Nguy cơ hàng triệu việc làm hậu kỳ điện ảnh bị thay thế sau thương vụ Netflix

Nguy cơ bị thay thế của các nghệ sĩ hiệu ứng hình ảnh (VFX)

Thỏa thuận của Netflix được công bố hồi đầu tháng 3, với giá trị không được tiết lộ. InterPositive - công ty AI của tài tử Ben Affleck - phát triển công nghệ AI có khả năng tự động hóa các công đoạn hậu kỳ như chỉnh màu, thay đổi ánh sáng và sửa lỗi liên tục giữa các cảnh quay. Đây là những công việc vốn được thực hiện thủ công, tỉ mỉ từng khung hình bởi các nghệ sĩ hiệu ứng hình ảnh (VFX).

Hiện nay, theo một bài phân tích của Rest of world, ngành VFX toàn cầu có hơn 2 triệu lao động, tập trung nhiều tại Ấn Độ, Hàn Quốc, Philippines và khu vực Mỹ Latinh. Đây là lực lượng đứng sau phần lớn những cảnh quay hoành tráng trong phim ảnh và truyền hình.

Netflix tiếp tục mở rộng hạ tầng sản xuất, với việc khai trương Eyeline Studios tại Hyderabad (Ấn Độ) - cơ sở chuyên về hiệu ứng hình ảnh “tạo sinh”.

Netflix cho biết công nghệ này sẽ chỉ được chia sẻ với các đối tác sáng tạo nội bộ, không mở rộng cho các công ty sản xuất bên ngoài. Sau thương vụ, tài tử Ben Affleck sẽ tham gia với vai trò cố vấn cấp cao. Tuy nhiên, chính điều này lại làm dấy lên câu hỏi: nếu AI có thể làm thay những công việc tốn nhiều nhân lực nhất, số phận của lực lượng lao động hậu kỳ toàn cầu sẽ ra sao?

Người lao động tuyến đầu có nguy cơ bị ảnh hưởng nặng nề nhất

Theo các chuyên gia trong ngành, tác động của AI sẽ không diễn ra đồng đều mà tập trung vào nhóm lao động mới vào nghề.

Những công việc như dọn khung hình, chỉnh ánh sáng hay xử lý lớp nền, vốn là bước khởi đầu để các nghệ sĩ học nghề, lại chính là những tác vụ dễ bị tự động hóa nhất.

Mohsin Kazi, giám sát compositing tại DNEG, studio từng đoạt nhiều giải Oscar với các phim như: Dune, Interstellarhay Blade Runner 2049, cho rằng đây là mối lo thực sự.

“Nếu AI đảm nhận những công việc cơ bản, cơ hội để người mới học nghề sẽ biến mất”, ông nhận định.

Một nghiên cứu năm 2023 do các tổ chức lao động tại Hollywood thực hiện cho thấy khoảng 75% lãnh đạo ngành giải trí đã sử dụng AI để cắt giảm hoặc tái cấu trúc nhân sự. Báo cáo này dự đoán có thể có tới 118.500 việc làm bị ảnh hưởng chỉ trong vòng 3 năm.

Đáng chú ý, đây mới chỉ là con số tại Mỹ. Quy mô tác động toàn cầu, đặc biệt tại các quốc gia gia công hậu kỳ, vẫn chưa được thống kê đầy đủ.

Một số ý kiến lạc quan cho rằng AI có thể giúp giảm chi phí sản xuất, từ đó tạo thêm nhiều dự án mới và việc làm mới. Tuy nhiên, thực tế ngành công nghiệp này đang thu hẹp chứ không mở rộng.

Chỉ riêng hạt Los Angeles đã mất khoảng 41.000 việc làm trong lĩnh vực phim và truyền hình trong 3 năm qua, tương đương 1/4 lực lượng lao động.

Cuộc đua AI trong Hollywood và tương lai bất định của ngành VFX

Thương vụ của Netflix diễn ra trong bối cảnh các “ông lớn” giải trí đang bước vào cuộc đua AI ngày càng khốc liệt.

Disney đã đầu tư 1 tỉ USD vào OpenAI, đồng thời cấp phép hơn 200 nhân vật từ Marvel, Pixar và Star Wars cho nền tảng video Sora. Trong khi đó, Netflix tiếp tục mở rộng hạ tầng sản xuất, với việc khai trương Eyeline Studios tại Hyderabad (Ấn Độ), chuyên về hiệu ứng hình ảnh “tạo sinh”.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của công nghệ cũng phơi bày sự mong manh của ngành VFX. Chỉ vài tuần trước thương vụ InterPositive, Technicolor, một trong những công ty VFX lớn nhất thế giới, đã sụp đổ do nợ nần, khiến khoảng 3.000 lao động tại Ấn Độ mất việc đột ngột, không được báo trước hay bồi thường.

Ở các quốc gia như Ấn Độ, nơi thực hiện hơn 90% công việc rotoscoping (tách hình thủ công từng khung hình), người lao động hầu như không có tổ chức đại diện mạnh như tại Mỹ để bảo vệ quyền lợi trước làn sóng AI.

Một thực tế đáng chú ý là: ngay cả khi AI chưa hoàn toàn thay thế được con người, nhận thức về khả năng của nó đã đủ để làm thay đổi cách các dự án được lên ngân sách, phân bổ nhân lực và thời gian.

“Chỉ cần nhà sản xuất tin rằng AI có thể làm được, điều đó đã đủ để gây xáo trộn”, một chuyên gia nhận định.

Công nghệ tiến nhanh, nhưng câu hỏi về con người vẫn còn bỏ ngỏ

Netflix khẳng định AI của họ nhằm “phục vụ cộng đồng sáng tạo”. Tuy nhiên, công ty chưa làm rõ liệu các đối tác hậu kỳ toàn cầu, đặc biệt tại các nước đang phát triển, có được tiếp cận công nghệ này hay không.

Trong khi đó, các cuộc đàm phán tại Mỹ giữa các hãng phim và công đoàn diễn viên, biên kịch, kỹ thuật viên đều đang đặt vấn đề bảo vệ quyền lợi trước AI làm trọng tâm.

Ngược lại, hàng triệu lao động hậu kỳ tại châu Á và Mỹ Latinh, những người đang trực tiếp làm việc cho các dự án toàn cầu, lại chưa có tiếng nói tương xứng.