Người giữ gìn chữ Thái cổ ở bản Liếng

Sinh ra và lớn lên trong gia đình người Thái giàu truyền thống, ông Tòng Văn Hân đã sớm nhận thức được giá trị của tiếng nói, chữ viết dân tộc mình. Năm 20 tuổi, ông Tòng Văn Hân bắt đầu học đọc, viết chữ Thái cổ từ chính ông nội. Với sự kiên trì và niềm đam mê, sau 5 năm, ông đã có thể đọc thông, viết thạo, thậm chí biên dịch được nhiều tài liệu chữ Thái cổ. Đó cũng là nền tảng để ông Tòng Văn Hân nuôi dưỡng ý tưởng truyền dạy lại cho cộng đồng, góp phần giữ gìn di sản văn hóa quý báu của dân tộc Thái.

Ông Tòng Văn Hân (thứ hai từ trái sang) viết chữ Thái cổ tại Ngày hội Văn hóa các dân tộc xã Thanh An lần thứ nhất, năm 2025.

Năm 2015, ông Hân mở lớp dạy chữ Thái cổ miễn phí tại nhà cho các em học sinh trong bản. Từ năm 2018 đến hết năm 2025, lớp học được duy trì vào các buổi tối tại nhà văn hóa bản Liếng hoặc tại nhà riêng của ông. Thời điểm đông nhất, học viên đến lớp lên đến 35 người và rất đa dạng thành phần, lứa tuổi, từ 15 đến hơn 70 tuổi, tất cả đều chung một mong muốn là hiểu và giữ gìn chữ viết của dân tộc mình. Lớp học vừa được tổ chức theo Chương trình hỗ trợ của Nhà nước và một phần từ sự chủ động mở lớp dạy miễn phí tại nhà riêng của ông Hân.

Với cách giảng dạy gần gũi, dễ hiểu, ông từng bước giúp học viên làm quen với mặt chữ, cách phát âm, rồi tiến tới đọc hiểu các câu tục ngữ, ca dao, truyện cổ của người Thái. Những buổi học không chỉ là nơi truyền đạt kiến thức mà còn trở thành không gian sinh hoạt văn hóa, nơi mọi người cùng nhau ôn lại những giá trị truyền thống.

Anh Lò Văn Tuấn, ở bản Liếng, không giấu được niềm vui khi nói về quá trình tham gia lớp học chữ Thái cổ. Anh chia sẻ rằng, dù công việc hằng ngày khá bận rộn, nhưng anh luôn sắp xếp thời gian tham gia đầy đủ. Cũng như anh, nhiều học viên khác trong bản cũng có chung tinh thần ham học hỏi và ý thức gìn giữ văn hóa truyền thống.

Theo anh Tuấn, việc được ông Hân trực tiếp truyền dạy đã mang lại cho anh rất nhiều thuận lợi. Từ chỗ chưa biết gì về chữ Thái cổ, nay anh đã có thể đọc, viết những ký tự cơ bản, từng bước tiếp cận kho tàng tri thức của cha ông để lại. Không dừng lại ở việc học chữ, anh còn hiểu sâu sắc hơn về nguồn cội, về những phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc Thái. Qua từng bài giảng, những câu chuyện lịch sử, văn hóa được lồng ghép sinh động đã giúp anh thêm yêu và tự hào về bản sắc dân tộc mình.

Chữ Thái cổ của đồng bào dân tộc Thái.

Song song với việc giảng dạy, ông Tòng Văn Hân còn dành nhiều năm nghiên cứu, sưu tầm, biên dịch và chuyển thể các tri thức dân gian của người Thái. Đến nay, ông đã hoàn thành 15 đầu sách quý, bao gồm những câu chuyện cổ, tục ngữ, ca dao mang đậm bản sắc dân tộc. Đây là nguồn tư liệu có giá trị trong việc phục dựng văn hóa Thái, cầu nối giúp thế hệ trẻ hiểu và trân trọng di sản của cha ông.

Tại Ngày hội Văn hóa các dân tộc xã Thanh An lần thứ nhất năm 2025, ông Hân đã mang chữ Thái cổ đến giới thiệu, trực tiếp viết chữ tặng người dân và du khách. Hoạt động này đã thu hút sự quan tâm, góp phần lan tỏa tình yêu đối với chữ viết truyền thống, khơi dậy ý thức bảo tồn văn hóa trong cộng đồng.

Theo ông Hân, việc học chữ Thái không chỉ đơn thuần là biết đọc, biết viết mà còn là hành trình tìm về cội nguồn, hiểu sâu hơn về bản sắc văn hóa của dân tộc. Khi nắm được ý nghĩa của từng câu tục ngữ, từng lời ca dao, mỗi người sẽ thêm trân trọng những giá trị tinh thần mà cha ông đã dày công gìn giữ và truyền lại qua bao thế hệ. Chính vì vậy, trong quá trình giảng dạy, ông không chỉ truyền đạt kiến thức chữ viết mà còn lồng ghép những câu chuyện về lịch sử, phong tục, tập quán của người Thái. Ông luôn khuyến khích học viên tích cực tham gia học tập, đồng thời cùng nhau luyện tập các làn điệu dân ca, bài hát truyền thống, tạo không khí học tập sôi nổi và gắn kết. Qua đó, chữ Thái cổ từng bước hiện diện sinh động trong đời sống hàng ngày, góp phần giữ gìn và lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc.

Bằng sự tâm huyết và nỗ lực không ngừng nghỉ, ông Tòng Văn Hân đã trở thành “cầu nối” giữa quá khứ và hiện tại. Những lớp dạy chữ Thái cổ của ông đã góp phần bảo tồn chữ viết, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, giúp văn hóa Thái tiếp tục được gìn giữ và phát huy trong đời sống hôm nay. Giữa nhịp sống hiện đại, câu chuyện của ông Hân là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống, đồng thời lan tỏa thông điệp rằng: Khi mỗi người cùng chung ý thức gìn giữ, những giá trị quý báu của dân tộc sẽ trường tồn cùng thời gian.