Nghệ nhân Ưu tú Tà Thía Banh: Hơn nửa thế kỷ gìn giữ tiếng mã la

Biết sử dụng thành thạo nhạc cụ mã la từ năm 10 tuổi, đến nay, Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Tà Thía Banh (thôn Rồ Ôn, xã Phước Hà) đã có hơn nửa thế kỷ gắn bó, giữ gìn thanh âm núi rừng của đồng bào Raglai. Hơn 10 năm qua, ông còn tâm huyết truyền dạy nhạc cụ truyền thống này cho thế hệ trẻ, góp phần đưa tiếng mã la lan tỏa trong đời sống cộng đồng.

Sống cùng thanh âm đại ngàn

Một ngày giữa tháng 5, chúng tôi có dịp trò chuyện với NNƯT Tà Thía Banh và cảm nhận rõ tâm huyết gìn giữ nhạc cụ mã la của ông trên quê hương Phước Hà. Ông kể về cơ duyên đến với nhạc cụ truyền thống này: “Từ nhỏ, hễ làng tổ chức lễ hội, tôi đều đến để được nghe thanh âm mã la. Thấy tôi yêu thích, ama (cha) và các chú tận tình chỉ dạy, rồi đưa đến học thêm với các nghệ nhân giỏi trong làng. Đến năm 10 tuổi, tôi đã có thể tham gia đánh mã la cùng ama, các chú và những người lớn tuổi".

Nghệ nhân Ưu tú Tà Thía Banh tận tình hướng dẫn một học sinh kỹ thuật sử dụng mã la.

Với ông, mỗi lần hòa mình vào giai điệu trầm hùng của mã la là một lần mở ra những câu chuyện gắn kết giữa quá khứ với hiện tại. “Đồng bào Raglai ở xã Phước Hà thường tổ chức lễ ăn mừng lúa mới trùng với dịp Tết Nguyên đán của người Kinh. Do đó, không khí lễ hội càng vui vẻ, sôi nổi. Trong những ngày lễ, tiếng mã la vang vọng từ những địa điểm sinh hoạt cộng đồng cho đến nhà của người dân. Còn ngày thường, chỉ cần nghe tiếng mã la là biết ngay nhà ấy đang có hỷ", ông Banh hồ hởi nói.

Niềm đam mê với mã la khiến NNƯT Tà Thía Banh luôn trăn trở làm sao để nhạc cụ truyền thống này hiện diện nhiều hơn trong đời sống cộng đồng. Với ông, mã la không chỉ là nhạc cụ mà còn lưu giữ hồn cốt, tình cảm và ký ức của đồng bào Raglai. Vì vậy, ông xem bảo tồn, truyền dạy mã la là trách nhiệm đối với dân tộc mình. Từ năm 2015 đến nay, ông tích cực vận động, tổ chức nhiều lớp truyền dạy đánh mã la cho thanh thiếu niên trong vùng. Anh Chamaleá Tuế (thôn Tân Hà) cho biết: "Nhờ sự động viên, tận tình truyền dạy của NNƯT Tà Thía Banh, đến nay, tôi trở thành thành viên đội mã la của thôn và thường tham gia biểu diễn trong các ngày lễ hay các buổi diễn văn nghệ”.

Thấm nhuần lời Bác dạy

Không chỉ là nghệ nhân tài hoa, ông Tà Thía Banh còn là đảng viên, cán bộ xã gương mẫu, trong đó có nhiều năm đảm nhận các cương vị: Chủ tịch UBND xã, Phó Bí thư Thường trực, Bí thư Đảng ủy xã Phước Hà trước khi giữ chức Trưởng Ban Dân tộc HĐND huyện Thuận Nam cũ (giai đoạn 2023 - 2025), rồi nghỉ hưu theo chế độ. Thấm nhuần tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tầm quan trọng của văn hóa, cũng như trách nhiệm bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, suốt thời gian đương nhiệm, ông luôn quan tâm đến việc giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa của đồng bào Raglai và đã cụ thể, hiện thực hóa những tư tưởng này thông qua những nghị quyết, kế hoạch của địa phương. Qua đó, góp phần quan trọng khôi phục nhiều loại hình ngữ văn dân gian, lễ hội truyền thống của đồng bào Raglai.

Hơn nửa thế kỷ gắn bó, mã la đã trở thành tri kỷ, sợi dây gắn kết giữa NNƯT Tà Thía Banh với cộng đồng. Đến nay, ông nắm giữ và biểu diễn thành thục 37 bài mã la thường được sử dụng trong lễ ăn mừng lúa mới, đám cưới. Từ năm 2015 đến nay, ông đã truyền dạy đánh mã la cho gần 300 người, trong đó có nhiều bạn trẻ.

Hiện nay, cả 5 thôn của xã Phước Hà đều có đội mã la, cùng với đó là các đội văn nghệ dân gian vừa trực tiếp tham gia biểu diễn phục vụ nhu cầu sinh hoạt văn hóa của Nhân dân, vừa là những hạt nhân phát triển phong trào văn hóa, văn nghệ ở cơ sở. Nhờ đó, những giá trị văn hóa, nghệ thuật truyền thống của đồng bào Raglai ở xã Phước Hà được giữ gìn, phát huy. “Với tôi, việc bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc vừa là trách nhiệm, vừa là nhiệm vụ của một đảng viên. Chính vì thế, tôi luôn cố gắng hướng dẫn cho thế hệ trẻ cách cảm thụ, kỹ thuật đánh mã la; đồng thời truyền tải những câu chuyện văn hóa, lịch sử. Thấy thanh thiếu niên yêu thích tiếng mã la, tôi càng có thêm động lực để tiếp tục truyền dạy”, NNƯT Tà Thía Banh chia sẻ. Tâm huyết của ông góp phần đưa tiếng mã la tiếp tục ngân vang trong đời sống đương đại, lan tỏa bản sắc văn hóa Raglai và xây dựng môi trường văn hóa đậm đà bản sắc tại địa phương.