Người dân vùng lũ quét thấp thỏm trong mùa mưa

Ám ảnh về lũ quét và sạt lở

Phóng viên ghi nhận từ ngày 17-18/8, con đường mòn dẫn vào bản Xa Lao, trước đây là bản Tung, xã vùng biên Trung Lý (huyện Mường Lát cũ, Thanh Hóa) vẫn gập ghềnh qua những triền núi. Ven đường là những căn nhà đơn sơ, nhiều ngôi nằm sát sườn dốc. Trên cao, những khối đá lớn xếp thành từng lớp, phía dưới là dòng suối Tung len qua bản.

Khung cảnh vùng biên tưởng bình yên nhưng với người dân, mỗi trận mưa lớn lại kéo theo một nỗi bất an.

Những ngôi nhà của người dân bản Xa Lao dọc con suối.

Ông Thào Văn Nham, 51 tuổi, sống ở bản Xa Lao, vẫn nhớ trận lũ năm 2019. Sau lần đó, nhiều vị trí trong bản xuất hiện sạt lở, đất đá từ trên núi tràn xuống khiến cuộc sống của người dân không còn bình yên như trước.

"Nay là tháng 8, mùa mưa bắt đầu tới rồi. Cứ hễ trời mưa là chúng tôi ngủ không yên. Tôi mong dân bản sớm được tái định cư đến nơi an toàn hơn", ông Nham nói.

Không chỉ đối mặt với nguy cơ thiên tai, cuộc sống của hàng chục hộ dân ở Xa Lao còn thiếu nhiều điều kiện thiết yếu. Bản chưa có điện lưới, không có sóng điện thoại, người dân không có tivi để cập nhật thông tin. Con đường vào bản chủ yếu là đường mòn, việc đi lại, vận chuyển hàng hóa đều khó khăn.

"Không điện lưới, không sóng điện thoại, nên cuộc sống của chúng tôi nhiều khó khăn, thiếu thốn lắm. Ai cũng mong mỏi sớm được di dời đến nơi có điện lưới và được an toàn hơn", anh Thào Seo Dĩ (38 tuổi) mong mỏi.

Gắn bó lâu năm với đồng bào Mông ở khu vực này, Trung tá Lê Đình Sỹ, Đồn Biên phòng xã Trung Lý, chứng kiến nhiều mùa mưa lũ và hiểu rõ nỗi lo của người dân.

Người dân bản vẫn còn ám ảnh với trận lũ quét năm 2019.

Theo ông Sỹ, trận lũ tháng 9/2019 là một trong những ký ức ám ảnh nhất với người dân Xa Lao.

Thời điểm đó, nhà anh Thào A Hòa nằm ở vị trí cao nhất bản, được xem là nơi tương đối an toàn để người dân tìm đến khi có mưa lũ. Tuy nhiên, một cây gỗ lớn chắn ngang suối Tung khiến dòng chảy thay đổi.

Nước lũ bất ngờ dâng mạnh, cuốn theo đất đá và tràn vào khu dân cư. Cả ngôi nhà của anh Hòa cùng gần 20 chiếc xe máy của người dân trong bản bị cuốn trôi, vùi lấp.

"Sau trận lũ ấy, người dân càng sợ hơn. Trước đây còn có thể tìm một vài nhà cao để tránh trú, nhưng giờ nhiều điểm đều tiềm ẩn nguy hiểm", Trung tá Sỹ cho hay.

Chờ nơi ở mới an toàn hơn

Trước nguy cơ thiên tai đe dọa tính mạng người dân, ngày 13/7/2022, HĐND tỉnh Thanh Hóa ban hành Nghị quyết số 275/NQ-HĐND về chủ trương đầu tư Dự án sắp xếp, ổn định dân cư cho các hộ dân bản Tung, xã Trung Lý, huyện Mường Lát, nay là bản Xa Lao, xã Trung Lý.

Mục tiêu của dự án là đưa người dân ra khỏi khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ ống, lũ quét, sạt lở đất; ổn định đời sống, giảm thiệt hại do thiên tai, đồng thời góp phần giảm nghèo, bảo vệ môi trường và củng cố quốc phòng - an ninh.

Bản Xa Lao chưa có điện lưới và sóng điện thoại, còn nhiều thiếu thốn.

Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện Mường Lát cũ được giao làm chủ đầu tư. Dự án có tổng mức vốn tối đa 18,9 tỷ đồng, dự kiến thực hiện trong giai đoạn 2022-2024.

Tuy nhiên, kế hoạch chưa thể hoàn thành như kỳ vọng. Đến ngày 7/10/2024, UBND tỉnh Thanh Hóa phải ban hành Quyết định số 4009/QĐ-UBND công bố tình huống khẩn cấp về sạt lở đất tại huyện Mường Lát cũ, trong đó có khu vực bản Tung.

Đến ngày 20/1/2026, UBND tỉnh tiếp tục phê duyệt Đề án "Sắp xếp, ổn định dân cư khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất tại các xã khu vực miền núi của tỉnh giai đoạn 2026-2030".

Lối vào bản Xa Lao là con đường nhỏ gập ghềnh.

Theo đề án, dự án sắp xếp, ổn định dân cư cho các hộ dân bản Tung, nay là bản Xa Lao, được đề xuất với quy mô 63 hộ, diện tích 4,37 ha. Tổng kinh phí dự kiến khoảng 40,9 tỷ đồng, trong đó 37,8 tỷ đồng dành cho đầu tư hạ tầng và 3,15 tỷ đồng xây dựng 63 căn nhà.

Những con số ấy đang được người dân Xa Lao chờ đợi, bởi với họ, khu tái định cư không chỉ là những căn nhà mới mà còn là cơ hội để rời khỏi vùng đất luôn rình rập hiểm nguy.

Ngày 10/8/2026, Ban Quản lý dự án đầu tư công trình giao thông tỉnh có văn bản gửi Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa liên quan đến khu tái định cư bản Tung. Theo đó, đơn vị đã trình Sở Tài chính thẩm định điều chỉnh chủ trương đầu tư và hiện Sở Tài chính đang thực hiện thẩm định.

Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Trần Văn Thắng, Chủ tịch UBND xã Trung Lý, cho biết, chính quyền địa phương đang phối hợp với các cơ quan chức năng đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án tái định cư cho đồng bào Mông ở hai bản Ma Hác và Xa Lao.

Theo ông Thắng, Ban Quản lý dự án đầu tư công trình giao thông tỉnh đang thực hiện các bước điều chỉnh dự toán, hoàn thiện thủ tục để triển khai dự án trong năm 2026.

"Chúng tôi mong muốn dự án sớm được triển khai để người dân có nơi ở an toàn, qua đó chấm dứt cảnh lo lắng mỗi khi mùa mưa bão về", ông Thắng nói.