Rễ cây và nấm tác động trái ngược đến carbon trong đất
Nghiên cứu cho thấy rễ cây góp phần làm tăng lượng carbon hữu cơ trong đất, trong khi mạng lưới sợi nấm cộng sinh thúc đẩy một quá trình ngược lại.
Trồng rừng ở vùng khô hạn thường được xem là giải pháp phục hồi đất suy thoái, cải thiện môi trường và tăng khả năng hấp thụ carbon. Tuy nhiên, lượng carbon đi vào đất không đồng nghĩa toàn bộ sẽ được lưu giữ lâu dài.
Một phần có thể bị vi sinh vật phân hủy và giải phóng trở lại khí quyển, trong khi phần khác được giữ lại trong các dạng vật chất hữu cơ ổn định hơn.

Mặc dù giúp phân giải các chất hữu cơ nhưng nấm cũng thúc đẩy một lượng carbon thoát ra khỏi lòng đất. Ảnh: Pixabay
Nghiên cứu đăng trên tạp chí New Phytologist đã làm rõ sự khác biệt giữa hai con đường đưa carbon từ thực vật vào đất: thông qua rễ cây và thông qua hệ sợi nấm cộng sinh. Công trình do Xinping Dong, Yanju Gao và các cộng sự thuộc Viện Sinh thái và Địa lý Tân Cương, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, thực hiện.
Nhóm nghiên cứu khảo sát các khu rừng trồng ở vùng siêu khô hạn, so sánh những khu rừng ở các giai đoạn phát triển khác nhau. Bằng phương pháp lõi tăng trưởng (ingrowth-core), họ định lượng đóng góp của rễ và sợi nấm đối với biến động carbon hữu cơ trong đất.
Kết quả cho thấy con đường thông qua rễ cây đóng góp khoảng 77,19-85,05% thay đổi carbon hữu cơ trong đất.
Rễ thúc đẩy tích lũy carbon thông qua vật chất hữu cơ dạng hạt và carbon hữu cơ gắn với khoáng chất. Đây là hai dạng carbon có đặc điểm và khả năng tồn tại trong đất khác nhau.
Ngược lại, con đường thông qua sợi nấm cộng sinh có liên quan đến mức suy giảm carbon hữu cơ dạng hạt, đóng góp vào khoảng 14,95-22,81% biến động carbon được ghi nhận.

Động thái của lượng carbon hữu cơ trong đất (SOC) trong quá trình trồng rừng ở vùng cực khô hạn thông qua con đường rễ và con đường sợi nấm. Ảnh: Phys.org
Nấm rễ cộng sinh thường được biết đến với vai trò hỗ trợ cây hấp thụ nước và chất dinh dưỡng, đặc biệt trong môi trường khắc nghiệt. Tuy nhiên, vật chất hữu cơ do nấm đưa vào đất cũng có thể bị phân hủy, làm thay đổi tốc độ luân chuyển carbon.
Vì vậy, vai trò của nấm đối với carbon không chỉ phụ thuộc lượng vật chất được đưa xuống đất mà còn phụ thuộc cách vật chất đó được phân giải và ổn định.
Nghiên cứu còn cho thấy hàm lượng carbon hữu cơ trong đất đạt đỉnh ở các khu rừng trung niên, trong khi mức độ ổn định tương đối của carbon lại cao nhất ở những khu rừng trẻ.
Điều này cho thấy lượng carbon tích lũy và khả năng giữ carbon lâu dài không nhất thiết đạt cực đại ở cùng một giai đoạn phát triển.
Phát hiện có ý nghĩa đối với các chương trình trồng rừng ở vùng khô hạn, nơi điều kiện nước và dinh dưỡng hạn chế khiến quá trình phục hồi hệ sinh thái diễn ra chậm.

Để một khu rừng đạt được mức lưu trữ carbon cao nhất, cần phải đạt được sự cân bằng sinh thái nội tại nhất định. Ảnh: Galloway Wild Foods
Nếu chỉ đánh giá thành công bằng số cây trồng hoặc lượng sinh khối phía trên mặt đất, các chương trình có thể bỏ qua những biến đổi phức tạp đang diễn ra bên dưới.
Dù vậy, kết quả nghiên cứu không có nghĩa nấm cộng sinh nói chung làm đất mất carbon, cũng không phủ nhận vai trò sinh thái thiết yếu của chúng. Công trình tập trung vào một hệ thống trồng rừng ở vùng siêu khô hạn và so sánh các con đường carbon trong bối cảnh cụ thể.
Các nhà khoa học cho rằng quản lý rừng khô hạn cần xem xét đặc điểm rễ, nấm và giai đoạn phát triển của thảm thực vật, thay vì áp dụng một công thức chung cho mọi khu vực.
Đây là hướng tiếp cận quan trọng nếu mục tiêu không chỉ là trồng thêm cây mà còn duy trì lượng carbon được lưu giữ trong đất về lâu dài.
Xem video: Đậu gà có thể trở thành thực phẩm đầu tiên được trồng trên Mặt Trăng.
