Chuyên gia: Bộ GD-ĐT siết phương thức tuyển sinh, chiến lược học tập của thí sinh cần thay đổi

Khắc phục tình trạng "loạn" phương thức xét tuyển

Như tin đã đưa, theo dự thảo đang được Bộ GD-ĐT lấy ý kiến, đề xuất sửa đổi quy định tuyển sinh đại học, bộ sẽ có bước điều chỉnh mang tính hệ thống nhằm góp phần khắc phục tình trạng "loạn" phương thức xét tuyển, giảm lạm phát điểm số và trả quá trình tuyển sinh về đúng bản chất đánh giá năng lực.

Cụ thể, Bộ GD-ĐT dự kiến từ năm 2027, mỗi ngành, chương trình được áp dụng tối đa 3 phương thức tuyển sinh và đến năm 2028 còn 1 phương thức.

TS Hoàng Phương, Trưởng Chương trình Tiếp thị kỹ thuật số và Truyền thông xã hội, Trường Đại học Anh quốc Việt Nam (BUV) nhận xét, giai đoạn trước, các trường sử dụng phương thức xét tuyển với các chỉ tiêu chia nhỏ lẻ tạo ra một ma trận rắc rối, gây áp lực tâm lý và chi phí cơ hội lớn cho học sinh. Do đó, việc rút gọn buộc hệ thống phải minh bạch hơn, giúp thí sinh dễ dàng theo dõi và lập chiến lược học tập trọng tâm.

“Giảm số lượng phương thức đồng nghĩa với việc giảm thiểu tình trạng một thí sinh trúng tuyển bằng nhiều phương thức khác nhau vào cùng một ngành, gây khó khăn cho khâu lọc ảo và quản trị chỉ tiêu của các trường”, TS Hoàng Phương nêu.

Theo bà, vào năm 2028, khi mỗi ngành/chương trình đào tạo chỉ sử dụng một phương thức vào năm 2028, các cơ sở giáo dục đại học sẽ chịu áp lực phải tìm ra hoặc thiết kế một công cụ đánh giá (ví dụ kỳ thi đánh giá năng lực toàn diện, xét tuyển dựa trên hồ sơ tổng hợp tích hợp phỏng vấn) có đủ độ tin cậy, độ phân hóa và tính bao quát cao để chọn đúng chân dung sinh viên phù hợp với chuyên môn.

Để cạnh tranh, các trường buộc phải chuyển dịch từ việc sáng tạo phương thức xét tuyển sang việc nâng cấp chất lượng đào tạo thực chất.

TS Hoàng Phương, Trưởng Chương trình Tiếp thị kỹ thuật số và Truyền thông xã hội, Trường Đại học Anh quốc Việt Nam (BUV)

Tại phiên giải trình ngày 20-9 trước Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Hoàng Minh Sơn (về tình hình thực hiện chính sách pháp luật trong lĩnh vực GD-ĐT), Bộ trưởng nêu rõ quan điểm của Bộ GD-ĐT: Bộ tôn trọng quyền tự chủ tuyển sinh của các trường nhưng vẫn phải đặt ra các hàng rào kỹ thuật chung để bảo đảm công bằng, độ tin cậy và đánh giá đúng năng lực người học.

Theo Bộ trưởng, hiện các trường sử dụng nhiều phương thức tuyển sinh, Bộ thống kê và phân loại thành khoảng 20 nhóm. Tuy nhiên, về cơ bản vẫn tập trung vào một số phương thức chính như xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ, xét kết quả các kỳ thi đánh giá năng lực, kết hợp kết quả thi tốt nghiệp THPT với các phương thức khác, sử dụng chứng chỉ quốc tế…

Trên cơ sở phân tích dữ liệu tuyển sinh nhiều năm và kết quả học tập của học sinh, Bộ GD-ĐT cho rằng cần có lộ trình giảm số lượng phương thức tuyển sinh. Mục tiêu là với mỗi ngành, chương trình đào tạo, khi đã xác định được năng lực cần đánh giá và phương thức phù hợp nhất thì tiến tới sử dụng một phương thức phù hợp.

