Nghị quyết 57-NQ/TW: Lan tỏa STEM, kiến tạo nguồn nhân lực công nghệ tương lai

Lãnh đạo Petrovietnam thăm phòng học STEM tại Trường Petrovietnam-Phong Thổ. Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

Sau 1 năm triển khai chương trình STEM Innovation Petrovietnam, cả nước có 91 trường trong số 108 trường học được trang bị phòng giáo dục thực hành công nghệ (STEM) đã tham gia vào hệ thống FabLab của Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT), Hoa Kỳ; giúp Việt Nam dẫn đầu châu Á và Top 5 thế giới tham gia vào mạng lưới này. Tuy nhiên, trên hành trình lan toả STEM (khoa học-công nghệ-kỹ thuật-toán học), vẫn còn nhiều khó khăn ở phía trước đòi hỏi phải có các giải pháp phù hợp để việc đầu tư STEM phát huy hiệu quả.

Ông Phùng Văn Ơn, Hiệu trưởng Trường Petrovietnam-Phong Thổ tại lễ tiếp nhận phòng học STEM ngày 25/9/2026. Ảnh: Ảnh: A.N/Bnews/vnanet.vn

*Đổi mới phương pháp dạy, khơi mở tư duy sáng tạo

Triển khai Nghị quyết 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị “về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo”; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị “về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”, trong đó nhấn mạnh việc triển khai sâu rộng phong trào "học tập số", phổ cập, nâng cao kiến thức khoa học, công nghệ, kiến thức số; sự chỉ đạo, định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đã khởi xướng Chương trình STEM Innovation Petrovietnam. 

Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Petrovietnam Trần Quang Dũng cho biết, sau 1 năm triển khai, Chương trình đã mang lại những kết quả vượt xa kỳ vọng khi hình thành được mạng lưới 108 phòng dục thực hành công nghệ STEM tại 34 tỉnh, thành phố trên cả nước, góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy của giáo viên và khơi mở tư duy sáng tạo của học sinh. Thông qua việc gắn đầu tư thiết bị với đào tạo giáo viên, xây dựng học liệu và kết nối cộng đồng STEM, Chương trình mở rộng cơ hội tiếp cận khoa học, công nghệ, tạo nền tảng kiến tạo nguồn nhân lực tương lai. Đặc biệt, có 91 trường trong số 108 trường học được trang bị phòng giáo dục thực hành công nghệ STEM đã tham gia vào vào hệ thống FabLab của Học viện Công nghệ Massachusetts (MIT), Hoa Kỳ; giúp Việt Nam dẫn đầu châu Á và Top 5 thế giới tham gia vào mạng lưới này. Từ đây, học sinh tại các trường này sẽ có khả năng tiếp cận, làm quen, giao lưu với học sinh quốc tế và phát huy năng lực sáng tạo.

Tại lễ khánh thành phòng học STEM của Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Petrovietnam - Phong Thổ (Trường Petrovietnam - Phong Thổ)-Lai Châu ngày 25/9 vừa qua,  Hiệu trưởng Phùng Văn Ơn khẳng định việc đưa vào sử dụng Phòng Giáo dục thực hành STEM Petrovietnam Innovation là một dấu mốc quan trọng, là cầu nối tri thức hiện đại giúp các em học sinh vùng biên giới được tiếp cận với khoa học công nghệ, khơi dậy tư duy sáng tạo, năng lực thực hành và khát vọng vươn lên.

Trong khi đó, ông Vũ Tiến Hoá, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lai Châu cho biết, phòng học STEM tại Trường Petrovietnam-Phong Thổ là phòng học STEM thứ tư được Petrovietnam tài trợ tại Lai Châu. Việc trang bị phòng học này giúp trang bị kiến thức STEM, tăng cường thực hành, từ đó ứng dụng vào thực tiễn cuộc sống, hình thành nên năng lực cho giáo viên và học sinh trong tương lai.

*Nhiều khó khăn vẫn ở phía trước

Mặc dù đạt được những kết quả vượt xa kỳ vọng nhưng việc triển khai Chương trình STEM cũng đối mặt với không ít khó khăn. Theo Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Petrovietnam Trần Quang Dũng, khó khăn đầu tiên là đầu tư cơ sở vật chất trong điều kiện mặt bằng khác nhau nhưng mục tiêu đặt ra là chất lượng giống nhau, mô hình như nhau. Khó khăn thứ hai là đầu tư cơ sở vật chất đã xong nhưng đích đến là phải biến phòng học STEM trở nên sinh động, có tác dụng với giáo dục đào tạo, đổi mới sáng tạo trong các nhà trường.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Minh Hùng, Trưởng khoa Khoa học cơ bản của trường Đại học Dầu khí (PVU) trong phòng học STEM Trường Petrovietnam-Phong Thổ. Ảnh: Anh Nguyễn/Bnews/vnanet.vn

