Nghệ thuật cổ xưa nhất của nhân loại đang bị xóa sổ bởi biến đổi khí hậu
Biến đổi khí hậu có thể được đo lường bằng mực nước biển dâng cao, lũ lụt, sông băng tan chảy, độ axit của đại dương gia tăng và hạn hán.

Ảnh minh họa: AI
Trong những hang động hẻo lánh ở Indonesia, biến đổi khí hậu lại được đo bằng những tinh thể muối.
Theo các nhà khoa học, nhiệt độ tăng cao, mùa khô kéo dài hơn, độ ẩm thay đổi và khả năng giữ nước trong mùa mưa đã kết hợp với nhau, đẩy nhanh một quá trình gọi là haloclasty (hiện tượng phong hóa do muối).
Muối hòa tan thấm qua lớp đá vôi xốp đã bị bào mòn rồi kết tinh. Khi điều kiện trong hang động thay đổi, các tinh thể muối co lại và giãn nở.
Điều này khiến đá bị nứt, bong tróc và cuối cùng vỡ ra từng mảng. Đây là một vấn đề đáng lo ngại, bởi những hang động ở Indonesia lưu giữ một trong những bằng chứng cổ xưa nhất về khả năng sáng tạo của loài người.
Cách xa nửa vòng Trái Đất so với hang Chauvet ở Pháp và hang Altamira ở Tây Ban Nha là những hình vẽ có niên đại cổ hơn cả những tác phẩm nổi tiếng ở châu Âu này, thậm chí có những hình xuất hiện sớm hơn hàng chục nghìn năm.
Trong số đó có hình vẽ đường viền bàn tay, được cho là tác phẩm nghệ thuật trên đá cổ nhất từng được biết đến trên thế giới.
Có thể vẫn còn nhiều tác phẩm khác nữa. Thậm chí, chúng có thể còn cổ xưa hơn. Tuy nhiên, các nhà khảo cổ học đang chạy đua với thời gian để tìm ra những tác phẩm này trước khi chúng có nguy cơ biến mất vĩnh viễn.
Trên đảo Sulawesi, hòn đảo lớn thứ tư của Indonesia, có hơn 500 địa điểm lưu giữ các tác phẩm nghệ thuật trên đá.
Trước đây, các nhà khoa học thường xác định niên đại của nghệ thuật trên đá bằng cách phân tích những lớp khoáng chất hình thành bên trên bề mặt tác phẩm.
Lớp khoáng chất tiếp xúc trực tiếp với hình vẽ sẽ cho biết niên đại tối thiểu của tác phẩm. Các nhà khảo cổ thường phải cạo lấy những lớp khoáng chất này để phân tích, nhưng không thể tránh khỏi việc trộn lẫn các lớp khác nhau trong cùng một mẫu vật.
Vì vậy, kết quả phân tích chỉ đưa ra độ tuổi trung bình của các lớp khoáng chất, khiến tác phẩm có thể được xác định là trẻ hơn so với niên đại thực tế.
Theo kết luận của nhóm nghiên cứu, hình vẽ bàn tay không hoàn chỉnh này là tác phẩm nghệ thuật trên đá cổ nhất từng được biết đến trên thế giới, có niên đại tối thiểu 67.800 năm, vượt qua kỷ lục trước đó thuộc về một dấu bàn tay của người Neanderthal tại Tây Ban Nha, có niên đại tối thiểu 66.700 năm.
Những tác phẩm nghệ thuật trên đá cổ xưa nhất của Indonesia không chỉ giúp hình dung phần nào về cuộc sống của những người đã tạo ra chúng, mà niên đại của các tác phẩm này còn cung cấp những thông tin quan trọng về hành trình di cư của người tiền sử từ Đông Nam Á đến Australia.
Hiện nay, ngày càng có nhiều lo ngại rằng những tác phẩm nghệ thuật này, trong đó có thể còn cả những tác phẩm chưa được phát hiện, đang đứng trước nguy cơ bị hủy hoại và biến mất.
Nghệ thuật trên đá ở nhiều nơi khác trên thế giới cũng phải đối mặt với tình trạng phong hóa và áp lực từ các hoạt động phát triển kinh tế. Các nhà nghiên cứu cho rằng không có quốc gia nào khác sở hữu những tác phẩm nghệ thuật có niên đại lâu đời đến vậy nhưng lại nằm trong một môi trường chịu tác động khí hậu mạnh mẽ như ở Indonesia.
Khí hậu nhiệt đới, mùa mưa gió mùa biến động và ảnh hưởng của hiện tượng El Niño đều khiến những tác phẩm này trở nên đặc biệt dễ bị tổn thương.
Các hoạt động của con người diễn ra gần những hang động, bao gồm phát triển công nghiệp, nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản, đều có thể tác động đến điều kiện khí hậu bên trong hang.
Bên cạnh đó, một số ý kiến còn bày tỏ lo ngại rằng bụi và rung chấn phát sinh từ các mỏ khai thác địa phương có thể gây hư hại cho những di sản nghệ thuật quý giá này.
Vào tháng 1, sau khi công bố phát hiện hình vẽ bàn tay có niên đại 67.800 năm, truyền thông địa phương đưa tin chính phủ Indonesia đã cam kết bảo vệ hang động trên đảo Muna và công nhận nơi đây là di tích được bảo vệ cấp quốc gia.
Năm 2025, Indonesia đã đệ trình hồ sơ đề cử cảnh quan núi đá vôi Maros-Pangkep, thuộc tỉnh Nam Sulawesi, lên UNESCO để xem xét công nhận là Di sản Thế giới.
Khu vực này có hàng trăm hang động, trong đó một tỉ lệ lớn lưu giữ các tác phẩm nghệ thuật trên đá. Tuy nhiên, theo các nhà nghiên cứu, một số hang động đã bắt đầu xuất hiện dấu hiệu hư hại.
Biến đổi khí hậu đang trở thành thách thức lớn hơn nhiều. Ngay cả khi chúng ta kiểm soát thành công các mối đe dọa tại địa phương, nhiệt độ toàn cầu gia tăng và những thay đổi trong chế độ mưa vẫn sẽ tiếp tục tác động đến các môi trường này.

