Điệp viên X6 - Huyền thoại trong lòng địch - Bài 3: Bản lĩnh thép và di sản của điệp viên hoàn hảo

Làm tình báo chiến lược trong lòng đô thị bị chiếm đóng là chấp nhận bước đi đơn độc trên lưỡi dao sắc nhọn, nơi ranh giới giữa sự sống và cái chết, giữa vinh quang và ngục tù chỉ cách nhau một sợi tóc. Từ năm 1952 đến tháng 4-1975, Phạm Xuân Ẩn đã sống, làm việc, tiếp xúc hằng ngày với giới chức tình báo, chính khách và chỉ huy quân sự cáo già và sừng sỏ nhất của đối phương. Giữa tất cả những sóng gió thời cuộc, người cán bộ ấy vẫn giữ vững lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, son sắt niềm tin vào ngày toàn thắng của cách mạng.

P

hong thái ung dung, đĩnh đạc của Phạm Xuân Ẩn chính là lớp vỏ bọc tinh vi nhất qua mắt mọi giác quan nghiệp vụ của đối phương. Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Tàu (Tư Cang), người bạn chiến đấu thân thiết của “điệp viên X6”, đã đúc kết: Khi người cán bộ tình báo đã xác định sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc, tâm hồn họ sẽ trở nên thanh thản lạ kỳ. Không một nét căng thẳng, không một thoáng giật mình lúng túng. Điềm tĩnh, lạc quan và hài hước, những phẩm chất ấy theo ông suốt cả cuộc đời.

Ảnh trái: Đồng chí Phạm Xuân Ẩn (đứng hàng đầu bên phải) làm việc và dự liên hoan với Phái bộ Quân sự Mỹ ở miền Nam Việt Nam, tháng 11-1955. Ảnh phải: Đồng chí Phạm Xuân Ẩn tại trụ sở tạp chí Time của Mỹ ở Sài Gòn.

Tấm bình phong của Phạm Xuân Ẩn đã được xây dựng đạt tới trình độ bậc thầy ở chính những chi tiết đời thường nhỏ nhất. Ra đường, ông thường lái xe hơi sang trọng, ăn mặc lịch lãm, hợp thời và dắt theo một chú chó béc-giê to lớn, thuần chủng đắt tiền. Chú chó quý ấy vốn là của một quan chức Pháp tặng tướng Nguyễn Cao Kỳ ở Dinh Độc Lập. Ông Phạm Xuân Ẩn đã khôn khéo "mua chuộc" người quản lý để cố tình chăm sóc cho con vật thật gầy gò rồi đề nghị thanh lý lại, sau đó tự tay chăm sóc, huấn luyện cẩn thận. Ngồi trong nhà hàng sang trọng trên đại lộ Hàm Nghi, người ta chỉ thấy một quý ông trí thức sành điệu ra lệnh cho chú chó cưng bằng tiếng Pháp. Không ai ngờ đằng sau vẻ hào hoa của một ký giả sành điệu như vậy lại là một bộ óc tình báo cách mạng mưu lược đến vậy.

Ảnh trái: Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn. Ảnh phải: Đại tá Tư Cang thời trẻ.

Ngay trong lần đầu tiên gặp Cụm trưởng Tư Cang tại căn nhà cơ sở số 136B đường Gia Long vào đầu năm 1966 để đưa ra phố, Phạm Xuân Ẩn đã cẩn trọng quan sát người đồng đội từ đầu đến chân rồi thân mật góp ý: “Anh ở trỏng ra mà coi được lắm. Nhưng bộ đồ của anh mới quá, anh phải thay đồ cũ cũ một chút. Còn đôi giày, đôi này không xứng, để tôi dẫn anh đi thay ngay một đôi giày da...”. Sự tinh tế, thận trọng đến từng đường kim mũi chỉ, đến từng bước đi ấy chính là tấm khiên thép bảo vệ an toàn cho cả mạng lưới.

Tuy nhiên, hiểm nguy không bao giờ vắng mặt. Có những nhiệm vụ buộc người cán bộ tình báo phải đối mặt trực diện với hiểm họa khôn lường, như lần nhận lệnh trao bức thư kèm ảnh của Trung ương Đảng bạn cho một đối tượng làm việc bên trong một tòa đại sứ tư bản tại Sài Gòn. Trao bức thư đồng nghĩa với việc trực tiếp để lộ thân phận, nguy cơ bị bắt ngay tại chỗ là rất lớn. Sau cả tháng bàn bạc, cân nhắc tỉ mỉ từng phương án, Phạm Xuân Ẩn đã hoàn thành nhiệm vụ. Ông chia sẻ: “Tay tôi đưa lá thơ mà tự nhiên đầu gối phát run lên, mấy chục năm làm tình báo tôi chưa khi nào run như vậy”. Lần khác ông lại bị Tòa Đại sứ Mỹ gọi lên “dằn mặt” vì một bài báo viết chung có những kiến giải bất lợi cho chính sách chiến tranh của Nhà Trắng; họ mở hồ sơ dày cộp ghi lại tường tận từng bước đi của ông từ ngày sang Mỹ du học để răn đe, nhưng tuyệt nhiên không một cơ quan tình báo sừng sỏ nào phát hiện được 7 ngày ông từng được bí mật bồi dưỡng chính trị ở Củ Chi trước ngày xuất ngoại.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp và nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn.

