Nguy cơ thuế 50% quay lại khi Mỹ–Canada chưa thể chốt 'deal'

Đàm phán thuế quan Mỹ–Canada đang bước vào những ngày quyết định trước thời hạn 19/8. Ảnh: Wikimedia Commons.

Từ “tiến triển tốt” đến còn “khá xa”

Chỉ trong khoảng 24 giờ, tín hiệu từ đàm phán Mỹ–Canada về thuế quan đã thay đổi khá rõ. Ngày 13/8, một nguồn tin Chính phủ Canada am hiểu trực tiếp về quá trình thương lượng cho biết các cuộc đàm phán đang “tiến triển tốt”, đồng thời phía Mỹ cũng muốn đạt được một thỏa thuận trước khi mức thuế mới dự kiến có hiệu lực ngày 19/8.

Bộ trưởng phụ trách quan hệ thương mại Canada–Mỹ Dominic LeBlanc cũng tiếp tục gặp Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer trong ngày 13/8, lần thứ hai trong tuần này, khi Ottawa đẩy nhanh nỗ lực đạt thỏa thuận trước thời hạn áp thuế.

Tuy nhiên, tín hiệu mới nhất lại kém lạc quan hơn. Reuters ngày 14/8 dẫn một nguồn tin được thông báo trực tiếp về vấn đề cho biết ông LeBlanc nói với một ủy ban cố vấn rằng Canada và Mỹ vẫn còn “khá xa” một dự thảo thỏa thuận thương mại, bất chấp các cuộc tiếp xúc thường xuyên giữa hai bên. Các cuộc đàm phán ở cả cấp chính trị và kỹ thuật vẫn tiếp tục, trong khi những cuộc họp mới cũng được lên kế hoạch trong cuối tuần này.

Sự thay đổi từ “tiến triển tốt” sang còn “khá xa” đặc biệt đáng chú ý khi thời gian dành cho các nhà đàm phán hai bên đang thu hẹp nhanh chóng. Tổng thống Donald Trump hồi tháng 7 công bố mức thuế 50% đối với gần 20 tỷ USD hàng hóa Canada, dự kiến có hiệu lực ngày 19/8.

Lượng hàng hóa này tương đương khoảng 5,2% trong tổng 383 tỷ USD hàng hóa Mỹ nhập khẩu từ Canada năm 2025. Đáng chú ý, khác với nhiều biện pháp thuế trước đó, ngay cả hàng hóa đáp ứng quy tắc của Hiệp định Mỹ–Mexico–Canada (USMCA) cũng không được miễn áp dụng mức thuế mới.

Nút thắt không chỉ nằm ở mức thuế 50%

Khoảng cách giữa Washington và Ottawa hiện không chỉ xoay quanh việc ngăn một mức thuế mới. Mỹ yêu cầu Canada xử lý những vấn đề mà chính quyền Tổng thống Trump coi là đối xử bất lợi với hàng hóa Mỹ, trong đó có ô tô, đồ uống có cồn và các sản phẩm sữa. Canada, ngược lại, muốn Washington giảm các mức thuế mà Tổng thống Trump đã áp lên hàng loạt mặt hàng nhập khẩu từ nước này vào năm ngoái, để đổi lấy những nhượng bộ từ Ottawa.

Thông tin được Reuters dẫn lại ngày 12/8 cho thấy phía Canada không hài lòng với đề xuất mới nhất từ Mỹ. Theo đó, Washington đề nghị hạ một số mức thuế, nhưng mức giảm thấp hơn những gì Ottawa mong muốn. Điều này phần nào lý giải vì sao dù hai bên đang đàm phán với cường độ cao, một dự thảo có thể nhận được sự chấp thuận chung vẫn chưa hình thành.

Một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất đối với ngành ô tô Bắc Mỹ là yêu cầu của Washington rằng xe phải có ít nhất 50% hàm lượng sản xuất tại Mỹ, cùng với đề xuất nâng tỷ lệ hàm lượng sản xuất tại Bắc Mỹ lên trên ngưỡng 75% hiện nay mới đủ điều kiện hưởng mức thuế thấp hơn. Theo ước tính của hai trong ba hãng ô tô lớn của Mỹ gồm General Motors, Ford và Stellantis, thường được gọi chung là nhóm “Detroit Three”, các yêu cầu này có thể làm chi phí của mỗi hãng tăng ít nhất 2 tỷ USD mỗi năm. General Motors dự kiến chi phí liên quan đến thuế quan năm nay ở mức 2,5–3,5 tỷ USD, trong khi Ford ước tính tác động ròng khoảng 1 tỷ USD.

Đây cũng là lý do câu chuyện Mỹ–Canada khó chỉ được giải quyết bằng một thỏa thuận thuế quan ngắn hạn. Chuỗi sản xuất ô tô và nhiều ngành công nghiệp tại Bắc Mỹ đã được tích hợp sâu qua biên giới. USMCA hiện yêu cầu 75% giá trị của một chiếc xe phải có nguồn gốc Bắc Mỹ để đáp ứng quy tắc xuất xứ, trong khi Washington đang thúc đẩy những tiêu chuẩn mới nhằm tăng hơn nữa hàm lượng sản xuất tại Mỹ và Bắc Mỹ.

Trong cuộc thương lượng hiện nay, Canada cũng muốn nhận được sự nới lỏng đối với thuế thép và nhôm của Mỹ, trong khi Washington tìm cách thúc đẩy thêm hoạt động sản xuất trở lại trong nước.

Khả năng đạt một thỏa thuận trước ngày 19/8 vẫn không bị loại trừ khi hai bên đang duy trì các cuộc tiếp xúc dày đặc. Mới ngày 13/8, nguồn tin Chính phủ Canada vẫn cho rằng Washington cũng muốn đạt thỏa thuận trước hạn.

Tuy nhiên, đánh giá mới rằng Mỹ và Canada vẫn “khá xa” một dự thảo cho thấy khoảng cách giữa mong muốn đạt thỏa thuận và khả năng thực sự chốt được các điều khoản vẫn còn lớn.

Nếu không xuất hiện nhượng bộ đáng kể trong những ngày cuối cùng, mức thuế 50% có thể thực sự được kích hoạt thay vì chỉ đóng vai trò gây sức ép trong đàm phán. Việc ngay cả một số hàng hóa đáp ứng quy tắc USMCA cũng không được miễn thuế sẽ mở rộng phạm vi tác động, đồng thời làm gia tăng bất định đối với các doanh nghiệp vận hành chuỗi cung ứng xuyên biên giới.

Thời gian từ nay đến ngày 19/8 vì thế sẽ là phép thử thực sự đối với khả năng hai nền kinh tế gắn kết sâu tìm được một “điểm dừng tạm thời” cho căng thẳng thương mại. Diễn biến mới nhất cho thấy rủi ro một vòng thuế quan mới giữa Mỹ và Canada vẫn đang hiện hữu.