Đừng vội mừng khi con chín chắn hơn tuổi

Theo các chuyên gia, trẻ em không nên phải chín chắn quá sớm. Ảnh: Pexels.

Người lớn thường khen những đứa trẻ ngoan ngoãn là “chín chắn hơn tuổi”. Tuy nhiên, theo các nhà trị liệu, dù câu nói không có gì tiêu cực, thông điệp đằng sau lời khen này đôi khi lại phức tạp hơn nhiều.

“Nhìn chung, người lớn nói câu này với ý định khen ngợi trẻ”, Justin Vafa William, nhân viên công tác xã hội tại Philadelphia (Mỹ), cho biết. Tuy nhiên, ông lưu ý lời khen này vẫn có thể gây tổn thương dù xuất phát từ ý tốt.

Phải trưởng thành quá sớm

Theo William, lời khen chín chắn hơn tuổi có thể gây tổn thương khi người lớn vì thế mà giao cho trẻ những trách nhiệm vốn thuộc về cha mẹ. Hiện tượng này được gọi là parentification (phụ huynh hóa - PV), xảy ra khi trẻ phải gánh vác trách nhiệm chăm sóc cha mẹ hoặc anh chị em, cả về thể chất lẫn tinh thần.

Đồng quan điểm, Maggie Lancioni, chuyên viên tư vấn tâm lý tại New Jersey (Mỹ), cho rằng việc được nhận xét là chín chắn hơn tuổi có thể cho thấy một đứa trẻ phải trưởng thành quá sớm.

“Các em không chủ động lựa chọn việc chín chắn hơn tuổi. Các em buộc phải như vậy để tồn tại, được đáp ứng nhu cầu cơ bản, tự chăm sóc mình và chăm lo cho người khác”, bà nói.

Góc nhìn tương tự được đề cập trong cuốn Đứa trẻ hiểu chuyện thường không có kẹo ăn của tác giả Nguyên Anh. Từ những năm tháng đầu đời, những đứa trẻ phải gồng mình làm hài lòng cha mẹ, thậm chí gác lại mong muốn cá nhân để đáp ứng kỳ vọng của gia đình.

Vẻ ngoài ngoan ngoãn, hiểu chuyện đôi khi che giấu những cảm xúc và ước muốn mà trẻ không dám bày tỏ vì sợ làm người thân buồn lòng. Chính những hành động yêu thương này đôi khi khiến chúng không thể phát triển đúng cách, không thể sống thật với chính mình.

Lancioni cho biết các em có thể không được phép nghịch ngợm, đùa giỡn hay đưa ra những quyết định bốc đồng. “Các em mất đi cơ hội được vô tư, học hỏi, phát triển, mắc sai lầm và rút kinh nghiệm. Thay vào đó, các em phải chịu áp lực luôn kiểm soát tốt mọi thứ”, William nói.

Các em cần được hành động và cư xử đúng với độ tuổi của mình. Ảnh: Pexels.

Hậu quả kéo dài đến khi trưởng thành

Trong cuốn Đứa trẻ hiểu chuyện thường không có kẹo ăn, tác giả Nguyên Anh chỉ ra đằng sau vẻ ngoài ngoan ngoãn và hiểu chuyện của những đứa trẻ là những tổn thương tâm lý âm thầm. Chúng cảm thấy áp lực và nỗi sợ hãi khi không đáp ứng được kỳ vọng của cha mẹ, và thường tự đặt áp lực lên bản thân để đạt được sự hoàn hảo đó.

Áp lực phải chín chắn hơn tuổi cũng có thể kéo dài đến khi trẻ trưởng thành. Lancioni cho rằng những người này khó tin tưởng người khác, ngại nhờ giúp đỡ, xem nhẹ cảm xúc và nhu cầu của bản thân hoặc gặp khó khăn khi thiết lập ranh giới trong các mối quan hệ.

Họ cũng gặp nhiều vấn đề về sức khỏe tinh thần hơn. William cho biết họ có thể phải vật lộn với chứng lo âu và xu hướng cố gắng làm hài lòng người khác.

Lancioni khuyến khích những người từng phải trưởng thành quá sớm học cách “chữa lành đứa trẻ bên trong mình”. Điều này có nghĩa là trân trọng khía cạnh vui tươi, tự nhiên mà họ chưa có cơ hội thể hiện khi còn nhỏ. Họ nên cho phép bản thân nghỉ ngơi, thư giãn và chăm sóc mình, đặc biệt nếu tuổi thơ gắn với những mối quan hệ gia đình thiếu lành mạnh.

Hãy nhận xét hành vi cụ thể

Cuối cùng, các chuyên gia cho rằng ngay cả khi có ý tốt, người lớn cũng nên hạn chế khen trẻ là “chín chắn hơn tuổi”. William và Lancioni khuyên cha mẹ nên nhận xét những hành vi cụ thể của con.

Chẳng hạn, cha mẹ có thể nói: “Con diễn đạt cảm xúc của mình rất tốt” hoặc “Mẹ rất thích cách con tự lập. Nhưng hãy nhớ con luôn có thể nhờ mẹ giúp đỡ khi cần”. Cách khen này giúp trẻ nhận ra điểm mạnh của mình, sống đúng với lứa tuổi và không coi sự chín chắn là phẩm chất quan trọng nhất.

Cuốn Đứa trẻ hiểu chuyện thường không có kẹo ăn cũng đưa ra những gợi ý chữa lành cho những đứa trẻ lớn lên trong môi trường này. Một trong những phương pháp là khuyến khích sự giao tiếp cởi mở giữa cha mẹ và con cái, nơi cả hai bên có thể chia sẻ cảm xúc và hiểu nhau hơn.

Tác giả / Tác phẩm

Đứa trẻ hiểu chuyện thường không có kẹo ăn

Tác giảNguyên Anh

Nhà xuất bảnVăn học