Người trẻ chọn im lặng trước mâu thuẫn gia đình: Khoảng cách thế hệ hay đứt gãy kết nối?

"Suốt 21 năm nay, mình chưa từng được lắng nghe"

“Cha mẹ sẽ không chi trả một đồng nào, nếu con lựa chọn theo quyết định của mình”. Câu nói ấy của cha đến giờ vẫn in đậm trong tâm trí D. A. (sinh năm 2005, TP. HCM). Đó là ngày D. A. lấy hết can đảm để bày tỏ mong muốn theo học ngành Thiết kế, đi ngược lại hoàn toàn tấm bản đồ tương lai mà gia đình đã vẽ sẵn.

“Bố mẹ muốn mình theo một ngành học đặc biệt để tiếp nối truyền thống gia đình, để có công việc ổn định và chế độ hưu trí. Tuy nhiên, vốn cảm thấy bị gò bó trong nhiều quyết định từ nhỏ, mình không muốn tiếp tục theo đuổi môi trường có tính kỷ luật cao”, D. A. nhớ lại.

“Dù rất yêu thích Thiết kế đồ họa và Thời trang, cuối cùng, mình chọn ngành Sư phạm Tiếng Anh để có thể tự trang trải học phí và đi làm thêm để kiếm tiền sinh hoạt". Sự nhượng bộ ấy đổi lấy cái gật đầu của cha mẹ, nhưng lại khoét một hố sâu vào mối quan hệ gia đình. Thay vì tiếp tục giải thích, D. A. thu mình lại.

Khi mọi nỗ lực giãi bày đều biến thành phán xét, im lặng trở thành lựa chọn của nhiều người trẻ. (Ảnh minh hoạ)

“Thật sự, mình đã quyết định mặc kệ, không để tâm đến lời cha mẹ từ lâu, chứ không phải từ lúc chọn ngành. Sự kiện đó chỉ là mồi lửa làm bùng lên những tổn thương đã dồn nén. Suốt 21 năm nay, mình chưa từng được lắng nghe, dù chỉ một lần. Trước đây, mình rất tiết kiệm vì thương cha mẹ vất vả. Nhưng sau những trận cãi vã, có lúc mình tiêu cực đến mức chỉ muốn tiêu sạch tiền của họ. Còn giờ đây, khi tự kiếm được tiền, mình đã chủ động chi trả mọi thứ để không bao giờ phải phụ thuộc nữa”.

Không phải lúc nào mâu thuẫn cũng bắt đầu từ những ngã rẽ lớn như chọn nghề. Đôi khi, sự rạn nứt lại nảy mầm từ những câu chuyện vụn vặt bên mâm cơm, hay qua màn hình tivi.

T. H. (sinh năm 2006, An Giang) kể về một buổi tối xem phim cùng mẹ. Thấy nhân vật nữ chính trên phim thành đạt nhưng vụng về chuyện bếp núc, mẹ cô chép miệng: "Con gái kiếm tiền làm gì nhiều, quan trọng là học nội trợ thật tốt để ở nhà vun vén gia đình sau khi lấy chồng”.

Lời nhận xét bâng quơ vấp phải ý kiến khác từ cô con gái. “Con không đồng tình. Con nghĩ, con gái hoàn toàn có thể vừa giỏi kiếm tiền, vừa biết chăm lo việc nhà. Con học nấu ăn là để tự chăm sóc bản thân và sống tự lập, chứ không phải chỉ để lấy chồng".

Những trao đổi nhanh chóng đẩy thành tranh luận và bị dập tắt bằng một lời phán xét: “Sau này lấy chồng, người ta chê cười, gia đình không hạnh phúc thì đừng có về khóc với mẹ!”.

"Mình luôn nghĩ, gia đình là chỗ dựa, là nơi đón nhận mình vô điều kiện, dù sau này có ra sao. Thế nên, câu nói của mẹ khiến mình tủi thân. Tại sao mẹ lại mặc định tương lai của mình sẽ bất hạnh chỉ vì mình có quan điểm khác mẹ?", T. H. kể. Sau nhiều lần bất đồng quan điểm, cô lựa chọn cách im lặng: "Càng nói nhiều, mình càng thấy khoảng cách thế hệ quá lớn, mình chọn cách ít nói lại, hoặc lờ đi để giữ cho nhà cửa yên ấm".

