Người tiêu dùng thận trọng khi 'xuống tiền', doanh nghiệp phải thay đổi cách bán

Thận trọng nhưng không chỉ tìm hàng giá rẻ

Chuyên gia Đặng Thúy Hà - Giám đốc kinh doanh Công ty Nghiên cứu Thị trường NielsenIQ Việt Nam cho biết, kinh tế Việt Nam vẫn duy trì tăng trưởng, hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng có những tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, người tiêu dùng vẫn chịu tác động từ chi phí sinh hoạt và những áp lực về khả năng chi tiêu.

Dẫn kết quả khảo sát của NielsenIQ, bà Hà cho biết, tỷ lệ người tiêu dùng có tiền nhưng thận trọng trong chi tiêu đã tăng từ 37% lên 43% trong quý II/2026 so với quý trước. Đây là nhóm người vẫn có khả năng chi trả nhưng cân nhắc kỹ hơn trước khi quyết định mua sắm.

“Người dân có tiền nhưng rất thận trọng trong chi tiêu. Vậy chúng ta có thể bán được hàng hay không?” - chuyên gia Đặng Thúy Hà đặt vấn đề, đồng thời cho rằng doanh nghiệp cần hiểu nguyên nhân và sự thận trọng này thể hiện trong hành vi mua sắm.

Với nhóm hàng tạp hóa, người tiêu dùng có xu hướng mua online để có ưu đãi tốt hơn và theo dõi tổng chi phí. Tuy nhiên, tỷ lệ lựa chọn mức giá thấp nhất đã giảm. Nếu trước đây có thời điểm tỷ lệ này lên tới 40%, gần đây chỉ còn khoảng 28%.

Theo chuyên gia, điều này cho thấy người tiêu dùng thận trọng nhưng không đồng nghĩa chỉ tìm kiếm sản phẩm giá rẻ. Họ vẫn sẵn sàng chi cho những sản phẩm có giá trị, trong đó có nhóm hàng cao cấp ở mức có thể tiếp cận, với mức giá cao hơn khoảng 20% so với giá trung bình.

Với hàng tiêu dùng nhanh, đến tháng 6/2026, sản lượng giảm 0,4%, trong khi giá trị tăng 3,2% và giá cả tăng 3,7%. Điều này cho thấy mức tăng về giá trị chủ yếu đến từ giá tăng, trong khi lượng tiêu thụ không tăng.

Chuyên gia Đặng Thúy Hà - Giám đốc kinh doanh Công ty Nghiên cứu Thị trường NielsenIQ Việt Nam.

Ở nhóm hàng công nghệ và sản phẩm lâu bền trong gia đình, sản lượng cũng giảm 3,2%, nhưng giá trị tăng 21,3% và giá cả tăng 25,3%.

“Người tiêu dùng vẫn háo hức, vẫn quan tâm và sẵn sàng bỏ tiền cho những mặt hàng sáng tạo mới, thậm chí giá cao hơn. Họ cân nhắc hơn nhưng vẫn sẵn sàng mua nếu sản phẩm thực sự có sự sáng tạo, đổi mới và mang lại giá trị thật”, bà Hà cho biết.

Doanh nghiệp cần tạo giá trị

Từ những thay đổi trong hành vi tiêu dùng, chuyên gia Đặng Thúy Hà cho rằng có bốn động lực tăng trưởng doanh nghiệp cần chú ý.

Thứ nhất, tạo ra giá trị. Theo bà, giá thấp không phải điều người tiêu dùng nhất thiết tìm kiếm. Giá trị mới là yếu tố quan trọng, trong đó đổi mới sáng tạo phải xuất phát từ việc nắm bắt xu hướng thị trường và nhận diện đúng nhu cầu của người tiêu dùng.

Thứ hai, tạo ra nhu cầu. Doanh nghiệp không chỉ nên tập trung vào những sản phẩm đang có mà cần làm mới sản phẩm và tạo động lực để hình thành nhu cầu mới.

"Doanh nghiệp Việt Nam hiện chưa thực sự mạnh ở khía cạnh này. Không ít doanh nghiệp vẫn cạnh tranh dựa trên nhu cầu có sẵn và giá bán, thay vì cạnh tranh bằng giá trị, sự mới mẻ hoặc những nhu cầu chưa được nhận diện. Do đó, việc hiểu những nhu cầu chưa được người tiêu dùng nói ra có thể trở thành nền tảng cho đổi mới sáng tạo và phát triển sản phẩm", chuyên gia nêu.

Thứ ba, theo dõi hành trình mua sắm. Các nhà bán lẻ và kênh bán hàng đang trở thành những điểm chạm quan trọng để doanh nghiệp tiếp cận người tiêu dùng. Trong đó, các kênh online và nền tảng thương mại ngày càng có vai trò rõ nét.

Cuối cùng là bài toán giá và sản lượng. Khi doanh thu vẫn tăng nhưng sản lượng thấp, doanh nghiệp cần tính toán chiến lược giá phù hợp để duy trì sức mua mà không làm giảm giá trị doanh thu.

“Không phải chỉ bán được nhiều hơn mà phải tạo lý do để người tiêu dùng mua nhiều hơn”, bà Hà nhấn mạnh.

Theo chuyên gia, doanh nghiệp cần xác định lại sân chơi của mình, từ định vị chiến lược thương hiệu đến đổi mới và thực thi. Trong đó, tiêu dùng bền vững cần được xây dựng trên nền tảng niềm tin của thị trường, qua đó tạo sức mua của hộ gia đình.

Niềm tin của người tiêu dùng cũng chịu tác động từ môi trường kinh doanh, các kênh thương mại hiện đại và chính sách. Do đó, bên cạnh nỗ lực đổi mới của doanh nghiệp, vai trò của Chính phủ là tạo ra môi trường chính sách ổn định, góp phần củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Qua nhiều nghiên cứu, chuyên gia Đặng Thúy Hà cho rằng khi niềm tin của người tiêu dùng càng cao, khả năng mua và sức mua của họ cũng càng lớn. Vì vậy, tăng trưởng tiêu dùng trong thời gian tới cần sự tham gia của nhiều bên, nhưng điểm xuất phát vẫn là hiểu đúng người tiêu dùng.