Nghĩa tình đồng đội

Huyền thoại trên sóng biển Đông (Bài 3):

Căn nhà của cựu chiến binh Vũ Huy Sáng được xây bằng nghĩa tình đồng đội.

Đùm bọc giữa bom đạn và sóng gió đại dương

Đêm 11/10/1962, Tàu Phương Đông 1 (Lữ đoàn 759, tiền thân của Lữ đoàn 125 Hải quân) rời bến K15 (Hải Phòng) chở 30 tấn vũ khí vào miền Nam. Sau 10 ngày vượt sóng gió, tàu cập bến Vàm Lũng (Cà Mau) an toàn. Chuyến đi mở đường thắng lợi nhờ hậu phương miền Bắc dốc lòng chi viện qua các phong trào “Tất cả vì miền Nam ruột thịt”, “Sóng Duyên Hải”, “Gió Đại Phong”, “Ba sẵn sàng”, “Ba đảm đang”, hòa cùng cao trào Đồng Khởi, phá “Ấp chiến lược” của quân dân miền Nam.

Nghĩa tình đồng đội ấy thấm sâu vào trang nhật ký ngày 10/4/1968 của bác sĩ Đặng Thùy Trâm khi tiễn biệt 14 chiến sĩ Tàu 43 huyền thoại. “Vậy là chiều nay các anh lên đường để lại cho mọi người một nỗi nhớ mênh mang giữa khu rừng vắng vẻ. Các anh đi rồi nhưng tất cả nơi đây còn ghi lại bóng dáng các anh: Những con đường đi, những chiếc ghế ngồi chơi xinh đẹp, những câu thơ thắm thiết yêu thương...”. “Các anh” trong trang nhật ký ấy chính là 14 cán bộ, chiến sĩ trên con tàu mang số hiệu 43 huyền thoại.

Trước đó, bị địch vây đánh dữ dội, các thủy thủ Tàu 43 phải hủy tàu rồi băng rừng về bệnh xá Đức Phổ (Quảng Ngãi). Tại đây, chiến sĩ Lưu Công Hào cùng đồng đội được bác sĩ Trâm tận tình cứu chữa trong cảnh thiếu thốn của chiến trường. Sự đồng điệu lý tưởng đã kết nên tình chị em sâu sắc, khiến nữ bác sĩ xúc động viết tặng Lưu Công Hào: “Gặp em chị như thấy lại cả quê hương trong đôi mắt nhìn thắm thiết, trong giọng nói quen thân, trong tiếng cười ấm áp của em...". Lời hẹn đến ngày đất nước giải phóng, bác sĩ Trâm sẽ về thăm Đồ Sơn (Hải Phòng) quê hương người em kết nghĩa Lưu Công Hào không thể thực hiện được. Nhờ sự chăm sóc tích cực của các y, bác sĩ bệnh xá, các thủy thủ Tàu 43 đã vượt Trường Sơn trở lại miền Bắc, tiếp tục những chuyến đi mới. Còn bác sĩ Đặng Thùy Trâm đã anh dũng hy sinh vào ngày 22/6/1970 tại chiến trường Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi, khi mới 27 tuổi.

Cựu chiến binh (CCB) Lê Duy Mai (phường Ngọc Sơn, tỉnh Thanh Hóa), nguyên máy trưởng tàu 235 mỗi khi nhắc về Hòn Hèo - Khánh Hòa đều rưng rưng nước mắt. Sự kiện diễn ra vào ngày 27/2/1968, tàu 235 bị 7 tàu địch bao vây. Khối bộc phá làm con tàu đứt làm đôi, một nửa chìm xuống nước, một nửa văng lên vách núi. 20 người trên con thuyền ấy cuối cùng chỉ có 5 người sống sót. Và ông Lê Duy Mai là 1 trong số 5 chiến sĩ đã may mắn trở về sau hành trình khốc liệt ấy.

Khi xảy ra sự kiện tàu 235 chiến đấu với địch tại Hòn Hèo, anh em du kích ở Bến Ninh Vân 13 ngày đêm luồn rừng tìm kiếm những anh em còn sống. “Nhờ có trạm trưởng trạm xá căn cứ Hòn Hèo Nguyễn Bá Cường và y tá phục vụ tại Bến Ninh Vân Phạm Thị Hường trực tiếp chăm sóc, chữa lành những vết thương mà chúng tôi mới có cơ hội trở ra Bắc”, CCB Lê Duy Mai chia sẻ.

Để những con tàu Không Số đến bến thành công, bên cạnh Nhân dân các bến tàu và hậu phương lớn miền Bắc XHCN, là tinh thần thép của những người lính biển. Tất cả đã tạc nên tượng đài bất tử về đường Hồ Chí Minh trên biển - một trong những thiên anh hùng ca vĩ đại trong thời đại Hồ Chí Minh.

Những mái ấm nghĩa tình và vòng tay đồng đội

Trong chiến tranh, những người lính giữa lằn ranh sinh tử sẵn sàng nhường nhau từng ngụm nước ngọt, khẩu phần ăn, cõng nhau vượt qua bãi sình lầy, rừng rậm khi đổ bộ lên các bến, giành nhau nhiệm vụ ở lại đốt kíp nổ hủy tàu, tự tay chôn cất đồng đội trong âm thầm để giữ bí mật tuyến đường... Và ở thời bình, khi ở tuổi xế chiều họ lại dành cho nhau những lời thăm hỏi, sự động viên.

