Người trẻ đánh thức văn hoá Hrê từ mô hình khởi nghiệp bản địa

Nhà sàn truyền thống tạo điểm nhấn cho không gian trải nghiệm văn hóa Hrê tại Plây Hrê của chị Trinh Sơn Uyên

Đưa văn hóa Hrê vào đời sống du lịch

Sinh ra và lớn lên trong cộng đồng Hrê ở xã Sơn Hà, chị Trinh Sơn Uyên (29 tuổi) được tiếp nhận nhiều tri thức về ẩm thực, phong tục, tập quán và đời sống tinh thần của dân tộc mình. Những điều bình dị ấy theo Uyên từ tuổi thơ và dần trở thành nguồn cảm hứng để cô gái trẻ bắt đầu hành trình khởi nghiệp.

Trên diện tích khoảng 1ha, "Plây Hrê - Điểm hẹn Văn hóa" được xây dựng theo dáng dấp một không gian làng truyền thống với nhà sàn, ao cá, vườn hoa, vườn rau, khu sinh hoạt chung và sân khấu biểu diễn cồng chiêng, dân ca Hrê.

Tại đây, văn hóa không chỉ được giới thiệu qua hiện vật hay các tiết mục biểu diễn. Du khách còn có thể trực tiếp tham gia những hoạt động gắn với đời sống cộng đồng như hái rau, chế biến món ăn, tìm hiểu nghề đan lát, học đánh chiêng, đàn tre hoặc nghỉ lại tại homestay.

Ẩm thực truyền thống là một điểm nhấn của mô hình. Những sản vật quen thuộc của núi rừng như cá lăng, heo đen, thịt trâu, bò gác bếp, cá chuồn tẩm gia vị sả, ớt xiêm... được chế biến thành những món ăn mang hương vị riêng của người Hrê.

Sinh hoạt đánh chiêng tại Plây Hrê góp phần gìn giữ âm thanh truyền thống, lan tỏa bản sắc văn hóa Hrê đến du khách

Người dân và nghệ nhân địa phương cũng trực tiếp tham gia. Người biết đánh chiêng, đan lát đảm nhận hướng dẫn trải nghiệm; người am hiểu ẩm thực tham gia chế biến món ăn. Những giá trị vốn hiện hữu trong đời sống cộng đồng được kết nối thành sản phẩm, dịch vụ, qua đó tạo thêm việc làm và thu nhập cho bà con.

“Plây Hrê là tâm huyết của tôi và gia đình”, chị Uyên chia sẻ.

Theo chị Uyên, một bữa cơm truyền thống của người Hrê không chỉ là món ăn mà còn chứa đựng câu chuyện về đất, rừng và nếp sống cộng đồng.

Từ những nguyên liệu quen thuộc, cô gái trẻ chế biến thành nhiều món ăn như cơm gạo lúa rẫy nấu với củ mì, ốc đá nấu rau ranh, thịt heo ki nướng chấm muối ớt, gà re luộc nấu cháo, cá niêng nướng, hoa đu đủ xào lá mì, rau dớn luộc...

“Các món ăn đều được chế biến từ sản vật tự nhiên do người dân trong vùng cung cấp. Nhiều nguyên liệu đã được phát triển thành sản phẩm OCOP. Tôi muốn khi du khách thưởng thức món ăn cũng hiểu thêm về vùng đất và con người nơi đây”, chị Uyên nói.

Nghề đan lát truyền thống được giới thiệu tại Plây Hrê

Giữ gìn di sản bằng sinh kế bền vững

Từ nhỏ, chị Uyên đã được những phụ nữ trong vùng truyền dạy cách nấu các món ăn truyền thống. Càng trưởng thành, cô càng nhận ra những giá trị văn hóa mình được trao truyền đang đứng trước nguy cơ mai một.

Đời sống hiện đại làm thay đổi cách ăn, nếp nghĩ, trong khi nhiều nông sản, dược liệu và sản vật địa phương có chất lượng nhưng chưa tìm được đầu ra ổn định. Thu nhập từ nương rẫy còn bấp bênh.

“Tôi nghĩ nếu chỉ bảo tồn văn hóa thì chưa đủ. Phải tìm cách để văn hóa tạo ra giá trị, để người dân có thêm thu nhập và chính cộng đồng có động lực giữ gìn những gì mình đang có”, chị Uyên bộc bạch.

