Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp tiên phong phát triển

Quá trình thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đất nước cần phải đi cùng khả năng phát triển ổn định và sức chống chịu của doanh nghiệp. (Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Tại Hội nghị lần thứ tư, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã thảo luận, xác định tiếp tục đẩy mạnh đổi mới mô hình phát triển, tạo đột phá về thể chế, hạ tầng, khoa học-công nghệ và chuyển đổi số, nâng cao năng lực nội tại, tính tự chủ và sức chống chịu của nền kinh tế,... Do đó, doanh nghiệp cần chủ động đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, năng lực quản trị, nhằm tham gia sâu hơn vào những khâu có giá trị cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát huy nội lực

Theo số liệu của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tăng trưởng GDP của Việt Nam trong chín tháng năm 2026 đạt 9,01% (cao nhất trong 15 năm qua) nhờ các chính sách thúc đẩy kinh tế. Song, “sức khỏe” doanh nghiệp - lực lượng trực tiếp tạo ra tăng trưởng vẫn còn những tín hiệu chưa thật sự bền vững. Dù có hơn 223.000 doanh nghiệp gia nhập thị trường trong 9 tháng năm 2026, nhưng cũng có tới 172.000 doanh nghiệp rút lui, trong đó hơn 48.700 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 118,8% so với cùng kỳ năm 2025.

Những con số này đặt ra yêu cầu tăng trưởng phải đi cùng khả năng phát triển ổn định và sức chống chịu của doanh nghiệp. Thay vì chỉ xử lý từng vướng mắc phát sinh, Nhà nước cần tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch và ổn định; bảo đảm quy định, chính sách khi ban hành có tính dự báo, được thực thi nhất quán, có hiệu quả; rút ngắn thời gian làm thủ tục, tạo điều kiện doanh nghiệp tiếp cận vốn, công nghệ, thị trường, khơi thông các động lực tăng trưởng.

Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng nhận định, đây chính là nền tảng quan trọng để giúp doanh nghiệp giảm chi phí, hạn chế rủi ro, mạnh dạn đầu tư đổi mới và xây dựng kế hoạch dài hạn, nâng cao chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng. Thực tế thời gian qua, một số địa phương đã cắt giảm thủ tục đầu tư, ưu tiên giải quyết hồ sơ; việc số hóa quy trình tại cửa khẩu đã đẩy nhanh thông quan, giảm chi phí và nâng cao khả năng đáp ứng đơn hàng của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, những chuyển biến tích cực riêng lẻ chưa đủ tạo môi trường kinh doanh thuận lợi trên diện rộng. Tổng hợp gần 900 phản ánh của doanh nghiệp, VCCI ghi nhận 53 nhóm vướng mắc thuộc 10 lĩnh vực, từ thể chế, đất đai, tín dụng đến thuế, hải quan, năng lượng và logistics. Nhiều khó khăn không xuất phát từ thiếu chính sách, mà do quy định thiếu đồng bộ, hướng dẫn chưa rõ, thủ tục kéo dài và trách nhiệm xử lý chưa được xác định cụ thể. Vì vậy, Chủ tịch VCCI cho rằng, yêu cầu đặt ra không đơn thuần ban hành thêm chính sách hay tiếp tục cắt giảm thủ tục, mà phải xử lý những bất cập ngay trong quá trình thực thi. Các cơ quan quản lý cần rà soát quy định chồng chéo, làm rõ đầu mối chịu trách nhiệm và bảo đảm thời hạn giải quyết được công khai, nhất quán, từ đó tạo điều kiện cho doanh nghiệp chủ động phát huy nội lực.

Dưới góc độ lập pháp, ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhấn mạnh, chất lượng thể chế không thể đo bằng số lượng văn bản được ban hành, mà phải được đánh giá qua những chuyển biến thực tế trên thị trường. Cải cách chỉ thật sự có ý nghĩa khi giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí và không phát sinh thêm gánh nặng tuân thủ. Một môi trường kinh doanh thuận lợi, không chỉ cần thủ tục đơn giản mà còn phải có tính ổn định và khả năng dự báo. Doanh nghiệp cần biết quy định nào được áp dụng, hồ sơ được giải quyết trong bao lâu và cơ quan nào chịu trách nhiệm. Khi những điều kiện này chưa rõ ràng, doanh nghiệp khó xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn, dù cơ hội thị trường vẫn còn.

Các doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động nâng cao nội lực, vươn lên những khâu có giá trị cao trong chuỗi cung ứng toàn cầu. (Ảnh: THÀNH ĐẠT)

Chuyển từ hỗ trợ trực tiếp sang kiến tạo hệ sinh thái

Bên cạnh hoàn thiện thể chế, một số chuyên gia kinh tế cho rằng, Nhà nước cần đổi mới cách hỗ trợ theo nhu cầu thực tế của từng nhóm doanh nghiệp. Doanh nghiệp khởi nghiệp cần điều kiện nghiên cứu, thử nghiệm sản phẩm và tiếp cận nhà đầu tư; doanh nghiệp sản xuất cần vốn, mặt bằng, công nghệ; doanh nghiệp nhỏ tham gia chuỗi cung ứng cần nâng cao chất lượng, năng lực quản trị. Việc “khơi thông” vốn và tín dụng cần được coi là khâu đột phá trong quá trình kiến tạo, bởi việc cho vay vẫn chủ yếu dựa vào tài sản thế chấp là bất động sản. Nhiều doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi nhưng thiếu tài sản bảo đảm nên vẫn khó tiếp cận vốn.

Phát biểu tại lễ kỷ niệm Ngày Doanh nhân Việt Nam và tôn vinh, trao tặng danh hiệu doanh nhân tiêu biểu năm 2026 mới đây, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tiếp nhận, trả lời kiến nghị sang giải quyết và đo lường bằng kết quả. Những vướng mắc về pháp luật, cơ chế, chính sách phải được rà soát, xử lý từ gốc, không để doanh nghiệp nhiều lần phản ánh cùng một vấn đề. Nhà nước phải kiến tạo môi trường thuận lợi, minh bạch, bình đẳng và an toàn để doanh nghiệp yên tâm đầu tư, kinh doanh, đổi mới và phát triển. Để làm được điều đó, đối thoại giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần được duy trì thường xuyên, có theo dõi và phản hồi rõ ràng. Các hiệp hội, trong đó có VCCI, cần phát huy vai trò tập hợp kiến nghị, cung cấp bằng chứng thực tiễn và tham gia phản biện chính sách; doanh nghiệp cũng cần chủ động góp ý ngay từ khâu xây dựng văn bản, thay vì chờ quy định có hiệu lực mới phản ánh bất cập.

Song hành với vai trò kiến tạo của Nhà nước, doanh nghiệp cần tiếp tục chủ động nâng cao năng lực nội tại, không thể trông chờ hoàn toàn vào chính sách hỗ trợ.