Là chuyên gia trực tiếp hỗ trợ tập huấn cho các thầy cô giáo và nhóm 15 học sinh nòng cốt của Trường Petrovietnam - Phong Thổ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Minh Hùng, Trưởng khoa Khoa học cơ bản của trường Đại học Dầu khí (PVU) cho biết, khó khăn đầu tiên là sự chênh lệch về mặt cơ hội tiếp cận và trải nghiệm công nghệ. Học sinh tại đây ít có điều kiện sử dụng máy tính, thiết bị thực hành nên cần thêm thời gian làm quen. Bên cạnh đó, với giáo dục STEM gắn với dầu khí và năng lượng, khó khăn là nhiều thiết bị, công trình và nguyên lý kỹ thuật còn xa lạ với học sinh miền núi. Còn với đội ngũ giáo viên, thách thức là vừa phải sử dụng thành thạo thiết bị, vừa phải hiểu nguyên lý để hướng dẫn học sinh thực hành và giải thích kết quả. Một đợt tập huấn ban đầu khó đáp ứng đầy đủ yêu cầu này. 

Chia sẻ khó khăn khi tiếp cận STEM, thầy giáo Nguyễn Thanh Tuấn, tổ trưởng bộ môn Khoa Học Tự Nhiên, Trường Petrovietnam- Phong Thổ cho biết đa số học sinh tại Trường là người dân tộc thiểu số sinh ra và lớn lên tại xã Phong Thổ- xã miền núi biên giới khó khăn. Vì thế, có một khoảng cách trong việc tiếp cận công nghệ thông tin so với học sinh miền xuôi. Một khó khăn khác là các giáo viên của Trường cũng lần đầu được tiếp cận với các thiết bị hiện đại trong phòng học STEM nên cần có thời gian học hỏi để sử dụng hiệu quả. 

Cùng quan điểm này, cô giáo dạy Tin học Trần Thị Giang-quản lý phòng học STEM của Trường Petrovietnam-Phong Thổ cho biết, “khó khăn với cả cô và trò chính là tất cả đều quá mới mẻ”. Mặc dù có 15 năm làm giáo viên dạy Tin học nhưng bản thân mới được giảng dạy STEM trong 4 năm. Thêm vào đó, cơ sở vật chất ở trường cũ trước đây thiếu thốn rất nhiều nên cả giáo viên và học sinh đều không có cơ hội tiếp cận với các thiết bị hiện đại trong phòng STEM. 

Cô giáo Trần Thị Giang và thầy Nguyễn Thanh Tuấn và học sinh trong phòng học STEM Trường Petrovietnam-Phong Thổ. Ảnh: Anh Nguyễn/Bnews/vnanet.vn

*Để phòng học STEM phát huy hiệu quả cao nhất

Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Petrovietnam Trần Quang Dũng cho biết hệ thống 108 phòng học STEM này là hạt nhân; Petrovietnam là người “châm ngòi” và  cũng tiếp tục đồng hành thúc đẩy phong trào học tập và thực hành STEM. Song song với đầu tư cơ sở vật chất, Petrovietnam đã huy động đội ngũ chuyên gia hàng đầu tại Việt Nam về STEM huấn luyện giáo viên tại các trường có phòng học STEM và cả các giáo viên tại cụm trường lân cận, từ đó hình thành nên phong trào học tập, thực hành, giáo dục STEM trong các nhà trường. Tuy nhiên, để phong trào này “bùng nổ” trong toàn xã hội, ngành giáo dục cần có định hướng về chương trình, hệ thống bài giảng thống nhất, đồng bộ. Bên cạnh đó, ngành giáo dục cần tiếp tục hợp tác chặt chẽ với Petrovietnam tổ chức các cuộc thi về đổi mới sáng tạo, giao lưu ứng dụng đổi mới sáng tạo…từ đó sẽ khuyến khích mạnh mẽ học sinh trong cả nước tham gia vào phong trào học tập và thực hành STEM. Ngoài ra, việc tiếp tục đầu tư mạng lưới phòng học STEM cũng cần có sự chung tay của nhiều doanh nghiệp khác. 

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Minh Hùng, trong chương trình STEM Innovation Petrovietnam, PVU tập trung hỗ trợ về chuyên môn, giúp giáo viên và học sinh khai thác các thiết bị phục vụ dạy và học. PVU xác định việc đưa phòng học STEM vào sử dụng cần gắn với những nội dung thực hành cụ thể, phù hợp với lứa tuổi và điều kiện của nhà trường. Vì vậy, các chuyên gia đến từ PVU đã xây dựng tài liệu bài giảng, hướng dẫn thực hành với các nội dung như thiết kế và in 3D, lắp ráp mô hình, ứng dụng cảm biến, lập trình và robot, trong đó chú trọng các chủ đề về dầu khí và năng lượng. Chẳng hạn như với mô hình điện gió, bồn chứa hay giàn khoan, tài liệu hướng dẫn cách chia thành từng cụm chi tiết, trình tự thiết kế, lắp ráp và kiểm tra.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Minh Hùng của PVU với mô hình choòng khoan 3 chóp xoay do học sinh Petrovietnam-Phong Thổ thiết kế sau khoá tập huấn STEM. Ảnh: Anh Nguyễn/Bnews/vnanet.vn

