều kinh nghiệm cá nhân trong quá trình đồng hành cùng con, chị học thêm chứng chỉ giáo dục đặc biệt và trở thành giáo viên của Trung tâm để có thể giúp đỡ các gia đình cùng cảnh ngộ.

Một sân chơi ngoài trời cho trẻ tự kỷ do Trung tâm Nụ cười Pleiku tổ chức năm 2025. Ảnh: Phương Duyên

Chia sẻ về kinh nghiệm giúp con tiến bộ từng ngày, những người mẹ trong các câu chuyện trên đều khẳng định sự đồng hành của gia đình với hoạt động can thiệp chuyên sâu lẫn sinh hoạt ngày thường như: dạo bộ, trò chuyện, đọc sách cùng nhau, đi nhà sách, xem phim; không gây áp lực về thành tích học tập khiến trẻ căng thẳng… Quan trọng hơn hết là sự kiên trì, không nóng vội và không bỏ cuộc.

PHƯƠNG DUYÊN