Sau 11 chuyến đi biển với tổng thời gian phục vụ trong quân đội là 19 năm 4 tháng 18 ngày, pháo thủ Vũ Huy Sáng (tổ dân phố Thanh Bình, phường Ngọc Sơn, tỉnh Thanh Hóa) đã được tặng Huân chương Chiến sĩ giải phóng, Huân chương Kháng chiến, 3 Huân chương chiến sĩ vẻ vang. Về mất sức, lại là thương binh nặng, chỉ với khoản hưởng trợ cấp hằng tháng, cuộc sống của ông rất khó khăn. Ông xúc động chia sẻ: “Nếu không có sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, và Bộ Tư lệnh Quân chủng Hải quân và các nhà tài trợ thì có lẽ chẳng bao giờ tôi có căn nhà kiên cố để cùng cả gia đình sinh sống”.

Trước đó, các CCB Trần Bá Mãi, Nguyễn Thanh Sơn... hội viên Hội Truyền thống đường Hồ Chí Minh trên biển tỉnh Thanh Hóa cũng đã từng nhận được sự hỗ trợ, xây dựng nhà tình nghĩa.

Trong căn nhà nhỏ của Anh hùng LLVTND Đỗ Văn Sạn, 2 chiếc ghế nhôm chế tác từ vật liệu của tàu được ông trân trọng giữ gìn. (Ảnh chụp năm 2014)

Kể lại câu chuyện về cố Anh hùng Lực lượng vũ trang (LLVTND) Đỗ Văn Sạn, người đã tham gia 12 chuyến vượt biển an toàn tuyệt đối, Chủ tịch Hội Truyền thống đường Hồ Chí Minh trên biển tỉnh Thanh Hóa Vũ Đình Khanh, cho biết: Cả một cuộc đời anh hùng Đỗ Văn Sạn vất vả và khó khăn. Ông sống trong căn nhà rất tồi tàn, nhưng khi được Hội Truyền thống đường Hồ Chí Minh trên biển Việt Nam đề nghị xây dựng nhà tình nghĩa, ông nhất quyết không nhận. Ông nói: Để phần đó cho những người khó khăn hơn mình.

“Nhớ về anh hùng Đỗ Văn Sạn là tôi nghĩ đến những người lính Đoàn tàu Không Số. Trong chiến tranh, họ sẵn sàng hy sinh để đồng đội được sống, thì khi hòa bình họ lại tiếp tục “giành phần thiệt thòi về phía mình”, ông Khanh nói. Vì thế, ông Khanh vẫn giữ gìn tấm ảnh chụp năm 2014, trong một lần đến thăm ông Sạn. Hai người đồng chí - thuộc hai thế hệ ngồi bên nhau trên chiếc ghế nhôm chế tác từ vật liệu của tàu.

Hội Truyền thống đường Hồ Chí Minh trên biển tỉnh Thanh Hóa hiện nay có 88 hội viên. Hằng năm những hoạt động nghĩa tình đồng đội vẫn được Ban Chấp hành hội đặc biệt quan tâm. Gặp lại anh Lâm Ngọc Đông, người thờ phụng liệt sĩ Lâm Ngọc Thả, chúng tôi được nghe lại chuyện về một người lính trẻ ra đi khi vừa tròn 30 tuổi. Liệt sĩ Lâm Ngọc Thả, sinh năm 1940, hy sinh năm 1970, khi vừa cưới vợ được 14 ngày, trong chuyến chở hàng vào Vũng Rô. “Dù chú tôi đã hy sinh cách đây 56 năm, nhưng Hội Truyền thống đường Hồ Chí Minh trên biển tỉnh Thanh Hóa vẫn rất quan tâm, những người đồng đội của chú tôi vẫn đến thăm nhà, thắp hương để chú tôi được ấm áp”.

Nhân dịp kỷ niệm 65 năm ngày mở đường Hồ Chí Minh trên biển, những người lính Đoàn tàu Không Số lại gặp nhau. Họ cùng khóc, cùng cười ôn lại chuyện cũ, trao nhau những món quà vật chất tuy nhỏ nhưng chứa đựng nhiều tình cảm. Thời gian có thể khiến những đôi mắt mờ dần, những bàn tay nhăn nheo, song ký ức thời hoa lửa luôn là sợi dây gắn kết họ. Khẳng định sức mạnh của tình đồng chí, ông Vũ Đình Khanh, Chủ tịch Hội Truyền thống đường Hồ Chí Minh nói: "Với những thành tích đặc biệt xuất sắc, Lữ đoàn 125 đã vinh dự được Đảng, Nhà nước hai lần phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND; 12 tàu, 1 hải đội và 25 cá nhân được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống, Lữ đoàn được tặng thưởng Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhì. Hằng năm, chúng tôi đều tổ chức gặp mặt, giao lưu và hỏi thăm đến từng hội viên và gia đình, động viên nhau làm kinh tế, giữ phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ để con cháu noi gương”.

Năm tháng có thể lùi xa và những con tàu Không Số năm xưa nay đã trở thành huyền thoại, nhưng nghĩa tình đồng đội của những người lính biển thì mãi mãi bất tử. Nghĩa tình ấy hòa vào sóng, vào gió nơi biển khơi để những người ở lại tiếp tục hành trình tri ân.