Qua đó, giáo viên có cơ sở tổ chức bài học, còn học sinh từng bước vận dụng kiến thức đã học để tạo ra sản phẩm và giải thích cách sản phẩm hoạt động. Đặc biệt, với học sinh dân tộc thiểu số như tại Trường Petrovietnam-Phong Thổ, PVU sẽ cung cấp kho dữ liệu với các mô hình thiết kế sẵn để học sinh nhanh chóng tiếp cận học tập. Nhờ vậy, “với mô hình choòng khoan 3 chóp xoay (phục vụ khoan giếng dầu khí), học sinh chỉ mất 5 phút để có thể thiết kế với các thông số thay đổi trong khi nếu thiết kế từ đầu đến cuối không có mô hình tham khảo, một kỹ sư chuyên nghiệp cũng phải mất ít nhất 6 tiếng để làm ra sản phẩm”. 

Trong kế hoạch hỗ trợ năm 2026–2027, PVU dự kiến kết hợp hướng dẫn trực tiếp với hỗ trợ trực tuyến, tiếp tục bồi dưỡng giáo viên và tư vấn các hoạt động sáng tạo phù hợp. Mục tiêu là giúp nhà trường từng bước chủ động sử dụng phòng STEM thường xuyên, hiệu quả và gắn với chương trình giáo dục, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Minh Hùng chia sẻ.

Học sinh Lý Hồng Vân (dân tộc Hà Nhì) Trường Petrovietnam-Phong Thổ với mô hình thu nhỏ "cổng trường học thông minh". Ảnh: Anh Nguyễn/Bnews/vnanet.vn

Chia sẻ việc học STEM, học sinh Lý Hồng Vân (dân tộc Hà Nhì) cho biết "việc được giáo dục thực hành công nghệ STEM tại phòng học STEM giúp học sinh Trường Petrovietnam-Phong Thổ nắm bắt kiến thức tốt hơn nhiều so với việc chỉ được học lý thuyết qua sách vở như trước đây". Vì vậy, chỉ qua đợt tập huấn 5 ngày do chuyên gia PVU và các thầy cô giảng dạy, nhóm 15 học sinh nòng cốt của Trường Petrovietnam-Phong Thổ đã học được cách lập trình trên máy tính, tạo ra được các sản phẩm cụ thể, như mô hình cổng trường học thông minh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI). Khi đưa vào ứng dụng thực tiễn trong tương lai, có thể không cần các chú bảo vệ canh ngoài cổng trường như trước. "Việc học STEM rất bổ ích, thú vị và trong tương lai em sẽ chọn học ngành AI hoặc thiết kế robot", học sinh Lý Hồng Vân cho biết. 

Tại lễ tiếp nhận phòng học STEM tại Trường Petrovietnam-Phong Thổ, Hiệu trưởng Phùng Văn Ơn cho biết Nhà trường sẽ thành lập Tổ STEM và Câu lạc bộ STEM để thu hút nhiều học sinh tham gia hơn nữa học STEM. Nhà trường cũng cử các giáo viên tham gia các đợt tập huấn dài hơi về STEM để truyền đạt lại với các giáo viên trong trường, từ đó giúp giảng dạy STEM hiệu quả hơn với học sinh. 

Ông Vũ Tiến Hoá, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lai Châu tại lễ tiếp nhận phòng học STEM Trường Petrovietnam-Phong Thổ. Ảnh: Anh Nguyễn/Bnews/vnanet.vn

Để phát huy hiệu quả cao nhất các phòng học STEM mà Petrovietnam tài trợ, bên cạnh việc chuyển giao công nghệ của đội ngũ chuyên gia đến từ PVU, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lai Châu đã tiến hành mở các lớp tập huấn cho tất cả thầy cô giáo thuộc các bộ môn STEM ở 4 trường có phòng học STEM. “Chúng tôi kỳ vọng với sự hỗ trợ của Petrovietnam và PVU, các thầy cô giáo cũng tiếp tục tự bồi dưỡng, nâng cao kiến thức để khai thác tốt nhất công năng của phòng học STEM, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học tại các trường học ở Lai Châu”, ông Vũ Tiến Hoá cho biết.

Chia tay các nhà báo, cô giáo Tin học Trần Thị Giang chia sẻ “ước mơ lớn nhất của đội ngũ giáo viên Trường Petrovietnam-Phong Thổ chính là thông qua việc giảng dạy và giáo dục thực hành công nghệ STEM, học sinh dân tộc thiểu số tại miền biên viễn có thể chạm tới cánh cửa tri thức mới và thiết kế được nhiều sản phẩm sáng tạo ứng dụng vào thực tiễn. Một người sẽ không thể đi xa được nhưng nhiều người học STEM sẽ giúp Trường Petrovietnam-Phong Thổ có được những sản phẩm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo trong thời gian không xa”.