Ngủ đúng giờ: Cách dưỡng can theo Đông y

1. Vì sao Đông y coi trọng giấc ngủ

Bác sĩ nội trú Nguyễn Thành Vương, Khoa Y học cổ truyền, Trường Đại học Y Hà Nội cho biết, trong y học cổ truyền, can tàng huyết, có chức năng sơ tiết, giúp khí huyết vận hành thông suốt và điều hòa hoạt động của nhiều tạng phủ. Khi cơ thể được nghỉ ngơi đầy đủ, khí huyết được điều hòa, tinh thần thư thái sẽ góp phần duy trì trạng thái cân bằng của cơ thể.

Ngược lại, thói quen thức khuya kéo dài, ngủ không đủ giấc hoặc thường xuyên đảo lộn giờ ngủ có thể khiến cơ thể mệt mỏi, tinh thần kém tỉnh táo, dễ cáu gắt, ăn uống thất thường. Theo quan niệm y học cổ truyền, những biểu hiện này có thể liên quan đến tình trạng khí cơ không điều đạt và sự mất cân bằng trong chức năng sơ tiết của can.

Vì vậy, ngủ đúng giờ là một biện pháp dưỡng sinh đơn giản, không tốn kém và có thể thực hiện hằng ngày.

2. Nên ngủ vào giờ nào để dưỡng can?

Trong lý luận y học cổ truyền, khoảng thời gian từ 23 giờ đến 3 giờ sáng thường được nhắc đến khi nói về giờ hoạt động của đởm và can. Vì vậy, duy trì thói quen đi ngủ sớm, trong đó có việc hạn chế thức quá khuya, được xem là có lợi cho dưỡng sinh.

Người trưởng thành nên cố gắng xây dựng lịch ngủ đều đặn, hạn chế thay đổi giờ đi ngủ quá nhiều giữa các ngày. Nếu có thể, nên hình thành thói quen chuẩn bị đi ngủ từ khoảng 22 giờ và ngủ trước 23 giờ.

Đối với người thường xuyên phải làm việc ca đêm hoặc có lịch sinh hoạt đặc thù, không nên tự tạo áp lực phải ngủ theo một khung giờ cứng nhắc. Thay vào đó, cần ưu tiên thời lượng ngủ đầy đủ và duy trì lịch nghỉ ngơi ổn định nhất có thể.

Tập dưỡng sinh nhẹ giúp thư giãn trước khi ngủ.

3. Cách nào giúp ngủ đúng giờ?

3.1. Hạn chế thức khuya: Thức khuya thường xuyên là một trong những thói quen cần điều chỉnh nếu muốn xây dựng nếp sinh hoạt tốt cho sức khỏe; có thể bắt đầu bằng việc đưa giờ đi ngủ sớm hơn 15-30 phút mỗi vài ngày thay vì thay đổi đột ngột. Khi cơ thể quen dần, việc duy trì giờ ngủ sớm sẽ trở nên dễ dàng hơn.

3.2. Tạo thói quen thư giãn trước khi ngủ: Khoảng 30-60 phút trước khi đi ngủ nên giảm các hoạt động gây kích thích như sử dụng điện thoại, máy tính, xem nội dung quá căng thẳng hoặc làm việc với cường độ cao; có thể thay bằng những hoạt động nhẹ nhàng như đọc sách, nghe nhạc với âm lượng vừa phải, tập thở chậm hoặc thực hiện một số động tác dưỡng sinh nhẹ.

Theo quan niệm của y học cổ truyền, giữ tâm thần thư thái có ý nghĩa quan trọng trong dưỡng sinh. Vì vậy, giảm căng thẳng trước khi ngủ không chỉ giúp dễ đi vào giấc ngủ mà còn góp phần duy trì trạng thái tinh thần ổn định.

3.3. Ăn tối vừa phải, không quá muộn: Bữa tối nên ăn vừa đủ, tránh ăn quá nhiều hoặc sử dụng các món khó tiêu sát giờ đi ngủ. Ăn quá no vào buổi tối có thể gây đầy bụng, khó chịu, ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.

Đặc biệt, nên hạn chế rượu bia vào buổi tối. Rượu bia không phải là cách giúp ngủ ngon, ngược lại, có thể làm giấc ngủ bị gián đoạn và không phục hồi tốt. Đối với người mắc bệnh gan, việc hạn chế hoặc tránh rượu bia càng cần được chú trọng.

3.4. Duy trì vận động ban ngày: Vận động hợp lý vào ban ngày giúp cơ thể tiêu hao năng lượng, hỗ trợ tinh thần thư giãn và tạo điều kiện cho giấc ngủ ban đêm.

Có thể lựa chọn các hình thức vận động phù hợp như đi bộ, tập dưỡng sinh, thái cực quyền hoặc các bài tập nhẹ nhàng. Người lớn tuổi hoặc người đang mắc bệnh mạn tính nên lựa chọn cường độ vận động phù hợp với thể trạng. Không nên tập luyện quá nặng ngay trước giờ ngủ vì có thể khiến cơ thể hưng phấn, khó đi vào giấc ngủ.

Ngoài việc đảm bảo giấc ngủ tốt, người dân nên duy trì lối sống khoa học như ăn uống hợp lý, vận động phù hợp, hạn chế rượu bia, giữ tinh thần ổn định và nghỉ ngơi đầy đủ. Đặc biệt, nếu thường xuyên mất ngủ, ngủ chập chờn, thức giấc nhiều lần trong đêm hoặc buồn ngủ quá mức vào ban ngày, cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ cố gắng đi ngủ sớm.