Ngôi chùa cổ nơi vua Thiệu Trị sinh ra, lưu giữ bức tranh rồng lớn nhất Việt Nam

XEM CLIP: Bên trong ngôi quốc tự triều Nguyễn có bức tranh rồng lớn nhất Việt Nam

Chùa Diệu Đế nằm bên bờ đông sông Đông Ba, trên đường Bạch Đằng, phường Phú Xuân, TP Huế.

Nhìn từ trên cao, ngôi chùa hơn 180 năm tuổi được bao phủ bởi những tán cây xanh, nổi bật giữa khu dân cư.

Theo Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế, chùa nguyên là nhà cũ của Phúc Quốc công, ông ngoại vua Thiệu Trị, cũng là nơi nhà vua chào đời năm 1807.

Đến năm 1844, vua Thiệu Trị cho xây dựng lại nơi này thành chùa và sắc phong làm quốc tự.

Cổng tam quan chùa Diệu Đế được xây dựng theo dạng cổ lâu, hướng ra sông Đông Ba và kinh thành Huế.

Công trình có ba cửa ra vào, tầng trên thờ Hộ pháp; phía trước là hệ thống bậc cấp dẫn xuống bờ sông.

Chùa có diện tích khoảng 2.500m², được bao quanh bởi la thành. Đây là một trong ba ngôi quốc tự thời Nguyễn còn tồn tại ở Huế, cùng với chùa Thiên Mụ và chùa Thánh Duyên.

Sau biến cố thất thủ kinh đô Huế năm 1885, một số quan lại triều Nguyễn chuyển đến chùa Diệu Đế làm việc. Nhiều hạng mục từng được trưng dụng làm công đường, kho bạc, xưởng đúc tiền, nơi quan sát thiên văn và cả nhà lao.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, nhà bia và nhà chuông là hai công trình còn được bảo tồn gần như nguyên trạng.

Quả chuông đồng cổ đặt trong lầu lục giác được đúc năm 1846, nặng gần 4 tấn. Thân chuông trang trí họa tiết nhị thập bát tú (28 chòm sao), cùng những bài minh được khắc công phu, mang dấu ấn nghệ thuật thời Nguyễn.

Bia đá “Ngự chế thi đề Diệu Đế tự” được dựng năm 1846, khắc bài tựa ghi lại việc xây dựng chùa Diệu Đế cùng 7 bài thơ do vua Thiệu Trị sáng tác. Tấm bia được đặt trong nhà lục giác, có phần trán và bệ đá chạm khắc hoa văn tinh xảo.

Bức hoành phi “Diệu Đế Quốc Tự” nổi bật giữa hệ thống kiến trúc gỗ chạm khắc cầu kỳ. Hoành phi có lạc khoản ghi năm Thiệu Trị thứ tư (1844), gắn với thời điểm ngôi chùa được xây dựng và sắc phong làm quốc tự.

Năm 2018, chùa Diệu Đế khởi công đợt đại trùng tu, trong đó chánh điện mới được xây dựng theo kiến trúc nhà rường truyền thống Huế.

Chánh điện mới được thiết kế với ba gian hai chái, mái lợp ngói liệt, mặt tiền gồm năm cửa. Gian giữa thờ các tượng Phật sơn son thếp vàng, hai bên bố trí các tượng La Hán.

Điểm đặc biệt của chùa là chánh điện cũ Đại Hùng bảo điện, rộng khoảng 350m². Tháng 9/2022, công trình được “thần đèn” Nguyễn Văn Cư cùng cộng sự di dời nguyên khối gần 19m về phía sau nhằm bảo tồn kiến trúc và bức bích họa “Long vân khế hội”.

Bức họa còn gọi là “Cửu long ẩn vân”, thể hiện 5 con rồng ẩn hiện giữa các tầng mây trên trần điện và 4 con rồng uốn lượn trên các cột trụ.

Tác phẩm dài hơn 10m, rộng gần 11m, mang phong cách bích họa cung đình, được thực hiện trong đợt trùng tu chùa vào khoảng năm 1953.

Tháng 3/2008, bức họa được công nhận kỷ lục “Bức tranh vẽ trên trần chánh điện xưa và lớn nhất Việt Nam”.

Hai trong số những hình tượng rồng được thể hiện trên bức bích họa “Long vân khế hội”, với nét vẽ và màu sắc tinh xảo.

Trải qua thời gian, một số vị trí của tác phẩm đã phai màu, bong tróc nhưng nhiều chi tiết vẫn còn khá rõ nét.

Bên trong chánh điện cũ còn lưu giữ nhiều pho tượng Phật quý cùng các đồ thờ có giá trị, được bài trí trang nghiêm trong không gian cổ kính.

Nhiều pho tượng Phật cổ có niên đại từ thế kỷ XIX vẫn được lưu giữ tại chùa Diệu Đế.

Theo các tư liệu lịch sử, một số tượng thờ tại đây được chuyển từ chùa Giác Hoàng trong kinh thành Huế sau khi ngôi chùa này bị triệt giải năm 1885.

Đại đức Nhân Tâm, tăng sĩ chùa Diệu Đế, thắp hương trước bàn thờ đặt bài vị vua Thiệu Trị, nằm ở góc phải chánh điện cũ.

Theo Đại đức Nhân Tâm, hằng năm, vào ngày 27/9 âm lịch, nhà chùa tổ chức lễ tưởng niệm húy nhật vua Thiệu Trị.

Ngày nay, bên cạnh việc lưu giữ những giá trị lịch sử, kiến trúc và nghệ thuật, chùa Diệu Đế còn là nơi tổ chức lễ tắm Phật, rước Phật vào mỗi mùa Phật đản, đồng thời thu hút người dân và du khách đến tham quan, chiêm bái, tìm hiểu văn hóa cố đô Huế.