Người 'giữ lửa' khèn Mông ở Nghiên Loan

Một tiết mục khèn Mông do thầy giáo Lý Hồng Quân và các em học sinh biểu diễn.

Khèn Mông là nhạc cụ truyền thống có từ lâu đời và không thể thiếu trong đời sống tinh thần của đồng bào Mông. Tiếng khèn vang lên trong ngày hội, trong những phiên chợ xuân, trong lễ cưới hay mỗi dịp gặp gỡ cộng đồng.

Mỗi làn điệu khèn đều chứa đựng tâm tư, tình cảm và nét đẹp văn hóa riêng của người Mông. Thế nhưng, trước sự đổi thay của cuộc sống hiện đại, nhiều giá trị truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một khi ngày càng ít người trẻ biết thổi và múa khèn.

Trăn trở trước thực tế ấy, thầy giáo Lý Hồng Quân, giáo viên Trường PTDT bán trú Tiểu học Nghiên Loan II, xã Nghiên Loan, đã dành nhiều năm học tập, sáng tạo và truyền dạy nghệ thuật múa khèn cho thế hệ trẻ với mong muốn tiếng khèn Mông mãi ngân vang nơi non cao.

Sinh ra và lớn lên tại thôn Bản Nghè, xã Cao Minh, cũng như bao đứa trẻ người Mông khác, từ nhỏ tiếng khèn đã in sâu trong ký ức của anh Lý Hồng Quân. Tình yêu với khèn Mông lớn dần theo năm tháng, nhưng vì việc học, anh đành tạm gác niềm đam mê của mình.

Mãi đến khi học xong và trở về công tác tại Trường PTDT bán trú Tiểu học Nghiên Loan II, duyên với tiếng khèn mới thực sự quay trở lại. Chứng kiến ngày càng nhiều thanh niên không còn mặn mà với văn hóa truyền thống, nhiều người không biết thổi khèn, múa khèn, anh càng thêm day dứt.

Anh Quân chia sẻ: Tôi nhận thấy hiện nay nhiều thanh niên người Mông chỉ tập trung đi làm ăn mà ít quan tâm đến việc giữ gìn văn hóa dân tộc. Là giáo viên, tôi nghĩ mình cần phải làm điều gì đó để lớp trẻ yêu tiếng khèn và hiểu hơn về văn hóa dân tộc mình.

Một tiết mục biểu diễn độc đáo của thầy giáo Lý Hồng Quân và học trò của mình.

Nghĩ là làm, anh Quân đã thành lập Câu lạc bộ khèn Mông nhí thu hút 30 học sinh tham gia từ 8 đến 10 tuổi. Đây là nơi để những người yêu tiếng khèn gặp gỡ, giao lưu và cùng nhau gìn giữ nét đẹp văn hóa truyền thống. Ngoài thời gian lên lớp, anh dành thời gian dạy các em thổi khèn, múa khèn.

Ban đầu chỉ là những động tác cơ bản, nhưng để múa thành thạo lại là cả một quá trình rèn luyện đầy gian nan. Những động tác như khom lưng, xoay gót, hất gót hay xoay xoắn ốc đòi hỏi sự dẻo dai, bền bỉ và cả lòng kiên trì. Có những lúc tập luyện đến mệt nhoài, nhưng niềm đam mê với tiếng khèn đã giúp anh và các thành viên Câu lạc bộ không bỏ cuộc.

Từ những bước đi còn vụng về, những hơi khèn chưa tròn tiếng, dưới sự hướng dẫn tận tình của thầy Quân, nhiều em nhỏ đã dần yêu thích và say mê tiếng khèn dân tộc. Trong số đó, Thào Linh Chi, Hoàng Kim Phúc, Dương Thị Ngọc Dung và Lý Khai Sinh là những gương mặt tiêu biểu. Dù tuổi còn nhỏ nhưng các em đã có thể biểu diễn thành thạo nhiều tiết mục múa khèn, cùng thầy đi biểu diễn ở nhiều nơi để giới thiệu nét đẹp văn hóa dân tộc Mông.

Thầy giáo Lý Hồng Quân không chỉ biểu diễn thành thạo các điệu múa khèn truyền thống mà còn sáng tạo thêm nhiều động tác mới lạ, hấp dẫn. Khán giả nhiều nơi từng trầm trồ trước màn múa khèn trên dây, trên cột cao, trồng chuối thổi khèn hay những động tác kết hợp đầy kỹ thuật và đẹp mắt. Những sáng tạo ấy vừa giữ được hồn cốt truyền thống, vừa tạo thêm sức hút cho nghệ thuật múa khèn Mông trong đời sống hôm nay.

Những nỗ lực của thầy giáo trẻ đã được ghi nhận bằng nhiều giải thưởng, huy chương tại các hội diễn văn hóa từ cấp tỉnh đến Trung ương. Nhưng hơn tất cả, phần thưởng lớn nhất với thầy chính là khi nhìn thấy ngày càng nhiều em nhỏ yêu tiếng khèn, tự hào biểu diễn điệu múa truyền thống của dân tộc mình.