Sắc Tày trong mỗi nếp nhà

Những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ và phát huy thông qua hoạt động du lịch tại Khuân Bang.

Một trong những dấu ấn dễ nhận thấy khi đến Khuân Bang là những ngôi nhà sàn bằng gỗ nằm xen giữa vườn cây, ruộng đồng. Toàn thôn hiện còn hơn 40 ngôi nhà sàn truyền thống. Với đồng bào Tày, nhà sàn không đơn thuần là nơi cư trú mà còn là không gian sinh hoạt chung, nơi lưu giữ ký ức gia đình, những phong tục và nếp sống được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Là một trong những người tiên phong phát triển mô hình homestay tại địa phương, anh Dương Văn Đạt lựa chọn khai thác chính những giá trị văn hóa truyền thống để giới thiệu với khách du lịch đến đây. Ngôi nhà sàn của gia đình anh được điều chỉnh một số chi tiết kiến trúc để phù hợp hơn với nhu cầu sinh hoạt và đón khách, song vẫn giữ những nét đặc trưng vốn có.

Anh Đạt chia sẻ: “Ngôi nhà sàn này của gia đình tôi đã hơn 200 năm tuổi. Đây là nơi sinh hoạt của cả gia đình, ngôi nhà không chỉ là tài sản của riêng của gia đình tôi mà đã trở thành một nét văn hóa để giới thiệu với du khách”.

Không gian nhà sàn cũng trở thành nơi tổ chức các hoạt động giao lưu văn nghệ, thưởng thức ẩm thực và tìm hiểu đời sống đồng bào Tày. Từ những ngôi nhà vốn chỉ phục vụ sinh hoạt gia đình, một số hộ dân đã từng bước phát triển dịch vụ lưu trú, đón khách đến trải nghiệm.

Bản sắc văn hóa Khuân Bang còn hiện diện trong từng bữa cơm. Những món ăn như xôi ngũ sắc, nộm rau dớn không chỉ mang hương vị đặc trưng của núi rừng mà còn chứa đựng những câu chuyện về phong tục, tín ngưỡng và cách ứng xử với thiên nhiên.

Theo chị Oanh, một người dân địa phương, xôi ngũ sắc là món ăn có từ lâu đời, thường được người Tày chuẩn bị trong những dịp lễ, Tết, Rằm tháng Bảy, Tết Đoan ngọ hay ngày mùng 10 tháng Mười âm lịch để dâng cúng tổ tiên. Chị oanh chia sẻ: “Đây là món ăn mang nhiều ý nghĩa, thể hiện sự biết ơn đối với ông bà, tổ tiên”.

Ngày nay, những món ăn còn được giới thiệu tới du khách thông qua các hoạt động trải nghiệm như hái rau, chuẩn bị nguyên liệu, chế biến món ăn hay cùng gia chủ quây quần bên mâm cơm truyền thống. Qua đó, những nét văn hóa quen thuộc trong mỗi gia đình được gìn giữ và lan tỏa theo cách gần gũi, tự nhiên.

Những nếp nhà sàn điểm xuyết giữa những vườn cây, ruộng đồng, tạo nên cảnh quan bản làng miền núi yên bình, thơ mộng cho Khuân Bang.

Nếu nhà sàn và ẩm thực phản ánh nếp sống sinh hoạt thì hát Then, đàn Tính lại là nét đặc sắc trong đời sống tinh thần của đồng bào Tày ở Khuân Bang. Những làn điệu Then được cất lên trong các nghi lễ cầu bình an, cầu mùa, gửi gắm ước vọng về cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Ngày nay, bên cạnh không gian sinh hoạt truyền thống, hát Then còn được trình diễn trong những cuộc giao lưu văn nghệ và hoạt động đón tiếp du khách.

Việc đưa hát Then, đàn Tính vào các hoạt động trải nghiệm đã tạo thêm cơ hội để di sản đến gần hơn với công chúng. Những du khách lần đầu tiếp xúc với loại hình nghệ thuật này có thể trực tiếp mặc trang phục truyền thống, tập gảy đàn và hòa giọng cùng các nghệ nhân. Từ chỗ chỉ thưởng thức, họ trở thành người tham gia vào không gian văn hóa của bản làng.

Cùng với hát Then, trang phục chàm truyền thống cũng được người dân giới thiệu trong các hoạt động giao lưu. Những bộ áo giản dị, kín đáo, mang sắc chàm đặc trưng không chỉ tạo dấu ấn đối với du khách mà còn góp phần khơi dậy niềm tự hào về bản sắc dân tộc. Điều đáng quý là những giá trị văn hóa ấy không bị tách rời khỏi đời sống cộng đồng.

Tiếng đàn Tính vẫn ngân lên trong ngôi nhà sàn, những món ăn truyền thống vẫn hiện diện trong bữa cơm gia đình. Đó chính là nền tảng để việc bảo tồn không dừng lại ở hoạt động trình diễn mà tiếp tục có sức sống trong đời sống hôm nay.