Nghiên cứu di truyền xác định loài chó cổ nhất sống cách đây 15.800 năm

Con người đã làm bạn với những chú chó từ hàng chục nghìn năm trước. Ảnh: National Geographic

Chó được xem là người bạn đồng hành lâu đời của con người, có nguồn gốc từ sói xám sau quá trình thuần hóa diễn ra từ rất sớm. Tuy nhiên, thời điểm, địa điểm và nguyên nhân chính xác của quá trình này vẫn còn nhiều tranh luận.

Một nghiên cứu di truyền mới đã cung cấp thêm dữ liệu quan trọng, trong đó xác định cá thể chó cổ nhất từng được biết đến, có niên đại khoảng 15.800 năm.

Hài cốt của loài chó này được phát hiện tại hang đá Pinarbasi (Thổ Nhĩ Kỳ), một địa điểm từng là nơi cư trú của cộng đồng săn bắt – hái lượm cổ đại. Theo các nhà nghiên cứu, phát hiện này “già” hơn khoảng 5.000 năm so với những mẫu chó cổ nhất từng được xác nhận bằng xét nghiệm gen trước đây.

Niên đại của chó Pinarbasi, cùng với một số mẫu chó cổ khác có tuổi tương đương tại châu Âu, cho thấy loài vật này đã phân bố rộng rãi và giữ vai trò quan trọng trong đời sống con người từ hàng nghìn năm trước khi nông nghiệp xuất hiện.

Các phát hiện được công bố trong hai nghiên cứu đăng trên tạp chí Nature.

William Marsh, nhà nghiên cứu sau tiến sĩ tại Phòng thí nghiệm Di truyền học cổ đại, Viện Francis Crick Institute (Anh), cho biết bằng chứng ADN cho thấy chó đã xuất hiện ở nhiều khu vực Tây Âu và châu Á từ khoảng 18.000 năm trước và đã có sự khác biệt rõ rệt về di truyền so với sói.

“Chúng tôi cho rằng quần thể chó nhà và sói đã tách biệt từ rất lâu, có thể trước cả thời kỳ băng hà cực đại cuối cùng, tức hơn 24.000 năm trước. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều điểm chưa chắc chắn”, ông nói.

Chó là loài động vật đầu tiên được con người thuần hóa, trước cả dê, cừu, bò hay mèo. Theo nhà di truyền học Anders Bergström, loài vật này đã đồng hành với con người trong những bước chuyển quan trọng của lịch sử xã hội.

“Không giống phần lớn động vật được thuần hóa khác, chó không phải lúc nào cũng có một chức năng rõ ràng. Có lẽ vai trò chính của chúng đơn giản là bầu bạn”, ông nhận định.

Nhóm của ông Bergström đã tiến hành khảo sát quy mô lớn với 216 mẫu hài cốt cổ đại (niên đại từ 46.000 đến 2.000 năm) tại nhiều quốc gia châu Âu và Thổ Nhĩ Kỳ. Bằng phương pháp di truyền mới, họ phân biệt được 46 cá thể chó và 95 cá thể sói, điều vốn rất khó thực hiện chỉ dựa trên hình thái xương.

Mẫu chó cổ nhất trong nghiên cứu này có niên đại khoảng 14.200 năm, được tìm thấy tại hang Kesslerloch (Thụy Sĩ). Đáng chú ý, các quần thể chó cổ ở châu Âu có chung nguồn gốc với chó ở châu Á và các khu vực khác, cho thấy quá trình thuần hóa có thể không diễn ra độc lập ở nhiều nơi như giả thuyết trước đây.

Trong khi đó, nghiên cứu của nhà nghiên cứu Marsh về chó Pinarbasi cho thấy mối quan hệ đặc biệt giữa con người và loài vật này từ rất sớm. Tại đây, chó được chôn cất cùng con người, cho thấy chúng có vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần.

Ngoài vai trò bầu bạn, các nhà nghiên cứu cho rằng chó cổ đại có thể hỗ trợ con người trong săn bắn hoặc làm nhiệm vụ canh gác, như một “hệ thống báo động” thời tiền sử. Tuy vậy, chúng vẫn mang nhiều đặc điểm gần với tổ tiên là loài sói.

“Những câu hỏi về thời điểm, địa điểm và lý do con người thuần hóa chó vẫn chưa có lời giải dứt khoát. Nhiều khả năng quá trình này bắt đầu ở đâu đó tại châu Á, nhưng cần thêm bằng chứng để xác định cụ thể”, ông Bergström nói.

KHÁNH MY