Nghĩ gì khi Tesla vào Việt Nam?

Ngày 14/9, báo chí Việt Nam đồng loạt đưa tin Tesla Motors Vietnam LLC đặt văn phòng tại TP HCM, vốn điều lệ 77,7 tỷ đồng, tương đương 3 triệu USD. Sự hiện diện pháp lý này chưa đồng nghĩa những chiếc Tesla sẽ lập tức xuất hiện dày đặc trên đường phố Việt Nam, càng chưa đủ để dự báo tương quan giữa các hãng xe trong thời gian tới. Nhưng Tesla đến vào một thời điểm đáng chú ý.

Năm 2025, VinFast bàn giao 175.099 ô tô điện, tăng 101% so với năm trước. Ở mảng xe hai bánh, Việt Nam tiêu thụ khoảng 513.742 xe máy điện trong 7 tháng đầu năm 2026, tăng 97,2% so với cùng kỳ, đà tăng có thể nói là đột biến. Tỷ lệ xe điện hóa trên tổng số xe bán ra tại Việt Nam năm 2025 đạt 40%, trong khi trước năm 2020, ô tô điện trong nước gần như chưa hình thành một thị trường rõ nét.

Cùng lúc, thị trường xe điện tiếp tục có thêm "người chơi". Công ty cổ phần Công nghệ và Năng lượng xanh AVES vừa được thành lập tại Hà Nội với vốn điều lệ 30 tỷ đồng. Người nắm 85% vốn là một cựu Tổng giám đốc Green SM.

Những dữ kiện ấy đặt cạnh nhau cho thấy một điều: Tesla không đến để khai phá thị trường còn trống. Hãng xuất hiện khi xe điện Việt Nam đã có người đi trước, có sản phẩm, người dùng và một hệ sinh thái đang mở rộng.

Vì thế, câu hỏi đáng quan tâm có lẽ không phải Tesla sẽ bán được bao nhiêu xe, càng chưa phải Tesla hay VinFast sẽ thắng. Điều đáng nghĩ hơn là thị trường xe điện Việt Nam đã thay đổi đến mức nào để những “người chơi” tầm cỡ thế giới như Tesla tham gia.

Thị trường xe điện Việt Nam đã thay đổi đến mức nào để những “người chơi” tầm cỡ thế giới như Tesla tham gia. (Ảnh minh họa: Internet)

Chỉ vài năm trước, những câu hỏi về xe điện còn khá căn bản: người Việt có chấp nhận hay không, pin có thuận tiện không, sạc ở đâu, giá xe thế nào?

Thị trường đang trả lời một phần những câu hỏi ấy.

Số lượng phương tiện tăng. Hạ tầng sạc được mở rộng. Doanh nghiệp mới nối đuôi nhau tham gia. Những người từng điều hành doanh nghiệp trong hệ sinh thái xe điện bắt đầu ra làm riêng. Một thị trường mới không chỉ tạo ra sản phẩm; khi phát triển đủ lớn, nó còn tạo ra nhân lực, kinh nghiệm và những doanh nghiệp mới.

Sự xuất hiện của Tesla đáng chú ý trước hết ở điểm đó. Một thương hiệu quốc tế lớn lập pháp nhân không bảo đảm thành công. Thị trường ô tô không vận hành bằng danh tiếng đơn thuần. Giá bán, sản phẩm, dịch vụ, hạ tầng, thói quen tiêu dùng và năng lực cạnh tranh tại chỗ đều có tiếng nói riêng.

Tesla cũng không bước vào khoảng trống. VinFast đã tạo dựng thị trường xe điện trong nước với quy mô đáng kể, bên cạnh đó, những thương hiệu như BYD, Wuling, Geely đã hiện diện với các sản phẩm thuần điện ở nhiều phân khúc. Tesla vào, thị trường xe điện Việt Nam đã được thế giới nhìn bằng con mắt khác.

Cạnh tranh sẽ tốt cho thị trường. Sẽ hơi sớm nếu nhìn Tesla vào Việt Nam theo cách quen thuộc: hãng nào sẽ thắng, Tesla có đe dọa VinFast hay thị phần sẽ được chia lại thế nào. Nếu Tesla tiến tới hoạt động kinh doanh thực tế, người tiêu dùng có thêm lựa chọn. Các doanh nghiệp hiện hữu có thêm một đối thủ. Sức ép cạnh tranh có thể diễn ra ở sản phẩm, giá, công nghệ, dịch vụ và trải nghiệm khách hàng.

Khi thị trường xe điện lớn hơn, cạnh tranh cũng không dừng ở chiếc xe. Phía sau còn có trạm sạc, pin, dịch vụ, phần mềm và năng lượng.

Và chính ở đây xuất hiện phần khó hơn của câu chuyện.

Đến hết năm 2025, nhu cầu điện cho giao thông khoảng 652 triệu kWh, tương đương 0,2-0,3% tổng điện thương phẩm. Dự báo, đến năm 2030, với khoảng 1-1,6 triệu ô tô điện và 8-13 triệu xe máy điện, nhu cầu dự kiến đạt 3,1-5,6 tỷ kWh/năm, tương đương khoảng 0,68-1,1% tổng nhu cầu điện.

Xét về tổng sản lượng, sức ép chưa quá lớn. Nhưng nếu khoảng 100.000 ô tô điện cùng sạc nhanh ở mức 60-120 kW, công suất tức thời sẽ là vấn đề. Bài toán vì thế không chỉ nằm ở số xe bán được. Xe điện càng phổ biến, giao thông càng gắn với điện, điểm sạc, lưới điện và cách sử dụng năng lượng.

Hạ tầng cần thích ứng với thị trường. Nhưng cũng không nên mặc nhiên coi tốc độ tăng của xe điện là tốc độ mà toàn bộ hạ tầng phải chạy theo. Điện, đất đô thị, đường dây, trạm biến áp còn phục vụ nhiều nhu cầu khác của nền kinh tế. Xe điện cần hạ tầng, bản thân nó cũng phải phát triển trong khả năng đáp ứng của hạ tầng.

Tesla đến, VinFast đã ở đây, những doanh nghiệp khác đã và đang nhập cuộc. Câu chuyện rất dễ bị kéo về một cuộc đấu giữa các thương hiệu. Điều đáng quan tâm hơn là Việt Nam đang có một thị trường xe điện đủ lớn để cạnh tranh trở nên rõ nét. Phần việc của chính sách là tạo khuôn khổ để thị trường vận hành với tiêu chuẩn rõ ràng, hạ tầng phát triển hợp lý và cạnh tranh công bằng. Doanh nghiệp sẽ quyết định đầu tư bao nhiêu. Người tiêu dùng sẽ quyết định chiếc xe nào phù hợp với nhu cầu và túi tiền. Thị trường cuối cùng sẽ quyết định ai ở lại, ai rời đi…