Người Mỹ nổi tiếng yêu môi trường, vì sao nhà ai cũng lắp điều hòa?

Mùa hè mấy năm gần đây trở thành nỗi ám ảnh kinh hoàng đối với người châu Âu. Những đợt nắng nóng kỷ lục liên tiếp đẩy nhiệt độ tại nhiều quốc gia như Pháp vượt ngưỡng 40°C khiến hơn 1.000 người tử vong. Dù người dân phải đối phó với cái nóng khủng khiếp, máy điều hòa nhiệt độ vẫn không phải là thiết bị phổ biến. Việc lắp điều hòa nhiệt độ ở khu vực này không hề dễ dàng do quy định nghiêm ngặt, chi phí đắt đỏ và quan điểm bảo vệ môi trường.

Còn ở bên kia đại dương,nước Mỹ lại là bức tranh hoàn toàn trái ngược. Mỹ nằm trong dải vĩ độ trung bình - ôn đới, là quốc gia phát triển, cũng đi đầu trong các phong trào bảo vệ môi trường, phân loại rác nghiêm ngặt và thúc đẩy năng lượng tái tạo, nhưng người dân ở đây không thể sống thiếu điều hòa.

Đa số gia đình người Mỹ lắp điều hòa nhiệt độ. (Ảnh: Dreamstime)

Vì sao người Mỹ yêu môi trường nhưng vẫn lắp điều hòa? Theo số liệu từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), gần 90% hộ gia đình tại quốc gia này sở hữu ít nhất một thiết bị làm mát. Tại các trung tâm thương mại, văn phòng thì điều hòa là tiêu chuẩn cộng đồng. Dưới đây là một số nguyên nhân chính lý giải cho nghịch lý trên.

Điều kiện khí hậu

Lý do đầu tiên và quan trọng nhất khiến người Mỹ không thể từ bỏ điều hòa chính là sự thay đổi cực đoan của thời tiết. Vị trí địa lý khiến nhiều người nghĩ nước Mỹ thuộc đới khí hậu ôn hòa, luôn luôn mát mẻ, nhưng thực tế mùa hè ở các bang miền Nam và Tây Nam như Texas, Arizona hay Florida giống như chảo lửa thực sự với nhiệt độ thường xuyên vượt ngưỡng 40°C.

Thậm chí, ngay cả những vùng vốn nổi tiếng mát mẻ trước đây như Tây Bắc Thái Bình Dương (bang Washington, Oregon) cũng đang phải hứng chịu các đợt nắng nóng kỷ lục do biến đổi khí hậu toàn cầu. Trong bối cảnh đó, điều hòa không còn là một thiết bị xa xỉ để tận hưởng sự thoải mái, mà đã trở thành một thiết bị phải có.

Nhiều bang ở Mỹ nắng nóng quanh năm, thúc đẩy văn hóa sử dụng điều hòa. (Ảnh: iStock)

Những đợt nắng nóng gay gắt tại Mỹ có khả năng gây tử vong cao cho người già, trẻ nhỏ và những người có bệnh nền nếu không có không gian mát mẻ để trú ẩn. Người Mỹ yêu môi trường, nhưng trước khi nghĩ đến việc cứu lấy hành tinh, họ buộc phải bảo vệ tính mạng của bản thân và gia đình mình trước sự giận dữ của thiên nhiên.

Kiến trúc nhà ở

Để hiểu vì sao người Mỹ dùng điều hòa nhiều đến vậy, cần nhìn vào cách họ xây dựng nhà cửa trong suốt nửa thế kỷ qua. Khác với những ngôi nhà gạch kiên cố, tường dày và có nhiều cửa sổ đối lưu gió như ở các nước châu Âu cổ kính, phần lớn nhà ở ngoại ô nước Mỹ được xây dựng bằng khung gỗ và thạch cao theo dạng lắp ghép nhanh.

Kiểu kiến trúc này giữ nhiệt rất tốt vào mùa đông nhưng lại biến ngôi nhà thành một “lò” kín mít vào mùa hè. Đặc biệt, từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, sự ra đời của hệ thống điều hòa trung tâm (Central AC) đã tái định hình hoàn toàn ngành xây dựng Mỹ.

Các kiến trúc sư bắt đầu thiết kế những tòa nhà kính cao tầng, những căn hộ chung cư và biệt thự ngoại ô với cửa sổ khép kín, không thể mở rộng để đón gió tự nhiên. Ngôi nhà hiện đại của Mỹ được thiết kế như một hệ thống tuần hoàn khép kín, nơi không khí bắt buộc phải đi qua màng lọc và hệ thống làm mát trung tâm. Nếu tắt điều hòa, ngôi nhà sẽ lập tức trở nên ngột ngạt, thiếu oxy và không thể sinh hoạt bình thường.

