Người mắc COPD nên tập luyện như thế nào để cải thiện chức năng hô hấp?

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) là bệnh hô hấp mạn tính gây hạn chế luồng khí kéo dài, thường liên quan đến phản ứng viêm bất thường của đường thở và phổi. Người bệnh thường gặp các triệu chứng như khó thở, ho, khạc đờm và giảm khả năng gắng sức.

Do khó thở, nhiều người có xu hướng hạn chế vận động. Tuy nhiên, ít vận động kéo dài lại khiến cơ bắp yếu đi, thể lực suy giảm và các hoạt động hằng ngày càng trở nên khó khăn. Vì vậy, tập luyện đúng cách là một phần quan trọng trong phục hồi chức năng hô hấp ở người mắc COPD.

1. Vì sao người mắc COPD cần duy trì vận động?

COPD không chỉ ảnh hưởng đến phổi mà còn tác động đến toàn bộ cơ thể. Khi người bệnh ít vận động, sức mạnh và sức bền của cơ giảm, khiến cơ thể phải hoạt động gắng sức hơn khi thực hiện cùng một công việc. Một vòng xoắn có thể hình thành: Khó thở khiến người bệnh ngại vận động, ít vận động dẫn đến mất thể lực, sau đó các hoạt động nhẹ cũng gây khó thở nhiều hơn.

Tập luyện phù hợp giúp phá vỡ vòng xoắn này. Các chương trình phục hồi chức năng hô hấp có thể cải thiện khả năng gắng sức, giảm cảm giác khó thở và nâng cao chất lượng sống ở người bệnh COPD. Mục tiêu chủ yếu là giúp cơ thể sử dụng hiệu quả hơn lượng oxy sẵn có, tăng sức cơ và khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày.

Tập luyện phù hợp giúp người mắc COPD tăng khả năng gắng sức, giảm khó thở, duy trì sức cơ, cải thiện chất lượng cuộc sống. 

2. Cách tập cải thiện chức năng hô hấp

2.1. Ưu tiên bài tập sức bền và sức mạnh

- Bài tập sức bền là thành phần quan trọng trong chương trình vận động cho người mắc COPD. Đi bộ là lựa chọn đơn giản, dễ thực hiện và có thể điều chỉnh cường độ theo khả năng của từng người. Người mới bắt đầu có thể đi bộ trong thời gian ngắn, chia thành nhiều khoảng tập trong ngày nếu khó duy trì liên tục. Khi khả năng gắng sức cải thiện, có thể tăng dần thời gian hoặc tốc độ.

Đạp xe tại chỗ cũng là một lựa chọn phù hợp, đặc biệt với người gặp khó khăn khi đi bộ do vấn đề về khớp hoặc thăng bằng.

- Tập sức mạnh giúp duy trì khối cơ và cải thiện khả năng thực hiện các hoạt động hằng ngày; c thể tập các nhóm cơ lớn bằng bài đứng lên - ngồi xuống từ ghế, nâng tạ nhẹ hoặc sử dụng dây kháng lực; nên tập từ mức nhẹ đến vừa và tăng dần theo khả năng. Không cần tập đến kiệt sức mới đạt hiệu quả.

Lưu ý, một chương trình phục hồi chức năng hô hấp thường kết hợp cả tập sức bền và sức mạnh, đồng thời có thể bổ sung các bài tập thở, giáo dục bệnh và hướng dẫn tự quản lý triệu chứng.

2.2. Kết hợp kỹ thuật thở khi vận động

Người mắc COPD có thể gặp tình trạng khó thở khi gắng sức do luồng khí bị hạn chế và khó thở ra hoàn toàn trước khi bắt đầu nhịp thở tiếp theo.Một số kỹ thuật thở có thể giúp kiểm soát cảm giác khó thở trong quá trình hoạt động:

- Thở chúm môi là kỹ thuật thường được hướng dẫn. 

- Người bệnh hít vào nhẹ nhàng qua mũi, sau đó thở ra từ từ qua môi chúm lại như đang thổi nhẹ. 

- Thời gian thở ra thường kéo dài hơn thời gian hít vào.

Kỹ thuật này có thể giúp làm chậm nhịp thở, giảm cảm giác hụt hơi và hỗ trợ người bệnh kiểm soát nhịp thở khi gắng sức. 

Lưu ý, khi thực hiện các động tác cần dùng sức, người bệnh nên tránh nín thở; có thể hít vào trước khi thực hiện động tác và thở ra trong lúc dùng sức. Tuy nhiên, kỹ thuật thở cần được hướng dẫn đúng. Không nên cố gắng hít thở quá sâu hoặc quá nhanh vì có thể làm tăng cảm giác khó thở.

4. Lưu ý khi tập

Để đảm bảo việc tập luyện mang lại hiệu quả cao, người bệnh cần tuân thủ:

- Cá nhân hóa chương trình tập: Không có một thời lượng hoặc cường độ duy nhất áp dụng cho tất cả người mắc COPD. Chương trình cần dựa vào mức độ bệnh, tuổi, thể lực, bệnh đi kèm và khả năng gắng sức.

- Bắt đầu từ mức thấp: Người ít vận động nên bắt đầu với cường độ nhẹ và tăng dần theo khả năng; chia thời gian tập thành các khoảng ngắn, xen kẽ nghỉ nếu cần. Khi cơ thể thích nghi, có thể kéo dài thời gian vận động liên tục.

- Duy trì đều đặn: Tập luyện thường xuyên, phù hợp với khả năng quan trọng hơn việc tập quá sức trong một vài ngày rồi phải nghỉ dài ngày.

- Đánh giá trước khi tập: Trong chương trình phục hồi chức năng hô hấp, nhân viên y tế có thể đánh giá khả năng gắng sức trước khi xây dựng kế hoạch tập. Một số trường hợp cần theo dõi độ bão hòa oxy khi vận động và được chỉ định bổ sung oxy trong lúc tập nếu có giảm oxy máu phù hợp.

- Chỉ tập khi bệnh ổn định: Người bệnh COPD nên tập luyện khi tình trạng tương đối ổn định. Đối với người đang có đợt cấp với khó thở tăng nhanh, ho hoặc khạc đờm thay đổi rõ rệt, sốt, đau ngực, chóng mặt hoặc mệt bất thường, cần được đánh giá y tế thay vì cố gắng tập.

- Dừng tập khi có dấu hiệu bất thường: Nếu xuất hiện đau ngực, khó thở dữ dội không giảm khi nghỉ, chóng mặt, lú lẫn, tím môi hoặc các triệu chứng bất thường khác, cần dừng tập và tìm kiếm trợ giúp y tế.

- Không tự ý tăng cường độ hoặc dùng oxy: Người bệnh không nên tự tăng cường độ tập luyện hoặc tự sử dụng oxy khi chưa được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn.