Ngôi nhà thứ hai của học sinh nội trú vùng biên

Học sinh Trường Phổ thông nội trú Tiểu học & THCS La Êê được chăm sóc, động viên trong những ngày đầu làm quen với môi trường nội trú. Ảnh: NTCC.

Năm học 2026–2027, 6 trường phổ thông dân tộc nội trú liên cấp tiểu học và THCS tại các xã biên giới của Đà Nẵng bắt đầu hoạt động. Với nhiều học sinh, đây là lần đầu các em sống xa gia đình trong thời gian dài. Vì vậy, cùng với tổ chức dạy học, các trường tập trung xây dựng môi trường sinh hoạt an toàn, nền nếp, giúp học sinh từng bước thích nghi và hình thành kỹ năng tự lập.

Những ngày đầu xa gia đình

Alăng Thị Kim Hằng, sinh năm 2020, năm nay vào lớp 1 Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Hùng Sơn (xã Hùng Sơn, TP Đà Nẵng). Cùng học tại ngôi trường mới với Hằng là anh trai Alăng Đức Hùng, sinh năm 2014, vào lớp 7.

Nhà ở cách trường khoảng 35km, việc hai con cùng học nội trú khiến vợ chồng anh Alăng Thương, chị Alăng Thị Với vừa vui vừa có chút lo lắng. Hằng còn nhỏ, trước đây chưa từng phải xa bố mẹ trong thời gian dài. Trong khi đó, điều kiện học tập tại trường mới tốt hơn, các em được hỗ trợ ăn, ở nên gia đình kỳ vọng con có môi trường học tập ổn định.

“Hằng tuy còn nhỏ nhưng có anh trai học lớp 7 ở cùng trường nên gia đình có phần yên tâm. Tuần đầu tiên trước khai giảng, khi con vừa xuống trường tập trung, cứ cách ngày là bố mẹ xuống trường thăm con. Giờ con đã quen trường, thầy cô thì mình thưa dần để các cháu tự lập, thích nghi với cuộc sống ở trường”, anh Thương chia sẻ.

Thầy cô giáo phụ trách công tác nội trú Trường Phổ thông nội trú Tiểu học & THCS A Vương chăm lo cho học sinh từ chuẩn bị đồng phục, giờ ăn, giờ tự học... Ảnh: NTCC

Thôn Glao có 46 học sinh theo học tại Trường Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Hùng Sơn. Với những thôn cách xa trường, đường sá đi lại còn nhiều khó khăn như Glao, việc tập trung học tập, ăn ở tại trường giúp học sinh duy trì việc học thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, với học sinh nhỏ tuổi, việc thay đổi môi trường sống, lại không có bố mẹ bên cạnh sẽ gặp nhiều khó khăn. Những ngày đầu, các em thường nhớ nhà, gặp nhiều bỡ ngỡ với nếp sinh hoạt mới, chưa thích ứng với môi trường nội trú, còn rụt rè vì lạ bạn, lạ cô.

“Ở môi trường nội trú, thầy cô không chỉ là người dạy học mà cũng là những người gần gũi, chăm sóc, đồng hành với học sinh mỗi ngày. Vì thế, thầy cô giáo ở các trường theo sát từng học sinh, nhất là trẻ lớp 1 và hoàn cảnh khó khăn, giúp các em sớm thích nghi, yên tâm học tập”, bà Lê Thị Bích Thuận, Giám đốc Sở GD&ĐT Đà Nẵng cho hay.

Cô Arất Thị Thu, giáo viên chủ nhiệm lớp 1 Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Avương (xã A Vương, TP Đà Nẵng), cho biết, những ngày đầu năm học luôn có nhiều cảm xúc. Học sinh lớp 1 còn nhỏ, chưa quen môi trường tập thể nên giáo viên phải dành nhiều thời gian gần gũi, hướng dẫn và tạo cảm giác an toàn cho các em.

Từ việc nhắc học sinh ăn uống, giữ vệ sinh cá nhân, chuẩn bị đồ dùng học tập đến động viên khi các em nhớ nhà, những công việc tưởng nhỏ lại chiếm nhiều thời gian của giáo viên. Đổi lại, khi học sinh dần quen lớp, quen bạn, biết tự thực hiện những phần việc phục vụ bản thân, thầy cô có thêm điều kiện tập trung cho hoạt động dạy học.

