Người giữ nhịp cồng chiêng nơi đại ngàn Quảng Ngãi

Với ông, mỗi tiếng chiêng ngân lên không chỉ là âm thanh của lễ hội mà còn là tiếng vọng của ký ức, văn hóa và bản sắc dân tộc Xơ Đăng được trao truyền qua các thế hệ.

Trao truyền để tiếng chiêng không mai một

Từ lâu, cồng chiêng đã gắn bó với đời sống văn hóa, tinh thần của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên. Trong những lễ hội, sinh hoạt cộng đồng, tiếng chiêng hòa cùng điệu xoang tạo nên không gian văn hóa đặc sắc, trở thành một phần trong đời sống của buôn làng.

Nghệ nhân A Thu hướng dẫn các em học sinh cách chỉnh chiêng và cách đánh cồng chiêng

Ở thôn Đăk Trăm 1, xã Kon Đào, những âm thanh ấy vẫn được gìn giữ và tiếp nối. Nghệ nhân A Thu là một trong những người dành nhiều tâm huyết truyền dạy cồng chiêng cho lớp trẻ.

Ông bắt đầu biết đánh cồng chiêng từ những năm 1990 và được công nhận là nghệ nhân năm 2019. Qua nhiều năm học hỏi, thực hành và gắn bó với cồng chiêng, A Thu hiểu rằng việc bảo tồn không thể chỉ dừng lại ở những người đang biết đánh chiêng, mà quan trọng hơn là phải trao lại những kỹ năng, hiểu biết ấy cho thế hệ trẻ.

Trong những buổi truyền dạy, nghệ nhân A Thu hướng dẫn các em từ những kỹ thuật cơ bản như cách cầm chiêng, tạo âm thanh, giữ nhịp đến cách phối hợp trong từng bài chiêng.

Ông không chỉ muốn các em biết đánh chiêng mà còn mong các em hiểu được ý nghĩa của tiếng chiêng trong đời sống văn hóa của dân tộc mình.

Học sinh Trường THCS Nguyễn Trãi tập luyện cồng chiêng chuẩn bị cho Lễ khai giảng năm học mới

“Khó khăn nhất trong quá trình truyền dạy là các cháu còn nhỏ, thời gian học tập nhiều nên không phải lúc nào cũng có điều kiện tập luyện.

Muốn đánh chiêng tốt thì phải luyện tập thường xuyên, phải nghe và nhớ từng nhịp. Tôi cố gắng hướng dẫn từ những cái cơ bản nhất, vừa dạy đánh chiêng vừa giải thích cho các cháu hiểu ý nghĩa văn hóa dân tộc mình”, nghệ nhân A Thu chia sẻ.

Đó cũng là cách người nghệ nhân gìn giữ cồng chiêng bằng chính việc đưa tiếng chiêng trở lại với đời sống của cộng đồng, để các em được nghe, được thực hành và từng bước hình thành tình yêu đối với văn hóa truyền thống.

Khi những đôi tay trẻ tiếp nối tiếng chiêng

Với những học sinh tham gia tập luyện, cồng chiêng không phải là âm thanh xa lạ. Tiếng chiêng đã hiện diện trong những lễ hội, ngày vui của buôn làng và các hoạt động văn hóa cộng đồng.

Tuy nhiên, được trực tiếp cầm chiêng, học từng nhịp và phối hợp cùng các bạn lại mang đến cho các em một trải nghiệm khác.

Tiết mục cồng chiêng kết hợp múa xoang do học sinh biểu diễn tại Lễ khai giảng năm học mới 2026 - 2027

Dù thời gian học tập khá bận rộn, nhiều em vẫn tranh thủ tham gia tập luyện. Những buổi học không chỉ giúp các em có thêm kỹ năng mà còn mở ra cơ hội để tìm hiểu sâu hơn về văn hóa truyền thống của dân tộc mình.

Em A Khao chia sẻ: “Lúc đầu em thấy khó nhớ nhịp, nhưng được nghệ nhân A Thu hướng dẫn nhiều lần nên em dần biết đánh. Em rất vui khi được học cồng chiêng và muốn tiếp tục tập luyện để sau này có thể tham gia biểu diễn cùng đội của thôn”.

Nghệ nhân A Thu cùng các em học sinh trong đội cồng chiêng, múa xoang Trường THCS Nguyễn Trãi chụp ảnh lưu niệm sau khi biểu diễn tại Lễ khai giảng năm học mới

Từ cộng đồng đến trường học, cồng chiêng và điệu múa xoang đang có thêm không gian để hiện diện. Những tiết mục văn hóa truyền thống trong các chương trình, hoạt động của nhà trường không chỉ tạo không khí vui tươi mà còn giúp học sinh có cơ hội tiếp cận, thực hành những giá trị văn hóa của cộng đồng ngay trong môi trường học tập.

Theo bà Phan Thị Thu Nga, Phó Chủ tịch UBND xã Kon Đào, thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, địa phương xác định văn hóa là nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh quan trọng trong phát triển kinh tế, xã hội.

Trong đó, các nghệ nhân có vai trò quan trọng trong việc lưu giữ và trao truyền những giá trị văn hóa cho thế hệ trẻ.

“Nghệ nhân A Thu là người có nhiều tâm huyết trong truyền dạy cồng chiêng, góp phần giúp lớp trẻ hiểu, yêu và có ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Xơ Đăng”, bà Phan Thị Thu Nga cho biết.

Cũng theo lãnh đạo xã Kon Đào, địa phương đang triển khai để các trường trên địa bàn chủ động lồng ghép nội dung truyền dạy cồng chiêng, nhạc cụ truyền thống vào các tiết học Giáo dục địa phương và hoạt động trải nghiệm phù hợp với điều kiện thực tế.

Các nghệ nhân, trong đó có nghệ nhân A Thu, được mời tham gia hướng dẫn, truyền dạy cho học sinh những kiến thức và kỹ năng về cồng chiêng theo hướng trực quan, sinh động.

Với nghệ nhân A Thu, hành trình truyền dạy vẫn còn nhiều khó khăn. Các em còn nhỏ, thời gian luyện tập hạn chế, trong khi để chơi chiêng thành thạo đòi hỏi sự kiên trì và rèn luyện thường xuyên.

Nhưng từ những buổi tập như thế, những nhịp chiêng đang được trao lại, tình yêu văn hóa truyền thống cũng được gieo vào thế hệ trẻ.

Bảo tồn văn hóa không chỉ là lưu giữ những giá trị đã có, mà còn là tạo điều kiện để giá trị ấy tiếp tục được thực hành trong đời sống.

Khi tiếng chiêng vẫn vang lên trong cộng đồng, khi những đôi tay trẻ biết cầm chiêng và giai điệu truyền thống được tiếp nối, văn hóa cũng có thêm sức sống trong đời sống hôm nay.

Từ đôi tay của người nghệ nhân, những nhịp chiêng truyền thống đang được trao lại cho thế hệ trẻ. Mỗi tiếng chiêng ngân lên hôm nay vì thế không chỉ gợi nhớ về những giá trị đã được trao truyền qua nhiều thế hệ, mà còn mở ra hy vọng về sự tiếp nối bản sắc văn hóa Xơ Đăng trong tương lai.