Người lính trong thơ Ngân Vịnh

Tập thơ có nhiều mảng, mỗi mảng lại có nhiều bài hay, nhưng có thể rút gọn lại, đây là tập thơ viết về người lính trong chiến đấu và trong cuộc sống đời thường.

Lý tưởng và tình đồng đội

Người lính ở đây vốn là những người lính vừa trải qua cuộc kháng chiến chống Mỹ, đang gác súng ngồi nghỉ dưới bóng mát của một đất nước vừa hòa bình thống nhất, để rồi lại chuẩn bị lên đường đánh kẻ thù xâm phạm biên giới - vốn là những người bạn, nay đã phản bội lại Tổ quốc ta và cả Tổ quốc của họ.

Người lính ở đây còn là những cậu học sinh vừa tốt nghiệp phổ thông, còn phụ thuộc vào gia đình, chưa hiểu gì về cuộc đời đã buộc cùng đi với lớp cha anh ra mặt trận. Những người lính ấy được sinh ra ở những thành phố, những vùng đồng bằng tốt tươi, lại có người sinh ra ở vùng núi, trung du - mảnh đất đầy đá ong, chỉ có cây dương xỉ mọc. Từng người lính có những suy tư, tâm trạng riêng. Từng thế hệ người lính cũng vậy. Họ tự gạt mối riêng tư để ra chiến trường.

Những người lính của chúng ta vẫn ra đi, không vì bắt buộc, vì thói quen khi có chiến tranh mà vì những điều cao cả hơn, thiêng liêng hơn: Bảo vệ Tổ quốc Việt Nam vừa mới hòa bình, thống nhất và giải phóng nhân dân Campuchia thoát khỏi họa diệt chủng. Có thấy rõ những điều này mới thấy được sự cao cả của người lính.

Chiến trường Campuchia không những là nơi ác liệt về bom đạn, mà trong chiến đấu người lính Việt Nam còn chưa quen với địa hình, thời tiết, khí hậu. Nạn thiếu nước vào mùa khô trong rừng khộp là một trong những nối khổ cùng cực của các anh. Có nhiều chiến sĩ do truy kích địch đã bị lạc đơn vị, phải nằm lại giữa rừng trong cơn khát dày vò. Đồng đội phải mang nước đi tìm, cứu các anh. Tôi đi tìm anh là một bài thơ đặc sắc, đáng nhớ của Ngân Vịnh đã làm xúc động biết bao người đọc: “Nước cõng trên lưng tôi đi tìm anh/ Tố ơi, Tố ơi có nghe tôi gọi/ Tiếng tôi gọi vang trên rừng núi/ Anh giờ trong con khát nằm đâu?/ … Anh nằm ở đâu với cơn khát dày vò/ Miệng cạp vào những cây cò nát/ Xương thịt mỏi rời, mặt mày sưng húp/ Đôi bàn tay cào đất tóe máu tươi”.

Người lính cõng bạn bị thương đi bước trầy bước trật trong cơn mưa xối xả ở xứ chùa Tháp cũng là bài thơ đặc sắc nối tiếp bài thơ Tôi đi tìm anh ở dạng khác về tình đồng đội: “Mưa đan trắng đất trắng trời/ Rừng nhòa trong sắc lá ngời thẳm xanh/ Bạn tôi tôi cõng trên lưng/ Vết thương máu chảy cũng từng giọt rơi/ Chính chiều cõng bạn trong mưa/ Đã cho tôi cái tôi vừa đi qua” (Qua cơn mưa rừng).

“Cái tôi vừa đi qua” là cái gì? Đó là bài học nằm lòng về tình đồng đội thủy chung, khi vất vả, khi hoạn nạn luôn sát cánh bên nhau để cứu giúp nhau, vượt qua mọi hoàn cảnh hiểm nguy trong chiến đấu cũng như trong đời thường. Bài học ấy được đúc kết từ mồ hôi, xương máu của những người lính cùng chung lẽ sống, chung dòng máu Việt từ thời ông cha truyền lại. Tôi đi tìm anh kết cùng Qua cơn mưa rừng, hai bài thơ đi đến tột cùng của cảm xúc đã biến thành hai bài thơ giàu trí tuệ, giàu chất triết lý trong thơ Ngân Vịnh. Đây là một cách tìm thơ mang lại nhiều thành công cho anh.

Dấu ấn riêng trong thơ người lính

Sau hơn 50 năm làm thơ, nhất là thơ về người lính, Ngân Vịnh đã tạo được cho mình một phong cách riêng: Ngôn ngữ phong phú, đa sắc, đa thanh, có nhiều câu chữ mới lạ của đời thường (ngày chênh chếch, chiều vàng rưng rức, cơn mưa dịu ngọt nỗi buồn, trưa nắng vàng hổ phách, bầu trời mở ra thống thếnh, đường hoa cỏ mọc tồng tênh, tiếng gà gáy xôn xao...); tình cảm dồi dào, xúc động và ý tưởng sâu sắc mang tính triết học nhân sinh, nhất là những bài thơ lục bát.

Đi theo phong cách này, hơn nửa thế kỷ nay, anh đã tạo cho mình một mảng thơ thật riêng biệt trong thơ Việt Nam - Thơ về người lính và anh đã thành công lớn ở mảng thơ này. Anh khắc họa được hình ảnh người lính luôn gắn bó số phận mình với số phận Tổ quốc, đã ra đi chiến đấu kiên cường, dũng cảm, mưu trí vì Tổ quốc và tình hữu nghị với nước bạn. Anh đã tô đậm, giãi bày được đời sống tinh thần của người lính với đồng đội, nhân dân xứ bạn và đối với quê hương, gia đình, người thân trong nhiều bài thơ hay, giàu tình cảm và triết lý.

Những người lính trong thơ anh bây giờ đã giải ngũ, song vẫn giữ được bản chất và truyền thống “Bộ đội Cụ Hồ” giữa cuộc sống đời thường, đã lao vào lao động để tự cứu mình, cứu đồng đội cùng bà con láng giềng trong khó khăn gian khổ.

Có thể nói Ngân Vịnh đã tạo được một mảng thơ về người lính đặc biệt, khác lạ so với những nhà thơ viết về người lính khác, vì thế anh đã để lại một dấu ấn Ngân Vịnh khó phai nhạt trong nền thơ đương đại Việt Nam.