Học sinh Trường phổ thông nội trú Tiểu học & THCS A Vương được theo dõi và hướng dẫn kỹ các kỹ năng tự phục vụ như vệ sinh cá nhân, sắp xếp chăn màn, vệ sinh phòng ở... Ảnh: NTCC

Chỉ sau một thời gian ngắn, Hốih Pơloong Hoàng Myli, học sinh lớp 9 Trường Phổ thông nội trú Tiểu học & THCS Hùng Sơn đã thích nghi với mái nhà nội trú cùng những nếp sinh hoạt mới.

“Em rất vui khi được học và ở nội trú cùng các bạn. Chúng em được thầy cô chăm lo từng bữa ăn, giấc ngủ, được học tập, vui chơi và tham gia nhiều hoạt động cùng nhau. Những ngày đầu còn nhớ nhà nhưng em dần quen và thấy rất vui khi được đến trường mỗi ngày”, Hoàng Myli nói.

Ating Huỳnh Công Thuận, học sinh lớp 7 tại Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS Avương, cũng hòa nhập nhanh với môi trường nội trú. Ăn ở, sinh hoạt tại trường giúp em có thêm thời gian học tập, vui chơi và tham gia các hoạt động cùng bạn bè sau giờ học.

Để những thay đổi ấy diễn ra thuận lợi, công tác chuẩn bị, tập huấn cho đội ngũ được Sở GD&ĐT Đà Nẵng đi trước một bước, hoàn tất trước ngày học sinh tựu trường. Cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên các trường nội trú liên cấp được tập huấn về quản lý học sinh, chăm sóc, nuôi dưỡng, bảo vệ và hỗ trợ các em trong quá trình học tập, sinh hoạt.

“Chúng tôi tổ chức tập huấn sát với yêu cầu thực tế của mô hình trường nội trú. Giáo viên không chỉ làm tốt nhiệm vụ giảng dạy mà còn phải nắm vững kỹ năng quản lý, chăm sóc, nuôi dưỡng, bảo vệ và hỗ trợ học sinh trong quá trình học tập, sinh hoạt tại trường”, bà Lê Thị Bích Thuận, Giám đốc Sở GD&ĐT Đà Nẵng cho biết.

Rèn tính tự lập và khả năng tự học cho học sinh

Với học sinh nội trú, quá trình thích nghi không chỉ là quen trường, quen lớp. Các em còn phải học cách tự tổ chức cuộc sống của mình trong một môi trường có nhiều quy định và sinh hoạt tập thể. Những việc trước đây có cha mẹ hỗ trợ nay được giáo viên hướng dẫn để trẻ từng bước tự thực hiện. Từ sắp xếp đồ dùng, giữ vệ sinh cá nhân, vệ sinh phòng ở, lịch sinh hoạt theo giờ ăn, giờ ngủ, giờ tự học... mỗi hoạt động đều trở thành một phần của quá trình rèn nền nếp.

Thầy Lê Công Hiệu, Tổ trưởng Tổ nội trú, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học & THCS Hùng Sơn cho biết, giáo viên phụ trách nội trú có công việc khác với giáo viên chỉ đứng lớp. Ngoài theo dõi việc học, thầy cô phải nắm tình hình sinh hoạt, tâm lý và mức độ thích nghi của từng học sinh.

Học sinh lớp 1 hoặc những em lần đầu xa gia đình cần được hướng dẫn kỹ hơn. Giáo viên kiên trì chỉ dẫn từng việc nhỏ, sau đó giảm dần sự hỗ trợ khi học sinh đã quen. Cách làm này giúp các em không phụ thuộc vào người lớn mà từng bước chủ động với cuộc sống của mình.

Giờ ăn của học sinh Trường Phổ thông nội trú Tiểu học & THCS La Êê. Ảnh: NTCC.

Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS A Vương có 928 học sinh được huy động đến trường trong năm học 2026 - 2027, trong đó 667 em được ở lại nội trú; những học sinh ở gần trường được khuyến khích theo hình thức bán trú. Nhà trường xây dựng thời gian biểu ngoài giờ học với các hoạt động tự học buổi tối, thể thao, văn nghệ và kỹ năng sống.

Không gian nội trú vì thế không chỉ phục vụ ăn, ngủ mà trở thành một phần của quá trình giáo dục. Học sinh được rèn thói quen tuân thủ thời gian, giữ gìn không gian chung và chủ động hoàn thành những nhiệm vụ phù hợp với lứa tuổi.

Cô Nguyễn Thị Mai Quế, Hiệu trưởng Trường Phổ thông nội trú liên cấp Tiểu học và THCS A Vương, cho rằng, những ngày đầu năm học, điều quan trọng là giúp học sinh cảm thấy an toàn và được quan tâm. Khi đã có cảm giác gần gũi với trường lớp, các em sẽ dễ hình thành nền nếp học tập và sinh hoạt.

“Các em còn nhỏ, nên ngoài dạy kiến thức của các môn học, thầy cô phải gần gũi, chăm sóc và động viên. Chỉ cần thấy các em vui vẻ, ăn ngon, ngủ ngon và hào hứng đến lớp mỗi ngày, chúng tôi thấy rất vui”, cô Quế chia sẻ.

Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS La Êê chú trọng ổn định giờ giấc, bữa ăn, vệ sinh và các hoạt động nội trú ngay từ đầu năm học để học sinh nhanh chóng bắt nhịp. Bà Lê Cảnh Phương Hạnh, Hiệu trưởng cho biết, khó khăn hiện nay là thời tiết bước vào mùa mưa, đường sá lầy lội, trong khi tuyến 14D xuống cấp khiến việc vận chuyển hàng hóa, thực phẩm lên trường gặp trở ngại. Nhà trường chủ động khắc phục để bảo đảm bữa ăn cho học sinh.

Gắn trường học với văn hóa vùng biên

Một điểm riêng của các trường nội trú vùng biên là đời sống học tập không tách rời cộng đồng nơi học sinh sinh sống. Bởi vậy, cùng với duy trì nền nếp nội trú, các trường từng bước đưa văn hóa địa phương vào hoạt động giáo dục.

Tại Avương, học sinh sẽ được tham gia các hoạt động như dệt thổ cẩm, đánh cồng chiêng, tâng tung da dá và làm quen với nhạc cụ dân tộc. Những hoạt động này được tổ chức trong thời gian ngoại khóa, tạo thêm không gian để học sinh giao lưu, thực hành và hiểu hơn về văn hóa của cộng đồng mình.

Cách tổ chức ấy giúp môi trường nội trú không trở thành một không gian tách biệt với đời sống bản địa. Học sinh vừa làm quen với nếp sinh hoạt tập thể, vừa được trao truyền để có nền tảng vững chắc làm tiền đề cho việc giữ gìn những giá trị văn hóa đã gắn với gia đình và cộng đồng.

Học sinh Trường Phổ thông nội trú Tiểu học & THCS La Êê tập thể dục giữa giờ.

Cô Huỳnh Thị Yên, giáo viên được điều động về Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Hùng Sơn, có hơn 10 năm gắn bó với học sinh vùng cao. Quá trình gắn bó lâu năm với vùng cao giúp giáo viên hiểu hơn về hoàn cảnh, nếp sinh hoạt và những nét văn hóa của học sinh Cơ Tu, từ đó có cách đồng hành phù hợp hơn với các em.

Theo cô, ngôi trường mới không chỉ có điều kiện dạy học tốt hơn mà còn mở ra cơ hội tiếp cận cách tổ chức giáo dục trong môi trường nội trú. “Phần lớn học sinh của trường là con em đồng bào Cơ Tu, đời sống còn nhiều khó khăn, giáo viên vì vậy không chỉ truyền đạt kiến thức mà phải quan tâm, chia sẻ và đồng hành, giúp các em tự tin, từng bước hình thành ý thức tự lập và phát triển toàn diện”, cô Yên chia sẻ.