Đối với chị Uyên, biến văn hóa thành sản phẩm kinh tế không phải câu chuyện đơn giản. Trong quá trình thử nghiệm mô hình, cô gặp không ít khó khăn, nhất là sự cạnh tranh trong lĩnh vực nghỉ dưỡng sinh thái và trải nghiệm văn hóa.

Từ thực tế đó, Uyên xác định muốn đi lâu dài phải giữ được những giá trị truyền thống cốt lõi, đồng thời linh hoạt trong tổ chức dịch vụ và tiếp cận du khách.

“Người làm dự án trước hết phải hiểu mình đang có gì, đâu là lợi thế của mình và làm thế nào để khai thác những giá trị đó phù hợp. Khi du khách tìm đến một không gian văn hóa bản địa, họ không chỉ tìm một bữa ăn hay chỗ nghỉ mà còn muốn trải nghiệm cuộc sống, hiểu thêm về lịch sử và văn hóa nơi mình đến”, chị Uyên chia sẻ.

Các sản phẩm của Plây Hrê được trưng bày

Lan tỏa niềm tự hào văn hóa từ người trẻ

Hiện Plây Hrê đã kết nối với nhiều nhóm khách, từ học sinh tham gia hoạt động ngoại khóa đến khách du lịch, khách vãng lai và những người yêu thích khám phá, nghiên cứu văn hóa. Việc liên kết với các đơn vị lữ hành cũng từng bước được mở rộng.

Mỗi nhóm khách có một cách trải nghiệm khác nhau. Có người thích thưởng thức món ăn truyền thống, có người muốn tìm hiểu nghề đan lát, học đánh chiêng; cũng có người tìm đến để tận hưởng không gian yên bình giữa núi rừng Sơn Hà.

Đằng sau mỗi trải nghiệm là sự tham gia của người dân địa phương. Khi nghệ nhân có thêm việc làm, nông sản và sản phẩm thủ công có thêm đầu ra, người dân có thêm thu nhập ngoài công việc đồng áng, nương rẫy. Với chị Uyên, đó chính là cách để kinh tế và văn hóa có thể song hành.

Dự án “Plây Hrê - Điểm hẹn Văn hóa” của chị Trinh Sơn Uyên đoạt Giải Ba tại vòng chung kết Cuộc thi “Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn” năm 2026

Nỗ lực ấy vừa được ghi nhận khi dự án “Plây Hrê - Điểm hẹn Văn hóa” đoạt Giải Ba tại vòng chung kết Cuộc thi “Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn” năm 2026 do Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tổ chức tại Đắk Lắk.

Ông Giáp Hùng Vương, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Hà cho biết, địa phương ghi nhận và đánh giá cao tinh thần dám nghĩ, dám làm của chị Trinh Sơn Uyên. Việc dự án đoạt giải tại cuộc thi cấp Trung ương là niềm tự hào của địa phương, đồng thời cho thấy tiềm năng của những mô hình khởi nghiệp dựa trên thế mạnh văn hóa bản địa.

Thời gian tới, xã Sơn Hà tạo điều kiện để Plây Hrê phát triển thành không gian góp phần bảo tồn văn hóa cộng đồng Hrê; hỗ trợ chủ thể hoàn thiện các thủ tục về sản xuất, kinh doanh, an toàn thực phẩm, tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và các chương trình mục tiêu quốc gia. Địa phương cũng định hướng hỗ trợ đăng ký sản phẩm OCOP, kết nối mô hình với các sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch để thu hút thêm du khách.

Với chị Trinh Sơn Uyên, giải thưởng là bước đệm để tiếp tục hành trình đã chọn. Chị dự định mở rộng loại hình lưu trú, kéo dài thời gian trải nghiệm của du khách và tiếp tục kết nối người dân, nghệ nhân với các hoạt động du lịch.

Khởi nghiệp từ văn hóa, với Uyên, không chỉ là tạo dựng một mô hình kinh tế mà còn là cách để món ăn, tiếng chiêng, nghề đan lát và những câu chuyện của người Hrê tiếp tục được trao truyền, được trải nghiệm và sống trong chính cộng đồng đã sinh ra chúng.