Nghị quyết số 27-NQ/TW kiến tạo không gian phát triển mới Bài 2: Định vị Thanh Hóa trong không gian phát triển mới

Kết nối không gian nội tỉnh với liên kết vùng

Thanh Hóa là địa phương có không gian phát triển khá toàn diện, hội đủ miền núi, biên giới, trung du, đồng bằng, đô thị trung tâm, dải ven biển, cảng nước sâu, khu kinh tế và sân bay. Quy hoạch tỉnh điều chỉnh theo Quyết định số 1575/QĐ-UBND ngày 30/5/2026 đã xác định mô hình 5 trụ cột phát triển, 3 không gian kinh tế, 5 trung tâm động lực và 6 hành lang kinh tế. Đây là nền tảng để tỉnh tiếp tục rà soát tính đồng bộ giữa quy hoạch tỉnh với quy hoạch quốc gia, quy hoạch vùng và những yêu cầu mới của Nghị quyết 27.

Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa Lê Đức Thái kiểm tra thực địa các dự án tồn đọng, kéo dài, có nguy cơ gây thất thoát, lãng phí trên địa bàn. Ảnh: Minh Hiếu

Trong cấu trúc đó, Khu kinh tế Nghi Sơn là một lợi thế đã được kiểm chứng, với các ngành lọc hóa dầu, luyện kim, năng lượng, vật liệu và cảng biển. Theo thông tin từ Công ty TNHH Lọc hóa dầu Nghi Sơn, năm 2025, riêng dự án này đóng góp vào ngân sách Nhà nước hơn 23.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 40,3% tổng thu ngân sách của tỉnh. Quy hoạch điều chỉnh tiếp tục xác định Nghi Sơn là cực tăng trưởng cấp vùng, trung tâm công nghiệp, năng lượng, dịch vụ cảng biển và logistics trọng điểm của cả nước. Đây là tiền đề quan trọng để Thanh Hóa tham gia sâu hơn vào chuỗi công nghiệp và kinh tế biển của Bắc Trung Bộ. Tuy nhiên, lợi thế về cảng nước sâu, các nhà máy quy mô lớn hay số thu ngân sách cao chưa đồng nghĩa với khả năng lan tỏa tự nhiên đến toàn bộ nền kinh tế địa phương.

Vấn đề cần được kiểm chứng là doanh nghiệp trong tỉnh tham gia được những khâu nào của chuỗi cung ứng; người lao động, nhất là ở miền Tây, tiếp cận đào tạo và việc làm ra sao; hạ tầng đô thị và dịch vụ xã hội quanh khu kinh tế đáp ứng đến đâu. Mở rộng liên kết với doanh nghiệp ngoài tỉnh cần đi cùng nâng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp địa phương. Vì vậy, cùng với quy mô của từng dự án, cần đánh giá giá trị gia tăng, việc làm và cơ hội tham gia chuỗi cung ứng mà dự án tạo ra cho doanh nghiệp, người lao động.

Từ cách tiếp cận đó, không gian nội tỉnh cần được tổ chức như một chỉnh thể thống nhất, mỗi khu vực vừa phát huy lợi thế riêng vừa bổ trợ cho nhau. Miền Tây cần phát huy thế mạnh về kinh tế rừng, dược liệu, nông nghiệp, du lịch gắn với bảo vệ nguồn nước; vùng đồng bằng phát triển đô thị, đào tạo nhân lực, chế biến và dịch vụ; vùng ven biển phát triển công nghiệp, cảng biển, logistics và du lịch. Đây là những hướng phát huy lợi thế nổi trội, cần được kết nối và bổ trợ lẫn nhau trong quá trình phát triển.

Tổ chức thực hiện và giám sát kết quả

Để tận dụng được cơ hội từ Nghị quyết số 27, trước hết tỉnh cần rà soát tính đồng bộ của quy hoạch và biến những định hướng trên bản đồ thành những công việc cụ thể có thể giao, kiểm tra và đánh giá.