Chỉ còn 1 phương thức tuyển sinh/ngành, thí sinh cần chuẩn bị ra sao?

Trước việc thí sinh, phụ huynh lo lắng thay đổi này có thể làm giảm cơ hội xét tuyển của thí sinh, TS Hoàng Phương khuyến cáo, đến năm 2028, khi mỗi ngành chỉ còn 1 phương thức, học sinh cần xác định rõ ngành học mục tiêu ngay từ lớp 10 hoặc 11. Từ đó, nghiên cứu xem trường đại học mơ ước sẽ sử dụng phương thức độc tôn nào (ví dụ: chỉ xét đánh giá năng lực, hoặc chỉ xét điểm thi THPT), từ đó "đo ni đóng giày" toàn bộ lộ trình ôn tập theo đúng yêu cầu của phương thức đó.

Cũng theo TS Hoàng Phương, hiện tại, một học sinh có thể dùng 1 bộ hồ sơ duy nhất để nộp vào 5 trường bằng 5 phương thức khác nhau. Nhưng khi bị giới hạn phương thức, các trường đại học top đầu chắc chắn sẽ ưu tiên sử dụng kết quả từ các kỳ thi đánh giá năng lực (như của Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TPHCM) hoặc đánh giá tư duy (như của Đại học Bách Khoa) để làm thước đo phân hóa thí sinh, thay vì chỉ dựa vào điểm thi tốt nghiệp THPT. Do đó, chiến lược học tập của thí sinh cũng cần thay đổi từ việc "học thuộc lòng, luyện mẹo giải đề nhanh theo khối" sang rèn luyện tư duy logic, khả năng đọc hiểu văn bản dài, xử lý số liệu và giải quyết vấn đề đa nền tảng.

Nếu trường xét tuyển bằng đánh giá năng lực, hãy luyện cường độ cao các dạng bài tư duy logic và xử lý số liệu. Nếu trường yêu cầu xét tuyển tổng hợp, hãy dành thời gian rèn luyện kỹ năng phỏng vấn, thể hiện rõ bức chân dung cá nhân nhất quán. Thí sinh cần bắt đầu làm quen với cấu trúc đề thi đánh giá năng lực hoặc đánh giá tư duy; cần khoanh vùng những mảng kiến thức còn hổng (thường là các môn không thuộc khối thi truyền thống thế mạnh) để bồi đắp từ từ.

Chuyên gia khuyến nghị: học sinh cần duy trì phong độ học tập ổn định xuyên suốt 3 năm THPT.  Ảnh: KIỀU TRINH

Khuyến nghị cụ thể hơn cho thí sinh, TS Hoàng Phương nêu đối với các trường chọn phương thức xét tuyển tổng hợp (kết hợp hồ sơ, học bạ và phỏng vấn), họ sẽ đánh giá thí sinh qua một lăng kính khắt khe hơn. Thay vì làm đẹp hồ sơ bằng những điểm số được "bơm" vào phút chót, học sinh cần duy trì phong độ học tập ổn định xuyên suốt 3 năm THPT; duy trì kết quả học tập ổn định trên lớp. Dù phương thức xét tuyển là gì, một bảng điểm THPT không có sự trồi sụt thất thường luôn là minh chứng cho thái độ học tập bền bỉ và kỷ luật cá nhân.

Song song đó, các trải nghiệm ngoại khóa cần có tính ứng dụng, gắn liền với sở thích cá nhân hoặc định hướng nghề nghiệp để làm chất liệu thực chất cho các vòng phỏng vấn hoặc bài luận sâu. Bởi, các trường đại học top đầu ngày càng tìm kiếm những sinh viên không chỉ giỏi giải đề, mà còn có tính người, có chiều sâu suy nghĩ và sự thấu cảm…