S

au một chiến công đặc biệt xuất sắc, cấp trên quyết định tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhất cho X6. Khi Cụm trưởng Tư Cang mang tin mừng này đến, ông Ẩn xúc động cảm ơn sự ghi nhận của Đảng, xem đó là bổn phận thiêng liêng của một người lính, nhưng rồi ông khẽ nói: “Nhưng cuộc chiến tranh còn dài, đời người cán bộ tình báo biết bao giờ mới có cơ hội để đeo tấm Huân chương cao quý ấy. Vở kịch còn đang diễn, màn chưa hạ...”.

Các đồng chí của Cụm tình báo H63 trong một lần họp mặt (từ trái qua phải): Thiếu tướng Phạm Xuân Ẩn, Thiếu tá Nguyễn Thị Ba, Đại tá Tư Cang và ông Nguyễn Văn Minh. Ảnh: Tư liệu

Ông tự ví cuộc đời hoạt động thầm lặng của mình như một vở đại kịch dài hơi. Trong vở kịch ấy, người chiến sĩ tình báo không được phép có một giây ngơi nghỉ hay một tích tắc sơ suất. Suốt 23 năm ròng rã, ông đã hoàn thành vai diễn trọn vẹn với một trái tim nồng nàn yêu nước và một khối óc thép, phục vụ Tổ quốc mà không màng tới bất kỳ sự tán dương công khai nào. Trong sự nghiệp hoạt động cách mạng của mình, đồng chí X6 - Phạm Xuân Ẩn được tặng thưởng 4 Huân chương Chiến công do có lập công lớn trong các chiến công: Ấp Bắc năm 1963, dự báo chính xác Mỹ đổ quân vào miền Nam năm 1964, đóng góp nhận định chiến lược trong Tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968, và báo cáo khẳng định Mỹ sẽ không quay lại sau trận Phước Long cuối năm 1974. Ngoài ra, ông còn được tặng thưởng 1 Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhất, 2 Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Nhì, 1 Huân chương Chiến công Giải phóng hạng Ba cùng 6 lần đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua.

Ngày 15-11-1976, khi hòa bình đã lập lại trọn vẹn trên non sông Việt Nam, đồng chí Phạm Xuân Ẩn, cán bộ tình báo mang bí danh X6, khi ấy mang quân hàm Trung tá, thuộc Đoàn 22 (Tình báo Miền), được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Thông tin người phóng viên thường trú tài ba của tuần báo Time chính là một điệp viên chiến lược kỳ cựu của Quân Giải phóng đã làm chấn động toàn bộ giới truyền thông và các cơ quan tình báo quốc tế. Sau đó, đồng chí X6 - Phạm Xuân Ẩn còn tiếp tục cống hiến công sức cho công cuộc xây dựng đất nước cho đến tận tháng 3-2002 ông mới nghỉ hưu ở tuổi 75 với quân hàm Thiếu tướng. Năm 2006, ông trút hơi thở cuối cùng tại Bệnh viện Quân y 175, thanh thản về cõi vĩnh hằng.

Những kỷ vật vô giá gắn liền với cuộc đời huyền thoại của đồng chí Phạm Xuân Ẩn, cán bộ tình báo mang bí danh X6.

Chiếc máy ảnh Canon RM cũ kỹ và chiếc cặp da sờn góc mang dòng chữ nắn nót do chính tay ông viết: “Cặp da Phạm Xuân Ẩn sử dụng từ năm 1957” nay cũng yên nghỉ sau tủ kính Bảo tàng tình báo, như một chứng tích trường tồn cho tài năng, khí tiết và lòng quả cảm phi thường của một con người đã làm nên một phần lịch sử. Những kỷ vật vô giá ấy không chỉ là chứng nhân cho một cuộc đời huyền thoại, mà còn là kết tinh bài học lớn lao cho công tác tình báo quốc phòng mai sau: Phải xây dựng bình phong vững chắc dựa trên sự am tường thực tế, phải xây dựng lòng tin với sự kiên định tuyệt đối về bản lĩnh chính trị, và hơn cả là bài học về phẩm giá sáng ngời của người chiến sĩ cách mạng - biết sống ung dung giữa rừng gươm, biển giáo quân thù, hết lòng phụng sự non sông mà không một gợn riêng tư.

Ông tự ví cuộc đời hoạt động thầm lặng của mình như một vở đại kịch dài hơi. Trong vở kịch ấy, người chiến sĩ tình báo không được phép có một giây ngơi nghỉ hay một tích tắc sơ suất. Suốt 23 năm ròng rã, ông đã hoàn thành vai diễn trọn vẹn với một trái tim nồng nàn yêu nước và một khối óc thép, phục vụ Tổ quốc mà không màng tới bất kỳ sự tán dương công khai nào.

Nội dung:  HỮU DƯƠNG (Theo tài liệu Tổng cục II cung cấp)
Ảnh: Tư liệu, Bảo tàng Tình báo quốc phòng Việt Nam (Tổng cục II)
Kỹ thuật, đồ họa: TÔ NGỌC