Với mỗi trung tâm động lực, mỗi hành lang kinh tế, cần xác định rõ sản phẩm cuối, dự án dẫn dắt, quỹ đất, hạ tầng, nguồn vốn, tiến độ và cơ quan chủ trì; đồng thời, phân định rõ việc thuộc thẩm quyền tỉnh tự quyết, việc cần phối hợp liên tỉnh và việc phải kiến nghị Trung ương. Cùng với đó, tăng sự kết nối giữa công nghiệp, cảng biển và dịch vụ hậu cần. Các dự án phải được xem xét cả trong quan hệ cung ứng, sử dụng chung hạ tầng và tạo thị trường cho nhau.

Muốn vậy, cần phát triển hệ thống doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ; nâng cao năng lực kho bãi, vận tải và dịch vụ cảng; đồng thời kiểm soát chặt nguồn nước, phát thải và phòng ngừa, ứng phó sự cố. Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng phải được chuẩn bị đồng bộ, trong đó tái định cư gắn với sinh kế.

Một yêu cầu khác là cụ thể hóa liên kết vùng bằng các chương trình, dự án và cơ chế phối hợp có thể kiểm tra kết quả thực hiện. Thanh Hóa cần cùng Nghệ An, Hà Tĩnh lựa chọn những nội dung có khả năng tạo ra lợi ích chung như kết nối cảng với đường sắt, cao tốc; phát triển logistics; đào tạo nguồn nhân lực; quản lý môi trường biển, nguồn nước; liên kết phát triển du lịch. Với từng nhiệm vụ, phải xác định rõ cơ quan, địa phương chủ trì, thời hạn và kết quả cần đạt. Với các dự án sử dụng nguồn lực công, phương án huy động, phân bổ vốn và trách nhiệm của các bên phải được xác định theo thẩm quyền, gắn với cơ chế chia sẻ lợi ích.

Liên kết của Thanh Hóa cũng cần mở rộng về phía Bắc. Định hướng Thanh Hóa cùng Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh tạo thành tứ giác phát triển đã được nêu trong Nghị quyết số 58-NQ/TW ngày 5/8/2020. Tuyến vận tải container ven biển Hải Phòng - Nghi Sơn khai trương ngày 25/7/2025 là một kết nối cụ thể để tiếp tục khai thác, phát huy vai trò của cảng Nghi Sơn trong mạng lưới vận tải và dịch vụ liên vùng.

Trong phạm vi thẩm quyền, HĐND tỉnh cụ thể hóa yêu cầu phát triển vùng khi quyết định cơ chế, chính sách và phân bổ nguồn lực của địa phương. Hoạt động giám sát gắn việc xem xét chấp hành pháp luật, quy trình, thủ tục với đánh giá kết quả thực hiện và theo dõi việc giải quyết kiến nghị sau giám sát. HĐND tỉnh tập trung giám sát những vấn đề có tác động trực tiếp đến hiệu quả phát triển và đời sống người dân như: hạ tầng kết nối, thời gian xử lý hồ sơ, tái định cư, thực hiện nghĩa vụ môi trường, khả năng doanh nghiệp và lao động trong tỉnh tham gia chuỗi giá trị, hiệu quả sử dụng đất. Kết luận giám sát chỉ rõ khâu nào đang vướng, trách nhiệm thuộc về ai và thời hạn khắc phục; thông tin về tiến độ cần được công khai theo quy định để đại biểu, cử tri và doanh nghiệp có thể theo dõi.

Đặc biệt, mỗi chương trình thực hiện Nghị quyết cần trả lời được bốn câu hỏi cụ thể: Kết quả cần đạt là gì? Ai chịu trách nhiệm đến cùng? Khi nào hoàn thành? Người dân và doanh nghiệp nhận được gì? Khi những câu trả lời ấy được chứng minh bằng dữ liệu và bằng những chuyển biến có thể nhìn thấy trong thực tế, không gian phát triển mới thực sự trở thành không gian sinh kế, cơ hội và chất lượng sống. Đó cũng là cách để Thanh Hóa phát huy đầy đủ lợi thế, gia tăng sức lan tỏa và từng bước khẳng định vai trò cực tăng trưởng của Bắc Trung Bộ.