Thái Nguyên: Tinh gọn mạng lưới trường học, đổi mới quản trị để nâng chất lượng

Từ sắp xếp mạng lưới đến thay đổi cách quản trị

Năm học 2026-2027 là năm đầu tiên ngành giáo dục Thái Nguyên triển khai các nhiệm vụ trong bối cảnh mạng lưới trường học đã được sắp xếp tại 100% xã, phường. Toàn tỉnh hiện có hơn 30.000 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên; hơn 98% giáo viên đạt chuẩn đào tạo. Tuy nhiên, một số cấp học, môn học vẫn thiếu giáo viên; cơ sở vật chất ở một số nơi còn thiếu phòng học, phòng bộ môn và công trình phụ trợ. Điều kiện học tập giữa các khu vực cũng còn chênh lệch.

Học sinh Trường Tiểu học Thần Sa (Thái Nguyên) bắt đầu năm học mới 2026-2027. Ảnh: Trường Tiểu học Thần Sa

Thực tế này cho thấy, sau khi thu gọn mạng lưới, bài toán tiếp theo không đơn thuần là ổn định tổ chức mà là làm thế nào để các trường vận hành hiệu quả hơn với quy mô mới.

Tại Trường Tiểu học Thần Sa, mô hình quản lý sau sắp xếp thể hiện khá rõ sự thay đổi này. Nhà trường có điểm trường chính, hai điểm trường Trung Thành, Lũng Luông cùng các điểm trường khác. Địa bàn miền núi, dân cư phân tán, hơn 98% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số; khoảng cách từ Trung Thành đến Lũng Luông khoảng 10km đường rừng.

Với một trường có địa bàn như vậy, việc tổ chức quản lý không thể chỉ dựa vào sự hiện diện thường xuyên của ban giám hiệu tại điểm trường chính. Nhà trường phải phân công rõ trách nhiệm, duy trì thông tin liên tục giữa các điểm trường, thống nhất chuyên môn, theo dõi học sinh, rà soát phòng học và thiết bị; giáo viên có thể hỗ trợ linh hoạt giữa các điểm khi cần thiết.

Ở Trường THCS Nha Trang, phường Phan Đình Phùng, bài toán lại nằm ở quy mô. Trường có điểm chính và một điểm trường, với 63 lớp, hơn 2.800 học sinh. Sau sắp xếp, việc điều hành được tổ chức theo hướng phân công một phó hiệu trưởng phụ trách điểm trường, bố trí giáo viên cốt cán, tăng phối hợp chuyên môn, sử dụng hạ tầng công nghệ thông tin, chia sẻ học liệu số và hồ sơ điện tử.

Như vậy, khi quy mô trường học thay đổi, vai trò của cán bộ quản lý cũng thay đổi theo. Người đứng đầu không chỉ quản lý hoạt động tại một cơ sở mà phải điều phối một hệ thống gồm nhiều điểm trường, nhiều nhóm giáo viên và học sinh, với yêu cầu thống nhất về chuyên môn nhưng vẫn phải phù hợp với điều kiện từng địa bàn.

Đây cũng là lý do ngành giáo dục Thái Nguyên xác định chuyển từ “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”, tăng quản trị dựa trên dữ liệu, đẩy mạnh cải cách hành chính và giảm giấy tờ không cần thiết.

Không chỉ giảm đầu mối, phải nâng hiệu quả từng điểm trường

Một trong những vấn đề đáng chú ý sau sắp xếp là không phải điểm trường nào cũng có thể đóng hoặc chuyển toàn bộ học sinh về trường chính. Với địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa, việc duy trì các điểm trường phù hợp vẫn cần thiết để bảo đảm quyền tiếp cận giáo dục của học sinh. Mục tiêu của tỉnh vì vậy là rà soát, củng cố mạng lưới nhưng vẫn duy trì các điểm trường phù hợp với điều kiện địa hình và dân cư .

Tỉnh Thái Nguyên xác định tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, giải quyết tình trạng thừa, thiếu giáo viên, thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng AI trong dạy học và quản lý, đồng thời bảo đảm cơ hội học tập cho học sinh ở khu vực miền núi, dân tộc thiểu số và địa bàn còn khó khăn. Ảnh: Trường Tiểu học Thần Sa

Tại Trường Mầm non 1/5, phường Tích Lương, sau khi hợp nhất từ Mầm non 1/5, Độc Lập và Hoa Hồng, nhà trường có 32 nhóm, lớp với hơn 700 trẻ và gần 100 cán bộ, giáo viên, nhân viên, cấp dưỡng, bảo vệ. Quy mô lớn hơn khiến những công việc trước đây có thể xử lý ở từng trường nay phải được đưa vào một quy trình chung.

Nhà trường thống nhất cách kiểm soát khẩu phần, thực đơn, số lượng thực phẩm nhập vào, giám sát bếp ăn. Các biểu mẫu, quy trình theo dõi được dùng thống nhất; mã QR được sử dụng để cung cấp thông tin về nguồn thực phẩm, thực đơn và khẩu phần tại các bếp ăn.

Đây là một thay đổi đáng chú ý trong quản trị trường học bởi quy mô càng lớn, càng khó điều hành bằng phương thức thủ công và phụ thuộc vào từng cá nhân. Các quy trình phải được chuẩn hóa, thông tin phải được cập nhật và người quản lý phải có công cụ để kiểm soát hoạt động của toàn hệ thống.

Tại Trường Tiểu học và THCS 915 Gia Sàng, sau khi các trường được tổ chức lại thành các điểm trường, vấn đề được đặt vào việc tạo sự thống nhất giữa giáo viên, học sinh đến từ những môi trường khác nhau. Nhà trường chú trọng sự công bằng, minh bạch, phối hợp chuyên môn và xây dựng văn hóa chung.

Những trường hợp trên cho thấy sắp xếp mạng lưới chỉ tạo ra một cấu trúc mới. Để cấu trúc đó vận hành hiệu quả, cách quản trị cũng phải thay đổi theo.

Với hơn 400.000 học sinh, nhiệm vụ trong năm học 2026-2027 của ngành giáo dục Thái Nguyên tiếp tục ổn định mạng lưới sau sắp xếp và nâng chất lượng giáo dục. Tỉnh xác định tiếp tục đầu tư cơ sở vật chất, giải quyết tình trạng thừa, thiếu giáo viên, thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng AI trong dạy học và quản lý, đồng thời bảo đảm cơ hội học tập cho học sinh ở khu vực miền núi, dân tộc thiểu số và địa bàn còn khó khăn.