Nhạc sĩ Ngọc Thịnh: Từ 'Câu đợi, câu chờ' đến 'Bản Giàng, người Chứt nhớ ơn anh'

Nhạc sĩ Ngọc Thịnh say sưa bên cây đàn. Ảnh: Ngô Khiêm

Tôi quen nhạc sĩ Ngọc Thịnh từ những ngày ông ra Hà Nội sống cùng người con trai đang là sinh viên Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam. Thế nhưng, mãi đến gần đây, tôi mới có dịp về Hà Tĩnh, đến thăm tư gia của ông - nơi người nhạc sĩ vẫn lặng lẽ giữ cho mình một nếp sống thanh tịnh.

Ở tuổi xấp xỉ 70, ông ăn chay trường và dành nhiều thời gian chiêm nghiệm về cuộc sống. Trong câu chuyện, ông nhắc đến đạo Phật không phải bằng những giáo lý cao xa mà bằng một cách sống giản dị: Biết buông bỏ, biết bao dung và không để lòng mình vướng vào những sân si của thế tục.

Cũng từ sự tĩnh tại ấy mà nhìn vào hành trình âm nhạc của nhạc sĩ Ngọc Thịnh, người ta dễ nhận ra một tâm hồn luôn hướng về những gì mộc mạc, thân thuộc. Là người con Hà Tĩnh, ông mang theo trong mình âm hưởng dân ca xứ Nghệ như một thứ “mạch ngầm” chẳng bao giờ vơi cạn. Để rồi, qua bàn tay người nhạc sĩ, những chất liệu tưởng đã quá quen thuộc ấy được chắt lọc, nâng niu và hóa thành những giai điệu vừa đằm thắm, vừa tinh tế, có khi da diết đến nao lòng.

Con đường đến với âm nhạc của nhạc sĩ Ngọc Thịnh cũng bắt đầu từ một nơi rất đỗi bình dị - Nhà máy Điện Vinh (Nghệ An), bên dòng sông Lam. Những năm tháng làm công nhân điện lực tưởng chỉ gắn với máy móc, dây dẫn và những ca làm việc, nhưng chính bên bờ sông Lam ấy, tình yêu âm nhạc trong ông ngày một lớn lên. Những câu hát, giai điệu cứ thế ngấm vào tâm hồn, thôi thúc người công nhân năm nào bước ra khỏi những khuôn khổ quen thuộc để tìm đến con đường sáng tác chuyên nghiệp.

Có lẽ dòng Lam đã trao cho ông một phần phù sa của quê hương, còn những năm tháng làm công nhân trao cho ông vốn sống để viết về con người bằng sự chân thành. Bởi vậy, âm nhạc của nhạc sĩ Ngọc Thịnh không xa rời đời sống. Trong mỗi giai điệu là một chút quê nhà, một chút tình người và những rung động được chưng cất từ chính những gì ông đã trải qua.

Sau mấy thập kỷ gắn bó với âm nhạc, nhạc sĩ Ngọc Thịnh đã có trong tay nhiều ca khúc được công chúng yêu mến. Nhưng nhắc đến tên ông, nhiều người vẫn nhớ trước hết đến “Câu đợi, câu chờ” - ca khúc như một dấu son trong hành trình sáng tác của người nhạc sĩ xứ Nghệ. Ở đó, chất dân ca quê hương hòa quyện với những rung động rất đời, để một câu hát cất lên tưởng như giản dị mà lại gợi biết bao thương nhớ về tình yêu, về sự thủy chung và những cuộc chờ đợi của đời người.

Nếu “Câu đợi, câu chờ” là tiếng lòng của người con hướng về quê hương thì “Bản Giàng, người Chứt nhớ ơn anh” lại được viết từ một câu chuyện về tình quân dân nơi biên giới: “Nhìn cây lúa nước nhớ công anh nhiều/ Thơm mùi cơm mới nhớ điều anh khuyên/ Anh đi chân cứng đá mềm/ Hỡi người chiến sĩ mang quân hàm xanh...”. Đó là câu chuyện về những người Chứt ở Rào Tre (Hà Tĩnh) từng sống trong điều kiện đặc biệt khó khăn, tách biệt với cộng đồng. Khi ấy, Bộ đội Biên phòng Hà Tĩnh, dưới sự chỉ huy của đồng chí Võ Trọng Việt, đã kiên trì vận động, giúp đồng bào ổn định nơi ở, biết trồng lúa nước, cho trẻ em đến trường và từng bước hòa nhập cuộc sống mới.

Từ những căn nhà, thửa ruộng đến những bữa cơm có hạt gạo do chính bàn tay mình làm ra, cuộc sống của người Chứt dần đổi thay. Với nhạc sĩ Ngọc Thịnh, câu chuyện ấy không đơn thuần là dấu mốc trong hành trình xây dựng cuộc sống mới nơi biên giới mà còn là câu chuyện về tình người, về những người lính mang quân hàm xanh đã dành thời gian, công sức và cả sự kiên trì để giúp một cộng đồng vượt qua những tháng ngày gian khó. Vì thế, khi viết “Bản Giàng, người Chứt nhớ ơn anh”, ông đã không chọn những giai điệu lớn lao hay lời ca mang màu sắc ngợi ca trực diện. Ông kể câu chuyện bằng những hình ảnh rất đỗi mộc mạc: Cây lúa nước, hương ngô, khói lam chiều, mùi cơm mới, lời người lính dặn dò và bước chân người chiến sĩ rời bản. Chính sự giản dị ấy làm nên chiều sâu của ca khúc. Đó là lời tri ân từ những đổi thay cụ thể của cuộc sống, đồng thời lưu giữ nghĩa tình đẹp giữa người lính Biên phòng và đồng bào nơi phên dậu Tổ quốc.

Nhắc đến nhạc sĩ Ngọc Thịnh là nói đến một gia đình mà nghệ thuật đã trở thành sợi dây gắn kết qua nhiều thế hệ. Người bạn đời của ông là ca sĩ Thái Bảo, từng công tác tại Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Hà Tĩnh. Một thời, người chơi đàn, người cầm micro, hai vợ chồng nghệ sĩ cùng nhau đi qua những sân khấu trong và ngoài tỉnh, mang theo tình yêu với âm nhạc xứ Nghệ. Tình yêu ấy rồi cũng tìm được cách tiếp nối trong những người con: Con gái lớn dạy âm nhạc tại một trường phổ thông ở Hà Tĩnh; con gái thứ hai là diễn viên múa của Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Hà Tĩnh; cậu con trai út đang theo học Khoa Lý luận - Sáng tác - Chỉ huy, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam.

Bởi vậy, âm nhạc với nhạc sĩ Ngọc Thịnh chưa bao giờ là một cuộc dạo chơi. Đó là phần đời gắn với quê hương, với những con người ông từng gặp và những câu chuyện đã ở lại trong ký ức. Từ “Cung đàn Thúy Kiều”, “Mẹ”, “Tình quê”, “Tình mẹ bao la”, “Hà Tĩnh quê mình”, “Sông Lam bốn mùa”, “Lời quê”, “Khúc hát sông Hàu”..., mỗi ca khúc như một lần ông trở về. Khi thì trở về với một câu chuyện, khi là một dòng sông, một miền quê, một người mẹ, nhưng phía sau tất cả vẫn là bóng dáng mảnh đất xứ Nghệ địa linh nhân kiệt và âm hưởng dân ca đã nuôi dưỡng tâm hồn người nhạc sĩ tài hoa.