Nghệ sĩ Ưu tú Thái Phụ: Hơn nửa thế kỷ giữ lửa đam mê với nghệ thuật

Ít ai biết rằng, hành trình nghệ thuật bền bỉ mang về cho ông danh hiệu NSƯT năm 2023 lại bắt đầu từ một lần... trốn học đi thi tuyển diễn viên.

Bén duyên với sân khấu từ một lần trốn học

NSƯT Thái Phụ cho biết: Niềm say mê sân khấu đến với ông từ những năm tháng tuổi thơ. Những buổi tối cùng bạn bè diễn lại các tuồng tích nghe được trên loa phát thanh, những lần tham gia văn nghệ ở thôn, xóm, trường học... đã nuôi dưỡng trong ông một ước mơ lớn sẽ trở thành diễn viên. Cơ hội đến khi một ngày đang đi học, ông biết Đoàn Ca kịch Liên khu V tuyển diễn viên. Nghĩ chỉ đi thi thử, ông trốn học để tham gia và qua nhiều vòng thử vai, ông bất ngờ được chọn.

“Chỉ vài ngày chuẩn bị, tôi khăn gói lên đường ra Hà Nội và được giới thiệu vào học tại Trường Nghệ thuật Sân khấu Hà Nội (nay là Trường đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội) do nghệ sĩ Hoàng Châu Ký làm Hiệu trưởng. Càng học, tôi càng nhận ra nghệ thuật đã “ăn vào máu”. Sau khi tốt nghiệp, tôi chính thức vào Đoàn Ca kịch Liên khu V, bắt đầu hành trình dài gắn bó với nghệ thuật” - NSƯT Thái Phụ chia sẻ.

Gần 20 năm gắn bó với Đoàn Ca kịch Liên khu V cũng là khoảng thời gian NSƯT Thái Phụ trưởng thành trong nghề. Ông không chỉ khẳng định tài năng qua các vai diễn mà còn là nhân tố nòng cốt trong đội văn nghệ xung kích “Tiếng hát át tiếng bom”. Giữa những năm tháng chiến tranh gian khổ, gia tài của người nghệ sĩ chỉ gói gọn trong chiếc ba lô “con cóc”, sân khấu là những vạt đất san vội hay dưới hầm địa đạo, người nghệ sĩ ấy vẫn mang lời ca, tiếng hát và tài năng của mình biểu diễn, phục vụ đồng bào và chiến sĩ trên tuyến lửa Vĩnh Linh, Quảng Trị, Đường 7, Nam Lào đến Hải Phòng, Điện Biên…

“Năm 1965, khi chiến tranh phá hoại miền Bắc nổ ra, chúng tôi thường xuyên xung kích vào tuyến lửa. Chúng tôi đi gần 10 chuyến vào miền Trung, diễn ngay tại chiến hào hay hầm địa đạo để phục vụ bà con và các chiến sĩ ". - ông Phụ kể.

Nhớ về những năm tháng ấy, nghệ sĩ Thái Phụ gọi đó là quãng thời gian “vất vả nhưng rất đỗi tự hào”. Ở đó, sân khấu không có ánh đèn rực rỡ, người nghệ sĩ cũng chẳng có điều kiện để chuẩn bị đầy đủ đạo cụ, trang phục nhưng đã mang đến cho ông vốn sống phong phú để hóa thân trọn vẹn vào nhiều số phận, tính cách nhân vật trên sân khấu. Sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, ông tình nguyện ở lại Đoàn Ca kịch bài chòi Thuận Hải (tỉnh Bình Thuận trước đây) để góp sức xây dựng phong trào văn nghệ của địa phương.

Vốn sống làm nên dấu ấn vai diễn

Nhắc đến NSƯT Thái Phụ, công chúng nhớ ông qua nhiều vai diễn ấn tượng như: Tương Tử trong Thoại Khanh - Châu Tuấn, sếp bót trong Tiếng sấm Tây Nguyên, Tư Cường trong Quê hương dậy sóng, Đại úy Linh Ngọc trong Một mạng người, trùm Fulro trong Mảnh đất anh nằm, Lã Quý trong Đôi mắt biên cương, ông Năm Sanh trong Bông trắng. Trong đó, vai ông Năm Sanh mang về cho ông giải diễn viên xuất sắc tại Hội diễn Sân khấu chuyên nghiệp toàn quốc năm 1980.

Theo NSƯT Thái Phụ, để tạo nên một nhân vật có sức thuyết phục, kỹ thuật được đào tạo trong trường lớp là nền tảng, nhưng vốn sống mới là yếu tố giúp người nghệ sĩ "thổi hồn" vào vai diễn. Hơn nửa thế kỷ hoạt động nghệ thuật, ông có cơ hội gặp gỡ nhiều người, trải qua nhiều hoàn cảnh và chính những trải nghiệm ấy trở thành chất liệu quý để ông hóa thân trọn vẹn vào từng nhân vật, vai diễn.

Nghệ sĩ Ưu tú Thái Phụ (thứ 9, từ trái sang) chụp ảnh lưu niệm cùng Ban Sân khấu - Điện ảnh, Hội Văn học nghệ thuật Đồng Nai.

Một trong những vai diễn để lại dấu ấn đặc biệt với NSƯT Thái Phụ là vai hình tượng Bác Hồ trong vở Giấc mơ gặp Bác. Vở diễn đoạt huy chương vàng tại Liên hoan văn nghệ Tiếng hát làng Sen năm 1994. Để thể hiện thành công vai Bác Hồ, bên cạnh tìm hiểu tư liệu, ông còn có một lợi thế là từng nhiều lần được gặp Bác, phục vụ Bác và được đón Bác đến thăm. Những ấn tượng về giọng nói, ánh mắt, cử chỉ và phong thái của Bác đã in sâu trong ký ức người nghệ sĩ, để khi nhập vai, những hình ảnh ấy tự nhiên sống lại và bật ra thành nhân vật.

Hơn nửa thế kỷ gắn bó với sân khấu, nghệ sĩ Thái Phụ không chỉ để lại dấu ấn qua những vai diễn mà còn được tín nhiệm, giao nhiều vị trí quản lý trong hoạt động văn hóa, nghệ thuật. Ông từng giữ chức Trưởng đoàn Ca múa nhạc Biển Xanh Bình Thuận; Phó Chủ tịch Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Bình Thuận (trước đây). Năm 2023, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu NSƯT. Niềm vui càng ý nghĩa khi người bạn đời, người đồng nghiệp đã đồng hành với ông trong những năm tháng hoạt động nghệ thuật - nghệ sĩ Hoàng Thị Thúy Vân cũng được vinh danh cùng thời điểm.

Nhiều năm trở lại đây, NSƯT Thái Phụ tích cực tham gia hoạt động tại Hội Văn học nghệ thuật Đồng Nai. Ở tuổi 85, ông vẫn giữ sự say mê với sân khấu, quan tâm đến đời sống văn học nghệ thuật và sẵn sàng chia sẻ những câu chuyện nghề, những kinh nghiệm được đúc kết qua hơn nửa thế kỷ hoạt động nghệ thuật với các thế hệ đi sau. Với ông, tuổi tác có thể làm đôi chân chậm hơn, nhưng tình yêu dành cho sân khấu thì chưa bao giờ vơi.