Sự im lặng đáng sợ hơn ngàn lời cãi vã

Trường hợp của D. A. và T. H. cũng là tình trạng của nhiều bạn trẻ khác. Khi những đứa trẻ không tìm thấy sự an toàn trong chính ngôi nhà của mình, chúng sẽ đi tìm một nơi trú ẩn khác. Từ cuối tháng 9 đến đầu tháng 10/2026, nhóm Facebook ẩn danh mang tên "Con ghét bố mẹ" đã bùng nổ từ 40.000 lên gần 400.000 thành viên. Tại sao giới trẻ có thể trút cạn tâm can với hàng trăm ngàn người lạ, nhưng lại cắn răng im lặng trước mâm cơm gia đình?

Lý giải những đứt gãy này, ThS. BS Trần Thanh Thiên Trúc - Nguyên Giảng viên trường ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch nhìn nhận: “Khi chia sẻ chuyện cá nhân, người trẻ lo sợ bị phán xét hoặc làm cha mẹ thất vọng. Các bạn mong được đồng cảm, nhưng cha mẹ lại thường nóng vội đưa ra lời khuyên hoặc giải pháp mà quên mất việc xoa dịu cảm xúc”.

BS Trúc phân tích, sự im lặng của các bạn không có nghĩa là mâu thuẫn đã được giải quyết. “Cha mẹ có thể cho rằng con đã biết nghe lời, nhưng thực chất, các bạn đang hạn chế chia sẻ vì không còn cảm thấy an toàn. Tình trạng này kéo dài khiến phụ huynh không kịp nhận ra những khó khăn thực sự mà con đang đối mặt”, chuyên gia cảnh báo. Việc tìm đến mạng xã hội giúp giải tỏa tạm thời, nhưng thuật toán đôi khi lại đẩy các bạn vào vòng xoáy của những quan điểm tiêu cực cùng chiều, khiến cái nhìn về gia đình càng thêm sai lệch.

"Ở thời điểm đang buồn, điều người trẻ cần chưa chắc là một giải pháp ngay lập tức. Đôi khi, các bạn chỉ mong cảm xúc và nỗi đau của mình được lắng nghe, thấu hiểu", ThS. BS Trần Thanh Thiên Trúc nói.

Phân tích sâu hơn về những tổn thương như của T. H., BS Trúc chỉ ra ranh giới mong manh giữa bày tỏ chủ kiến và thái độ phán xét: “Điều quan trọng là phải xác định chúng ta đang trao đổi về một sự việc hay đang đánh giá con người. Nếu mẹ T. H. nói về kỹ năng nội trợ như một kỹ năng sống, đó là thảo luận. Nhưng khi bà chuyển sang phán xét tương lai của con, cuộc trò chuyện không còn mang tính xây dựng. Cha mẹ cũng có thể làm tổn thương con bằng những đánh giá tiêu cực lặp đi lặp lại về tính cách hay năng lực”.

Tuy nhiên, BS Trúc cũng gửi lời khuyên đến người trẻ: “Các bạn cũng cần học cách đặt mình vào vị trí của cha mẹ, tìm hiểu những lý do, những nỗi lo đằng sau quyết định của phụ huynh, thay vì lập tức phản ứng. Thấu hiểu quan điểm của cha mẹ không đồng nghĩa với việc từ bỏ mong muốn cá nhân, mà là cơ sở để thương lượng”.

“Một cuộc trò chuyện hiệu quả không nhất thiết phải kết thúc bằng việc một bên hoàn toàn đồng ý với bên còn lại. Điều quan trọng là cả hai hiểu được cảm xúc, nhu cầu và lý do đằng sau quan điểm của nhau”, ThS. BS Trần Thanh Thiên Trúc đúc kết. Một gia đình lành mạnh không phải là nơi vắng bóng những tiếng cãi vã, mà là nơi những khác biệt được giải quyết thông qua đối thoại bình đẳng, để sự im lặng không bao giờ trở thành bức tường ngăn cách.