Từ thần đồng cờ vua đến Nobel Hóa học, người đưa AI đến thế giới

CEO Google DeepMind. Ảnh: Reuters.

Tháng 3/2016, tại khách sạn Four Seasons ở Seoul, Hàn Quốc cả thế giới đã tụ họp để chứng kiến một cuộc đọ sức căng thẳng. Một bên là Lee Se-dol người Hàn Quốc, kỳ thủ cờ vây xếp hạng cao thứ hai thế giới. Bên kia là AlphaGo, một chương trình máy tính được công ty AI DeepMind có trụ sở tại London phát triển.

“Cờ là trò chơi vĩ đại nhất mà nhân loại từng phát minh ra”, nhà thiết kế trò chơi Alex Randolph từng nói. Tuy nhiên, cờ vua đã thất bại trước robot gần 20 năm trước đó, khi Deep Blue đánh bại kỳ thủ Kasparov.

Dù vậy, cờ vây, với sự linh hoạt trong cách chơi, vẫn là một môn nghệ thuật công nghệ khó chạm đến. Nhưng trong năm trận đấu năm 2016, được hơn 200 triệu người trên toàn cầu theo dõi, DeepMind thắng 4 ván và thua 1 ván.

Sau trận thua thứ ba, Lee Se-dol đã phải xin lỗi: “Tôi, Lee Se-dol, đã thua, nhưng nhân loại thì không”. Người chiến thắng cuộc chơi cuối cùng là DeepMind và CEO của nó, Demis Hassabis.

Hành trình đến với AI của một kiện tướng cờ vua

Cuốn sách The Infinity Machine là hành trình của Demis Hassabis từ thần đồng cờ vua đến người phát triển một công ty hàng đầu thế giới về AI.

CEO DeepMind Demis Hassabis. Ảnh: The Guardian.

Cuốn sách có một số nội dung đáng chú ý. Mẹ Hassabis là người Singapore gốc Hoa, từng “lớn lên trong cảnh nghèo khó cùng cực”, còn cha ông là người Síp gốc Hy Lạp, kiếm sống bằng việc bán đồ chơi trên một chiếc xe tải Volkswagen màu đỏ cũ nát nhưng lại có mơ ước trở thành ngôi sao âm nhạc.

Demis Hassabis từ nhỏ đã là một người thông minh khác thường. Ông bắt đầu chơi cờ vua và đánh bại cả những kỳ thủ lớn ngay từ năm bốn tuổi. Đến năm năm tuổi, ông đã tham gia các giải đấu. Đến năm chín tuổi, ông đã là đội trưởng đội tuyển Anh nhóm dưới 11 tuổi. Đến năm 13 tuổi, ông đã đạt được danh hiệu kiện tướng cờ vua và là người chơi mạnh thứ hai trong nhóm tuổi của mình trên toàn cầu.

Đó là một môi trường áp lực rất cao. Nếu Hassabis thua, bố ông thường “nổi điên”, la hét và nói ông “cố gắng hết mình”. Hassabis hiểu điều đó theo nghĩa đen khi nỗ lực đến mức gần như kiệt sức. “Về cơ bản là tôi tự đẩy mình đến điểm ngay trước khi chết”, ông chia sẻ.

Sau một thời gian làm việc tại công ty trò chơi Bullfrog Games, tham gia phát triển tựa game Theme Park rất thành công dưới sự chỉ đạo của nhà thiết kế Peter Molyneux, Hassabis theo học tại Cambridge, thành lập studio game riêng và sau đó quay lại giới học thuật để hoàn thành bằng tiến sĩ về khoa học thần kinh. Năm 2010, cùng với người bạn Mustafa Suleyman và Shane Legg, những người ông gặp khi làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ, ông thành lập công ty AI DeepMind.

AI và chủ nghĩa Palantir

DeepMind đã có bước chuyển mình khi họ có cơ hội gặp gỡ Peter Thiel, đồng sáng lập PayPal và công ty tham vấn cho chính phủ và lực lượng quân sự Palantir, người đã giúp họ huy động vốn đầu tư. Tư tưởng phát triển công nghệ mạnh mẽ và tạo dựng sự ảnh hưởng của công nghệ, đặc biệt là AI, trong chính trị và quân sự của Thiel đã tác động đến con đường đi của DeepMind. Từ đây, trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) được đẩy mạnh, với khả năng đạt hoặc vượt qua hiệu suất của con người trong mọi lĩnh vực nhận thức.

Cuốn sách ra mắt ngày 31/3. Ảnh: Amazon.

Mallaby viết: “AI báo hiệu một sự chuyển đổi sâu sắc hơn bất cứ điều gì kể từ khi loài người có được khả năng tư duy trừu tượng".

Tuy nhiên, nhận định này có thể chính là đòn đánh lừa công chúng. Giới phát triển AI muốn thế giới tin rằng công nghệ này đưa loài người đứng trước một ngưỡng cửa quan trọng. Nếu không thì làm sao họ có thể huy động vốn đầu tư để xây dựng thêm những trung tâm dữ liệu thua lỗ và ngốn năng lượng khủng khiếp?

Cách viết màu mè của Mallaby như đặt các nhân vật vào những câu “thú nhận”, “bổ sung”, “tuyên bố”, “kết luận”, “suy ngẫm”, “lo lắng” hay “thề thốt một cách chân thành” dường như là để cho thấy tầm quan trọng của những nhân vật trong thế giới AI.

“Làm khoa học, đại khái là, giống như đọc được suy nghĩ của Chúa vậy,” Hassabis nói với Mallaby. “Hiểu được bí ẩn sâu xa của vũ trụ là tôn giáo của tôi, đại loại thế.”

Những cụm từ quanh co này cho thấy giới AI chỉ đang khéo léo đưa loại công nghệ này gắn bó chặt chẽ với đời sống con người. Điều đáng chú ý là Hassabis bắt đầu sự nghiệp trong lĩnh vực máy tính với tư cách là học trò của Molyneux, một người nổi tiếng là đưa ra hàng loạt lời hứa hẹn thiếu chiều sâu.

Trong khi không thể phủ nhận đóng góp của Hassabis trong phát triển AI, việc Mallaby tập trung vào những bữa tối dài lê thê và những tranh cãi về cấu trúc quản lý, dù phản ánh đúng thực tế điều hành một công ty khởi nghiệp công nghệ, lại làm lu mờ những thành tựu ấn tượng của Hassabis, chẳng hạn như việc nhận giải Nobel Hóa học cùng với John Jumper cho công trình ứng dụng DeepMind để dự đoán cấu trúc protein.

Không như những lời phóng đại của giới AI, đây mới là công trình thực sự có thể thay đổi cuộc sống. Đáng buồn thay, Mallaby lại không quan tâm nhiều đến thành tựu vượt bậc này.

Minh Hoa