Kiến trúc và đô thị kiểu Mỹ khiến người dân phải dùng điều hòa thường xuyên. (Ảnh: Guardian)

Quy hoạch đô thị kiểu Mỹ

Mô hình phát triển đô thị của Mỹ cũng đóng một vai trò quyết định trong việc thúc đẩy nhu cầu sử dụng điều hòa. Các thành phố lớn của Mỹ được đặc trưng bởi những đại lộ rộng lớn, những bãi đỗ xe trải dài mênh mông và các tòa nhà chọc trời bằng bê tông, kính, nhựa đường.

Cấu trúc này hấp thụ nhiệt lượng khổng lồ từ ánh nắng mặt trời ban ngày và tỏa nhiệt ngược lại vào ban đêm, tạo nên hiện tượng “đảo nhiệt đô thị” vô cùng nghiêm trọng. Nhiệt độ tại các trung tâm thành phố lớn có thể cao hơn vùng nông thôn lân cận từ 3 đến 5°C.

Bên cạnh đó, lối sống phụ thuộc vào ô tô của người Mỹ khiến các khoảng không gian xanh tự nhiên bị chia cắt. Khi bước ra đường là đối mặt với hơi nóng hầm hập bốc lên từ mặt đường nhựa và khí thải giao thông, người Mỹ không có lựa chọn nào khác ngoài việc rút lui vào trong những không gian khép kín có máy lạnh: từ nhà riêng, xe hơi cá nhân, cho đến văn phòng làm việc và siêu thị.

Điều hòa nhiệt độ đã có tại Mỹ từ rất lâu. (Ảnh: HistoryFiles)

Văn hóa làm việc

Nước Mỹ là nền kinh tế lớn nhất thế giới, nơi hiệu suất công việc và năng suất lao động được đặt lên hàng đầu. Các nghiên cứu khoa học tại Mỹ đã chỉ ra rằng, nhiệt độ phòng tăng cao có mối liên hệ trực tiếp đến sự suy giảm khả năng tập trung, tăng tỷ lệ sai sót và làm giảm năng suất làm việc của nhân viên văn phòng.

Chính vì vậy, việc duy trì một không gian làm việc mát mẻ ổn định ở mức 21-23°C từ lâu đã trở thành một tiêu chuẩn bắt buộc trong văn hóa doanh nghiệp Mỹ. Người Mỹ tin rằng đầu tư vào năng lượng cho điều hòa là khoản chi phí xứng đáng để đổi lấy hiệu quả kinh tế tối đa.

Người Mỹ coi điều hòa là công cụ nâng cao năng suất làm việc. (Ảnh: iStock)

Tư duy này không chỉ dừng lại ở các văn phòng tập đoàn lớn mà còn len lỏi vào từng hộ gia đình. Khi xu hướng làm việc từ xa (remote work) bùng nổ, ngôi nhà cũng chính là văn phòng. Để đảm bảo tiến độ công việc và duy trì sự tỉnh táo suốt 8 tiếng đồng hồ, chiếc điều hòa phải hoạt động liên tục, bất chấp những lo ngại về hóa đơn tiền điện hay lượng carbon thải ra môi trường.

Cách người Mỹ giải bài toán môi trường

Lý do cuối cùng lý giải cho nghịch lý này nằm ở cách người Mỹ giải quyết bài toán môi trường. Thay vì chọn lối sống khắc khổ bằng cách tắt điều hòa và chịu nóng, người Mỹ yêu môi trường theo cách thực tế và công nghệ hơn: Họ tìm cách xanh hóa nguồn điện và tối ưu hóa thiết bị.

Người Mỹ cho rằng việc sử dụng điều hòa không có lỗi, lỗi nằm ở nguồn năng lượng vận hành nó và hiệu suất của máy. Hiện nay, hàng triệu hộ gia đình Mỹ đang tích cực lắp đặt các tấm pin năng lượng mặt trời trên mái nhà để tự cấp điện cho hệ thống làm mát vào ban ngày – thời điểm nhu cầu điều hòa cao nhất và ánh nắng cũng dồi dào nhất.

Người Mỹ không cứng nhắc trong việc sử dụng điều hòa như người châu Âu. (Ảnh: Dreamstine)

Đồng thời, chính phủ Mỹ cũng đưa ra nhiều chính sách ưu đãi thuế để khuyến khích người dân thay thế các dòng máy lạnh cũ bằng hệ thống bơm nhiệt (Heat Pump) thế hệ mới ít tỏa nhiệt năng. Bằng cách này, người Mỹ tin rằng họ vừa có thể tận hưởng cuộc sống tiện nghi, vừa có thể giảm thiểu tối đa ảnh hưởng của mình lên môi trường.