Nguy cơ thiếu điện đến tận năm 2030

Nguy cơ thiếu hàng chục tỷ kWh điện

Theo cập nhật tính toán khả năng cung ứng điện giai đoạn 2027-2030, Bộ Công thương dự báo tình trạng thiếu điện có xu hướng gia tăng qua từng năm.

Nguy cơ thiếu điện trong những năm tới. Ảnh: Hoàng Anh

Năm 2027, hệ thống điện quốc gia có thể thiếu khoảng 4.256MW công suất và 2,9 tỷ kWh điện, riêng miền Bắc thiếu khoảng 5.680MW công suất và 2,9 tỷ kWh điện.

Sang năm 2028, sản lượng điện thiếu hụt của cả nước có thể lên tới 20,7 tỷ kWh, trong đó miền Bắc thiếu khoảng 17 tỷ kWh. Năm 2029, mức thiếu hụt toàn hệ thống khoảng 50,4 tỷ kWh, miền Bắc thiếu khoảng 36 tỷ kWh.

Đến năm 2030, mức thiếu hụt của toàn hệ thống được dự báo khoảng 61 tỷ kWh, trong đó miền Bắc thiếu hơn 44 tỷ kWh.

Rà soát phụ tải tại các địa phương cho thấy giai đoạn 2026-2030 cơ bản phù hợp với nhu cầu tăng trưởng bình quân đã tính toán. Tuy nhiên, một số khu vực như Bắc Trung Bộ và đồng bằng sông Hồng có phụ tải tăng đột biến so với diễn biến trước đây.

Bộ Công thương đề nghị rà soát nhu cầu phụ tải của các trung tâm dữ liệu, trung tâm AI, hạ tầng trạm sạc xe điện và các phụ tải mới, đồng bộ với không gian phát triển của 34 địa phương.

Trong khi đó, tiến độ triển khai các dự án nguồn điện theo quy hoạch còn chậm, tiềm ẩn rủi ro đối với an ninh cung ứng điện khi nhiều dự án lớn khó kịp vận hành trước năm 2030.

Sau khoảng ba năm triển khai Quy hoạch điện VIII, tổng công suất các dự án đã đưa vào vận hành mới chiếm khoảng 5%. Khoảng 9% dự án đã khởi công nhưng chưa vận hành; 28% đã lựa chọn nhà đầu tư nhưng chưa khởi công; 12% đã có chủ trương đầu tư nhưng chưa lựa chọn được nhà đầu tư, trong khi khoảng 45% chưa có chủ trương đầu tư.

Bộ Công thương cho rằng trách nhiệm chính thuộc về các địa phương do quá trình cấp chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư và tổ chức triển khai dự án còn kéo dài.

Với lưới điện truyền tải, EVN và các đơn vị mới có khả năng thực hiện gần 29% khối lượng dự án theo Quy hoạch điện VIII và khoảng 40% khối lượng dự án lưới điện dự kiến Nhà nước đầu tư trong giai đoạn 2025-2030.

Tính đến nay, EVN và các đơn vị đã và đang triển khai, dự kiến hoàn thành 292 công trình, gồm 78 công trình 500kV và 214 công trình 220kV, với tổng khối lượng khoảng 16.665km đường dây và 91.263MVA dung lượng máy biến áp trong giai đoạn 2026-2030.

Cần đẩy nhanh nguồn điện bổ sung

Theo Bộ Công thương, một số nguyên nhân khiến tiến độ thực hiện quy hoạch chậm gồm dự báo chưa sát thực tế, quá trình lập quy hoạch chưa tính hết các rủi ro chính trị và tác động của chiến tranh.

Điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu được Bộ Công thương đề xuất đẩy mạnh nhằm bổ sung nguồn điện cho giai đoạn 2027-2028. Ảnh: Hoàng Anh.

Bộ cũng đánh giá nguồn điện năng lượng tái tạo có tính bất định, trong khi việc lựa chọn nguồn chưa tính đầy đủ yếu tố khí tượng để cân bằng hệ thống.

Đối với LNG, quan điểm và phương án đầu tư, vận hành được cho là chưa phù hợp với chi phí và khả năng nhập khẩu LNG. Cơ chế giá điện chưa đủ hấp dẫn nhà đầu tư, trong khi tổng nhu cầu vốn cho nguồn và lưới điện tạo áp lực lớn lên khả năng huy động vốn của doanh nghiệp.

Một vấn đề khác là quy hoạch chưa được chuyển đủ nhanh thành các dự án có thể xây dựng. Quá trình chấp thuận chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư còn kéo dài, trong khi cơ chế thay thế dự án chậm tiến độ chưa đủ nhanh.

Để bảo đảm cung ứng điện năm 2027-2028, Bộ Công thương kiến nghị giao chỉ tiêu cho từng địa phương, đặc biệt tại miền Bắc, phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu theo Nghị định 243 của Chính phủ và Chỉ thị số 10/CT-TTg của Thủ tướng.

Trước mắt, bộ đề xuất sử dụng ngân sách nhà nước lắp đặt khoảng 2.800MW điện mặt trời mái nhà tại bệnh viện, trường học và trụ sở cơ quan nhà nước, hoàn thành trước tháng 6/2027.

Tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp, Bộ đề xuất khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng, phấn đấu đạt 3.000-5.000MW trước mùa khô năm 2027 và năm 2028.

Bên cạnh đó, khoảng 2-3GW hệ thống lưu trữ năng lượng được đề xuất đầu tư để phục vụ nhu cầu điện giai đoạn 2027-2028, nhất là trong các khung giờ cao điểm.

Bộ Công thương cũng nhấn mạnh yêu cầu đưa vào vận hành 1GW nguồn điện trong năm 2027, 3GW điện mặt trời tập trung và 2GW điện gió trên bờ, gần bờ trong năm 2028 từ các dự án đã có chủ trương đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư.

Về dài hạn, bộ đề xuất điều chỉnh Quy hoạch điện VIII theo hai bước. Bước một cập nhật quy hoạch theo Nghị quyết 253/2025 của Quốc hội, trong đó cho phép bổ sung các dự án nhiệt điện than mới để bù đắp các dự án nguồn điện nền chậm tiến độ, đồng thời bổ sung các nguồn năng lượng tái tạo có khả năng triển khai nhanh nhằm đáp ứng nhu cầu điện miền Bắc giai đoạn 2027-2028 và miền Nam giai đoạn 2029-2030.

Bước hai là điều chỉnh tổng thể Quy hoạch điện VIII, bao gồm các dự án đã được cập nhật ở bước một.

Bộ Công thương đồng thời đề xuất Chính phủ và Thủ tướng đồng ý chủ trương chuyển Tập đoàn Điện lực Việt Nam về Bộ Công thương làm cơ quan chủ sở hữu, nhằm tăng nguồn lực thực hiện quy hoạch sau khi được phê duyệt.